Mała książka o śmierci

Nie jest łatwo rozmawiać z dziećmi o śmierci, jest to jednak temat, którego po prostu nie da się ominąć. Zdarza się, że dzieci zaczynają rozmowę o umieraniu po tym, jak zobaczą martwe zwierzę na ulicy. Czasem niestety los zmusza nas, by o śmierci porozmawiać z najmłodszymi członkami rodziny po tym, gdy odszedł ktoś nam bliski. Jak rozmawiać o umieraniu z dziećmi? Czy da się to zrobić tak, aby nie wzbudzić w maluchach strachu czy smutku? W takiej sytuacji warto sięgnąć po książkę pt.: „Mała książka o śmierci” od wydawnictwa Czarna Owca. Bez tabu mówi ona o umieraniu i pomoże w łatwy sposób wytłumaczyć dziecku, że śmierć jest po prostu etapem życia. Zajrzyjcie razem z nami do tej lektury!

„Mała książka o śmierci” to jedna z trzech książeczek z serii „Bez tabu”. W prostu sposób opowiada ona dzieciom o umieraniu. Mali czytelniczy przeczytają w niej także o przesądach, obrzędach i zwyczajach, które związane są ze śmiercią lub pogrzebem.

Początkowo, gdy czytaliśmy z Kubą tę książkę trochę obawiałam się jego reakcji. Okazuje się jednak, że prosty język, jasne sformułowania oraz towarzyszące im ilustracje bardzo pomagają wytłumaczyć, że śmierć jest czymś naturalnym, nieuniknionym i wpisanym w cykl życia. Autorka pokazuje, że umierają zarówno rośliny, zwierzęta jak i ludzie. Uświadamia również małym czytelnikom, że mogą temu towarzyszyć różne okoliczności (w końcu nie zawsze jest tak, że umierają tylko starsi, chorzy ludzie).

„Mała książka o śmierci” w bardzo taktowny sposób porusza również temat tego, co może dziać się z człowiekiem po śmierci. Autorka nie narzuca tu swojego poglądu. Zamiast tego przedstawia rożne wierzenia, wprowadzając w opowieść o nich odrobinę humoru. Na kolejnych stronach książki dzieci dowiedzą się o różnych zwyczajach i tradycjach związanych z pogrzebami. Autorka poruszy również zagadnienie żałoby i smutku po tym, gdy umrze ktoś nam bliski.

Narracji towarzyszą proste, choć momentami zabawne ilustracje. Dzięki obrazkom do książki zostaje wprowadzona odrobina humoru. Pozwala to w pewien sposób zmienić emocje towarzyszące poruszanemu zagadnieniu. Uważam, że jest to bardzo ciekawe podejście! Ilustracje przyciągają uwagę, trafnie wspierają i uzupełniają opowieść, dzięki czemu łatwiej jest dzieciom przyswoić niełatwy temat, jakim jest śmierć.

Moim zdaniem książka jest naprawdę warta uwagi. Zdarza się, że dorosłym trudno jest bez emocji rozmawiać o śmierci (zwłaszcza, gdy towarzyszą temu trudne okoliczności). Dzięki „Małej książce o śmierci” można w swobodny i wyważony sposób poruszyć te zagadnienie z dziećmi. Autorka stosuje prosty język i opisuje fakty w taki sposób, by były one zrozumiałe nawet dla przedszkolaków. Seria „Bez tabu” została nazwana bardzo trafnie – w książce nie ma miejsca na niedopowiedzenia czy półsłówka, gdyż tylko jasny i prosty przekaz pozwoli dzieciom zrozumieć, na czym polega umieranie i nie wzbudzi w nich jednocześnie niepotrzebnego lęku.

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Śmierć to coś, co czeka każdego z nas, niezależnie od tego, ile posiadamy pieniędzy, kim jesteśmy, jak wyglądamy lub ile mamy lat. Odchodzą zarówno starsze osoby, których układy i narządy są już zniszczone po wielu latach eksploatacji, jak i małe dzieci, padające ofiarami nieuleczanych chorób, czy też groźnych wypadków. Mimo tego, że ze śmiercią stykamy się każdego dnia, czy to bezpośrednio czy chociażby poprzez programy telewizyjne, wciąż pozostaje ona tematem tabu. Dzieje się tam między innymi dlatego, iż śmierć przeraża nie tylko osoby niewierzące, ale i z powodu braku wiedzy, w jaki sposób o śmierci mówić.

Pomocą w poruszeniu tego trudnego tematu służyć może książka pt. „Mała książka o śmierci”, kolejna już pozycja z serii „Bez tabu”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Czarna Owca. Autorka, Pernilla Stalfelt, z niezwykłym sobie wyczuciem, ale też bazując na rzeczywistości i tym, jak śmierć rzeczywiście wygląda i co się z nią wiąże, przybliża małym czytelnikom temat umierania. Prędzej czy później zwrócą się oni bowiem z pytaniem: „Gdzie jest babcia?”, a wówczas można posiłkować się ową publikacją, wprowadzając dziecko w brutalną niekiedy rzeczywistość, ale w taki sposób, by śmierci nie demonizować, nie straszyć nią malucha, ale by zaakceptował on, że śmierć jest naturalną konsekwencją życia. Po książkę mogą sięgnąć nie tylko dzieci, ich rodzice i opiekunowie, ale również nauczyciele czy pedagodzy, którzy temat śmierci poruszyć mogą na zajęciach, niejako oswajając z nią uczniów.

Autorka przyznaje, że niełatwo zrozumieć czym jest śmierć, a jednak jedno musimy o niej wiedzieć – jest nieuchronna. Stalfelt wyjaśnia, że umierają zarówno zwierzęta, jak i ludzie, niekiedy z uwagi na wiek, a czasami w wyniku chorób. Pokazuje także, że zdarza się i tak, iż dziecko lub zwierzę rodzi się już martwe i tłumaczy, że śmierć może przyjść niespodziewanie, co nie znaczy, że należy się jej obawiać. Porusza także temat związany z tym, co się dzieje z nami po śmierci, pokazując zarówno perspektywę osób wierzących, jak i niewierzących w Boga.

Autorka wprowadza nas również w tematykę tradycyjnego obrządku, jakim jest pogrzeb, dokładnie tłumacząc, co się wówczas dzieje. Jest to szczególnie istotne w chwili, kiedy wśród naszych bliskich rzeczywiście ktoś odszedł, a my wybieramy się na pogrzeb wraz z dzieckiem. Warto przed tą ceremonią powtórnie sięgnąć do książki i posłużyć się nią jako pretekstem do rozmowy o tym, co się będzie w jego trakcie działo tak, by dziecko nie było niczym zaskoczone, czy na przykład zaszokowane składaniem trumny do ziemi. Autorka pokazuje również tradycje pogrzebowe, które obowiązywały w przeszłości (jak pochówek w łodzi w krajach Skandynawskich), a także tłumaczy, w jakim celu sporządza się testament i dlaczego warto go spisać przed śmiercią.

Wszystkie te poruszone w książce kwestie w niezwykle szerokim zakresie poruszają temat śmierci, oswajając młodego czytelnika z różnymi jej aspektami, czy nawet związanymi ze śmiercią powiedzeniami (na przykład „wąchać kwiatki od spodu”). Dzięki lekturze książki mali czytelnicy zyskują wiedzę na temat śmierci, zaś rodzice inspirację, z której mogą czerpać rozmawiając z dzieckiem o śmierci oraz nieocenioną pomoc w tym zakresie. Niezwykle sugestywne ilustracje, również autorstwa Stalfelt, mimo iż (a może właśnie dlatego) wyglądają jak wykonane ręką dziecka, nie szokują, pomagając zaakceptować istnienia takiego zjawiska, jak śmierć. I choć książka adresowana jest raczej do dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, to warto wykorzystać ją do mówienia o śmierci również młodszym dzieciom, na przykład na okoliczność odejścia ukochanego zwierzątka czy śmierci w rodzinie.

Justyna Gul

Qultura słowa