Przewodnik ten to obszerne i szczegółowe kompendium wiedzy o Bieszczadach podane w przystępnej i przejrzystej formie. Rozdział Dlaczego w Bieszczady to wstępna charakterystyka tej grupy górskiej pomaga zorientować się czego można spodziewać się po pobycie tutaj, a czego raczej tu nie znajdziemy. Rozdział O Bieszczadach ogólnie ujmuje bieszczadzkie sprawy niejako „z lotu ptaka” – opowiada czym są Bieszczady i jaka była ich historia. Głębszą wiedzę o regionie zawiera rozdział Bieszczadzkie tematy, gdzie w krótkich artykułach omówione są najciekawsze zagadnienia historii, geografii, przyrody, etnografii i socjologii Bieszczadów dawniej i dziś. Część szczegółowa przewodnika opisuje poszczególne pasma górskie. Są nimi: Wysoki Dział czyli pasmo Chryszczatej i Wołosania, pasmo graniczne od Łupkowa do Roztok Górnych, masyw Łopiennika i Falowej, pasmo graniczne od Roztok do Ustrzyk Górnych z Jasłem, Rabią Skałą i Wielką Rawką, Połonina Wetlińska, Połonina Caryńska, masyw Tarnicy i Halicza z pasmem granicznym aż po przeł. Użocką, Przedgórze Bieszczadzkie (Otryt i Żuków) oraz okolice bieszczadzkich zalewów: solińskiego i myczkowieckiego. Opisano zejścia z pasma granicznego na Słowację. Najobszerniejszą część przewodnika stanowi Słownik miejscowości zawierający szczegółowe informacje krajoznawcze o wszystkich miejscowościach na omawianym terenie, w tym także nieistniejących.
Spis treści
O TYM PRZEWODNIKU
Jak korzystać z przewodnika
Mapy
Uwagi do słownika miejscowości
Uwagi do opisów szlaków
Wysokości szczytów
DLACZEGO W BIESZCZADY
O BIESZCZADACH OGÓLNIE
Co to takiego – Bieszczady? Środowisko geograficzne
Hydrografia
Budowa geologiczna i morfologia
Surowce
Klimat
Roślinność
Fauna
Ochrona przyrody
Do socjalizmu i z powrotem. Zagadnienia społeczne i gospodarcze
Ludność
Gospodarka
Drogi
Długie, nieciekawe dzieje. Zarys historii
Bieszczadzka prehistoria
Pod władzą ruskich książąt i polskich królów
Dziewiętnastowieczne przemiany
Spór o duszę Rusina
W wirze wojen
Bieszczady ponownie zdobywane
Nowa epoka
BIESZCZADZKIE TEMATY
Na surowym korzeniu. Historia zasiedlenia Bieszczadów (X–XVIII w.)
Najkrwawsza karta dziejów. Pierwsza wojna światowa w Bieszczadach
Między starym a nowym. Wieś bieszczadzka w międzywojniu
Odblask odległych łun. Walki z Ukraińską Powstańczą Armią
Bieszczady – fenomen społeczny. Z dziejów powojennego osadnictwa
Dzieje słupów i słupków. Granice państwowe w Bieszczadach
Nazwy opowiadają o przeszłości. Bieszczadzka toponomastyka
Świat Łemków i Bojków. Zarys etnografii Bieszczadów
Pod kopułami cerkwi. Kościół prawosławny i greckokatolicki w Bieszczadach
Czas zaklęty w drewnie. Bieszczadzkie cerkwie
Gdy wycinają las. Gospodarka leśna w Bieszczadach
Jedzie bieszczadzka ciuchcia. Kolejki leśne w Bieszczadach
Wsie na dnie jeziora. O bieszczadzkich zbiornikach wodnych
Ekohistoria. Z dziejów bieszczadzkiej przyrody
Nie zadeptać połonin. Przyroda Bieszczadów i jej ochrona
Jak powstał Park
Osobliwości bieszczadzkiej przyrody
Ochrona przyrody Bieszczadów poza granicami BdPN
Niektóre zwierzęta Bieszczadów
Z siekierą w herbie. Z dziejów turystyki w Bieszczadach
W górach jest wszystko, co kocham... Jerzy Harasymowicz i inni poeci Bieszczadów
A. WYSOKI DZIAŁ
Osuwisko Zwezło
A1. Osiem godzin karpackiej puszczy. Komańcza – Chryszczata – Wołosań – Cisna
A1a. Po śladach dwóch wojen
A2. Przez łąki nad Turzańskiem. Rzepedź – Turzańsk – Suliła – Chryszczata
A3. Kamienie wśród lasu. Bystre – dolina Rabego – Chryszczata
B. PASMO GRANICZNE (CZĘŚĆ ZACHODNIA)
B1. Rzut oka do sąsiadów. Łupków – Wysoki Groń – Balnica
B1a. Przez Balnicę
B1b. Do Osadnego
B2. „Węgierską” granicą. Balnica – Czerenin – Stryb – Roztoki Górne
B3. W niedźwiedzim mateczniku. Żubracze – Hyrlata – Rosocha – Roztoki Górne
C. MASYWY ŁOPIENNIKA I FALOWEJ
C1. Śladem Wincentego Pola. Baligród – Durna – Łopiennik – Dołżyca
Inne trasy na grzbiet Łopiennika
C1a. Przez Woronikówkę na Berdo
C1b. Zejście do Jabłonek przez Łopieninkę
C2. Pielgrzymią ścieżką. Stężnica – Radziejowa – Tyskowa – Łopienka – Dołżyca
C3. Przez chaszcze Korbani. Bukowiec – Korbania – przeł. Hyrcza
C4. Dołżyca – Falowa – Jaworzec
D. PASMO GRANICZNE (CZĘŚĆ WSCHODNIA)
Park Narodowy „Połoniny”
D1. Gdzie już nie pasą się owce... Roztoki Górne – Okrąglik – Rabia Skała – Wetlina
D2. Połoniny mniej znane. Cisna – Jasło – Fereczata – Smerek
D2a. Przełęcz Przysłup – Jasło
D3. Dla prawdziwych mężczyzn. Wetlina – Rabia Skała – Wielka Rawka – Ustrzyki Górne
D4. Łatwo, przyjemnie i z widokami. Wetlina – Dział – Mała Rawka – Przełęcz Wyżniańska
D5. Na cesarskim gościńcu. Wetlina – Dziurkowiec – Runina – Ruské – Roztoki Górne
D6. Na wschodniej rubieży Słowacji. Krzemieniec – Stužicka Rieka – Nová Sedlica
D7. Szybko do Novej Sedlicy. Czerteż – przełęcz pod Príkrym – Nová Sedlica
D8. Przez Dolinę Trzech Niewiast. Nová Sedlica – Miodowa Baba – Rabia Skała
E. POŁONINA WETLIŃSKA
Pasterstwo na Połoninie Wetlińskiej
Dolina Wetlinki
E1. Tam gdzie szałas na połoninie. Smerek – Połonina Wetlińska – Berehy Górne
Inne trasy na Połoninę Wetlińską
E2a. Ze Starego Sioła na Przełęcz Orłowicza
E2b. Zejście do Suchych Rzek
E2c. Z kempingu BPN do Tawerny
E2d. Z Przełęczy Wyżnej
E3. Pomiędzy Sanem a Wetlinką. Terka – Połoma – Bukowina – Przełęcz Orłowicza
E4. Dzikie pola Bieszczadów. Terka – Tworylne – Krywe – Zatwarnica
E5. Do zbójeckich stajni. Zatwarnica – Dwernik-Kamień – Nasiczne
F. POŁONINA CARYŃSKA
Jaskinie koło Nasicznego
F1. Połonina w stanie czystym. Berehy Górne – Połonina Caryńska – Ustrzyki Górne
F2. Nostalgiczne krajobrazy. Bereżki – przełęcz Przysłup – Caryńskie – Nasiczne
F3. Magury i połoniny. Dwernik – Magura Stuposiańska – Przysłup – Połonina Caryńska – Przełęcz Wyżniańska
G. MASYW TARNICY I BIESZCZADZKI WOREK
Ścieżki przyrodnicze
Tarnica
G1. Kwintesencja Bieszczadów. Ustrzyki Górne – Szeroki Wierch – Halicz – Przełęcz Bukowska – Wołosate
G2. Skalistą granią. Ustrzyki Górne – Wołosate – Bukowe Berdo – Pszczeliny
G3. Do narożnika Polski. Stuposiany – Muczne – Tarnawa – Bukowiec – Beniowa – Sianki
H. WSCHODNIE PRZEDGÓRZE BIESZCZADZKIE
Otryt
Żuków
Bieszczadzka nafta
H1. Pustkowia nad Soliną. Ustrzyki Dolne – Równia – Żuków – Stożek – Polana
H1a. Przez dolinę Paniszczówki
H2. Błądzenie po Otrycie. Polana – Hulskie – Otryt Górny – Dwernik
H2a. Z Lutowisk na Otryt
H3. Do groty w Rosolinie. Polana – Rosolin – Czarna Dolna
H4. Po żeberku bieszczadzkiego rusztu. Ustianowa – Żuków – Żłobek – Jaworniki – Czarna Górna
H5. Po krainie lipeckiej. Czarna Górna – Lipie – Michniowiec – Bystre – Jaworniki – Czarna Górna
J. OKOLICE BIESZCZADZKICH JEZIOR
Jezioro Solińskie
Jezioro Myczkowieckie
„Zęby Stalina”
J1. Bieszczadzkie kontrasty. Lesko – Czulnia – Zwierzyń – Myczków – Polańczyk
J1a. Przez Koziniec do Soliny
J2. Wzgórza nad jeziorem. Myczków – Wołkowyja – Bukowiec – Terka
SŁOWNIK MIEJSCOWOŚCI
Ważniejsze źrodła informacji historycznych
INFORMACJE PRAKTYCZNE
Czy Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty nadaje się dla osób planujących wymagające wędrówki piesze?
Tak, ten przewodnik jest dedykowany osobom szukającym szczegółowych opisów szlaków pieszych oraz bogatego tła historycznego regionu. Publikacja zawiera precyzyjne mapki schematyczne oraz opisy przejść, które ułatwiają orientację w terenie poza głównymi szlakami. Autorzy skupiają się na faktach krajoznawczych, co pozwala głębiej zrozumieć historię wysiedlonych wsi i cerkwi. To kompendium wiedzy niezbędne dla turystów preferujących merytoryczne przygotowanie do wyprawy. Pozwala on na odkrycie miejsc rzadziej uczęszczanych przez masową turystykę.
Czy wewnątrz przewodnika znajdę kolorowe zdjęcia i współczesne fotografie krajobrazów?
Przewodnik stawia na treść merytoryczną, dlatego zawiera głównie czarno-białe ryciny, szkice oraz mapy schematyczne. Brak dużej liczby kolorowych fotografii wynika z technicznego charakteru serii, która ma być przede wszystkim praktycznym narzędziem w terenie. Zamiast ilustracji albumowych, czytelnik otrzymuje bardzo dokładne opisy topograficzne i historyczne. Taka forma przekazu sprawia, że książka pozostaje lekka i poręczna podczas długich marszrut. Jest to idealne rozwiązanie dla osób, które cenią konkretne informacje ponad walory wizualne.
Czy mapy zamieszczone w książce mogą zastąpić profesjonalną mapę laminowaną?
Mapy w przewodniku mają charakter poglądowy i schematyczny, więc nie zastępują w pełni profesjonalnej mapy turystycznej. Służą one głównie do orientacji w przebiegu opisanych tras oraz lokalizacji punktów historycznych wspomnianych w tekście. Warto korzystać z nich równolegle z mapą topograficzną w skali 1:50 000 dla zapewnienia pełnego bezpieczeństwa podczas mgły lub w trudnym terenie. Precyzyjne szkice terenowe pomagają jednak odnaleźć detale architektoniczne i przyrodnicze, które łatwo pominąć przy użyciu standardowej mapy. Stanowią one doskonałe uzupełnienie nawigacji GPS.
Dla jakiego typu turysty ten przewodnik nie będzie odpowiednim wyborem?
Publikacja ta nie sprawdzi się u osób szukających wyłącznie gotowych list atrakcji dla dzieci lub luksusowej bazy noclegowej. Jest to pozycja skierowana do ambitnych piechurów, dla których priorytetem jest wiedza o terenie, a nie rozrywka komercyjna. Jeśli oczekujesz krótkich haseł i dużej ilości zdjęć, gęsty druk i szczegółowe opisy mogą okazać się zbyt przytłaczające. Książka wymaga od czytelnika skupienia i autentycznego zainteresowania historią oraz przyrodą Bieszczadów. Nie jest to typowy folder reklamowy promujący kurorty turystyczne.
Czy format przewodnika pozwala na wygodne korzystanie z niego bezpośrednio na szlaku?
Książka posiada kompaktowy format i miękką oprawę, co pozwala na bezproblemowe schowanie jej do bocznej kieszeni plecaka. Solidne szycie stron gwarantuje, że publikacja nie rozpadnie się podczas częstego otwierania w zmiennych warunkach atmosferycznych. Tekst jest ułożony w sposób przejrzysty, z wyraźnym podziałem na poszczególne pasma górskie i doliny. Dzięki temu szybkie odnalezienie informacji o mijanym obiekcie jest możliwe nawet podczas krótkiego postoju. Lekka konstrukcja nie obciąża dodatkowo ekwipunku podczas całodniowej wędrówki.
