Książka Katarzyny Matul poświęcona I Międzynarodowemu Biennale Plakatu, które miało miejsce w Warszawie w 1966, roku jest interesującą monografią wydarzenia. Biennale, mając wielkie znaczenie dla środowiska polskich plakacistów, wpisywało się w szerszą politykę kulturalną Polski okresu późnego Gomułki. Odwilż już odeszła, a zbliżał się rok 1968. Polska szkoła plakatu, o której wiele mówiono, stała się wówczas materiałem eksportowym polskiej kultury. Ona też otwierała drogi i umożliwiała kontakty polskich artystów z czołówką twórców na świecie. Tak powstało Biennale Plakatu, takie były jego początki. O tym wszystkim z precyzją badacza i pasją historyka sztuki opowiada autorka.
prof. dr hab. Andrzej Turowski
Katarzyna Matul – historyczka sztuki, absolwentka historii sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, była kuratorka Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie, stypendystka Swiss National Science Foundation (SNSF). W 2018 roku na Uniwersytecie w Lozannie obroniła doktorat Legitymizacja artystyczna plakatu w PRL: praktyki, dyskursy i instytucje 1944–1968. Zajmuje się badaniem sztuki i projektowania graficznego w perspektywie historii sztuki, historii społecznej i kulturowej oraz socjologii sztuki. Autorka książek: Jak to było możliwe? O powstawaniu Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie (Universitas, 2015, wyd. 1), De la résistance a l'autonomie. L'affiche polonaise face au réalisme socialiste, 1944–1954 (Alphil, 2023) o polskim plakacie socrealizmu oraz Legitymizacja artystyczna plakatu w PRL 1944–1968 (Universitas, 2025), która ukazała się również po francusku nakładem Presses universitaires de Rennes (2025).
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia i teoria sztuki
Jaki konkretny okres historyczny obejmuje książka "Jak to było możliwe? O powstawaniu Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie"?
Publikacja koncentruje się przede wszystkim na roku 1966 oraz dekadzie go poprzedzającej, analizując narodziny pierwszej edycji Biennale w kontekście politycznym i artystycznym. Autorka szczegółowo odtwarza realia okresu późnego Gomułki, kiedy polska szkoła plakatu stawała się kluczowym elementem strategii kulturalnej państwa. Tekst ukazuje mechanizmy budowania międzynarodowych relacji, które umożliwiły polskim twórcom bezpośredni kontakt z czołówką światowego projektowania graficznego. Czytelnik zyskuje wgląd w procesy legitymizacji plakatu jako pełnoprawnego dzieła sztuki w trudnych realiach PRL.
Czy publikacja zawiera analizę zjawiska określanego jako polska szkoła plakatu?
Tak, książka przedstawia polską szkołę plakatu jako istotny materiał eksportowy polskiej kultury oraz narzędzie budowania prestiżu na arenie międzynarodowej. Katarzyna Matul bada, w jaki sposób twórczość rodzimych artystów stała się pomostem ułatwiającym kontakty z zagranicznym środowiskiem artystycznym. Autorka analizuje powiązania między sukcesem wizualnym prac a ówczesną polityką instytucjonalną i społeczną. Jest to wnikliwe studium nad tym, jak specyficzny styl graficzny zyskał uznanie instytucji i krytyki w latach 60. XX wieku.
Z jakiej perspektywy badawczej autorka opisuje historię warszawskiego Biennale?
Katarzyna Matul łączy warsztat historyka sztuki z doświadczeniem byłej kuratorki Międzynarodowego Biennale Plakatu, co zapewnia unikalne i rzetelne spojrzenie na temat. Jej podejście opiera się na precyzyjnej analizie archiwalnej oraz socjologii sztuki, co pozwala zrozumieć funkcjonowanie instytucji w systemie autorytarnym. Praca naukowa autorki, poparta doktoratem na Uniwersytecie w Lozannie, gwarantuje wysoki poziom merytoryczny i precyzję faktograficzną. Dzięki temu czytelnik otrzymuje publikację, która traktuje projektowanie graficzne jako istotny element historii społecznej i kulturowej Polski.
Dla jakiej grupy odbiorców ta publikacja nie będzie trafionym wyborem?
Książka ta nie jest odpowiednim wyborem dla osób poszukujących wyłącznie lekkiego albumu z ilustracjami, pozbawionego głębokiej analizy teoretycznej i historycznej. Ze względu na swój monograficzny charakter, pozycja ta wymaga od czytelnika dużego skupienia na tekście analitycznym oraz zainteresowania mechanizmami działania instytucji sztuki. Odbiorcy nastawieni na krótkie biogramy artystów bez kontekstu polityczno-społecznego mogą uznać tę naukową strukturę za zbyt wymagającą. Publikacja kładzie bowiem główny nacisk na badanie faktów, dokumentów i procesów decyzyjnych, a nie na samą estetykę prac graficznych.
Czy książka wyjaśnia wpływ ówczesnej sytuacji politycznej na kształt wydarzeń artystycznych?
Opracowanie szczegółowo naświetla moment dziejowy, w którym kończąca się odwilż gomułkowska i zbliżający się rok 1968 determinowały swobodę twórczą oraz ramy organizacji Biennale. Autorka precyzyjnie wskazuje, jak polityka kulturalna państwa wpływała na kształt międzynarodowej współpracy artystów w tamtym czasie. Książka ujawnia, w jaki sposób sztuka plakatu potrafiła zachować autonomię, będąc jednocześnie elementem oficjalnego dyskursu władzy. Jest to fascynujący zapis tego, jak skomplikowane realia PRL-u kształtowały jedną z najważniejszych imprez graficznych na świecie.
