Jesienią 1945 roku budynki u zbiegu ulicy Koszykowej i alei Stalina zajęła komunistyczna bezpieka. W piwnicach warszawskich kamienic, teraz przekształconych w biurowce MBP, urządzono areszt wewnętrzny. W trakcie dekady przewinęło się przez niego kilka tysięcy zatrzymanych. Byli wśród nich antykomunistyczni konspiratorzy, np. Witold Pilecki i Zygmunt Szendzielarz, przedwojenni politycy, np. minister, premier i marszałek sejmu Kazimierz Świtalski, przyszli politycy Władysław Bartoszewski oraz Wiesław Chrzanowski, a także jeden z najpopularniejszych polskich aktorów Leon Niemczyk. Można tu było spotkać dawnych żołnierzy AK, ludzi powojennego podziemia niepodległościowego, duchownych, niemieckich zbrodniarzy wojennych, kolaborantów, członków UPA, przemytników, gospodarczych hochsztaplerów oraz ukaranych dyscyplinarnie funkcjonariuszy UB.
Autor przedstawia tytułową historię na tle losów ludzi, którzy trafili na Koszykową, oraz w kontekście dziejów najbliższej okolicy. Precyzyjnie charakteryzuje areszt: podstawy prawne jego funkcjonowania, obsadę personalną, formalną organizację tej komórki MBP. Znaczną część książki poświęca losom osób więzionych na Koszykowej, także tym, którzy stracili tam życie. W aneksie zamieszczono wykaz funkcjonariuszy pracujących w Areszcie Wewnętrznym MBP oraz spis nazwisk ok. 4 tys. osób więzionych na Koszykowej.
Publikacja stanowi pierwszy naukowy opis nie tylko Aresztu Wewnętrznego MBP przy ul. Koszykowej, lecz także głównej siedziby resortu bezpieczeństwa, mieszczącej się w tym miejscu. Podjęty temat jest ważny, ponieważ na rynku wydawniczym brakowało dotąd opracowania, w którym zebrane i przeanalizowane zostałyby wzmianki o zajmowanych przy UB gmachach przy ul. Koszykowej i Al. Ujazdowskich. Jest to zagadnienie trudne, gdyż nie ma zwartej kolekcji dokumentów zawierających informacje na ten temat.
Dr Witold Bagieński
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Czy książka skupia się wyłącznie na losach konkretnych więźniów aresztu MBP?
Publikacja łączy analizę historyczną struktur Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego z biograficznymi opisami osób tam przetrzymywanych. Autor precyzyjnie charakteryzuje podstawy prawne działania aresztu oraz jego organizację wewnętrzną na tle dziejów warszawskiej okolicy. Czytelnik odnajdzie tu szczegółowe informacje o obsadzie personalnej placówki oraz codziennym funkcjonowaniu tej komórki bezpieki. Jest to kompleksowe studium przypadku konkretnej siedziby resortu bezpieczeństwa w latach 1945-1954.
Czy w książce "Koszykowa róg Stalina" znajdę informacje o znanych postaciach historycznych?
Tak, autor opisuje losy wielu wybitnych postaci, takich jak Witold Pilecki, Zygmunt Szendzielarz czy Władysław Bartoszewski. Poza postaciami politycznymi i żołnierzami podziemia niepodległościowego, w publikacji pojawiają się także nazwiska znanych artystów, w tym Leona Niemczyka. Książka przedstawia ich historie w kontekście traumatycznych doświadczeń związanych z pobytem w areszcie przy ulicy Koszykowej. Dzięki temu czytelnik zyskuje szeroki obraz przekroju społecznego osób represjonowanych przez system komunistyczny.
Czy publikacja zawiera gotowe spisy nazwisk przydatne dla badaczy lub genealogów?
Książka została wzbogacona o obszerny aneks zawierający wykaz około 4 tysięcy osób więzionych w Areszcie Wewnętrznym MBP. Oprócz listy więźniów, autor zamieścił również spis funkcjonariuszy pracujących w tej jednostce, co stanowi unikalną bazę danych historycznych. Takie zestawienie jest niezwykle cenne dla osób poszukujących informacji o losach swoich bliskich lub prowadzących własne badania naukowe. Jest to pierwsze tak szczegółowe opracowanie, które systematyzuje rozproszone dotąd dokumenty archiwalne.
Jaki charakter ma ta publikacja i czy jest to rzetelne źródło naukowe?
Opracowanie Andrzeja Zawistowskiego ma charakter naukowy i stanowi pierwszą tak szczegółową monografię głównej siedziby resortu bezpieczeństwa. Autor przeprowadził kwerendę w trudnych do skompletowania zbiorach dokumentów, co nadaje książce wysoką wartość merytoryczną. Treść jest poparta precyzyjną analizą struktur organizacyjnych MBP oraz dokumentacją archiwalną. Publikacja wypełnia istotną lukę w polskiej historiografii dotyczącej powojennych aparatów represji.
Czy książka "Koszykowa róg Stalina" jest odpowiednia dla czytelnika szukającego lekkiej beletrystyki?
Nie, ta pozycja nie jest polecana osobom poszukującym fabularyzowanych powieści czy lekkiej literatury rozrywkowej. Jest to rzetelne opracowanie naukowe oparte na faktach, dokumentach i analizie historycznej, wymagające od czytelnika dużego skupienia. Publikacja koncentruje się na surowych danych, strukturach organizacyjnych i tragicznych losach więźniów, co wyklucza elementy literackiej fikcji. Dla pasjonatów ścisłej prawdy historycznej i badaczy dziejów PRL będzie to jednak wybór idealny.
