J. R. R. Tolkien i jego światy. Miejsca, z których wyrosło Śródziemie

25 marca obchodziliśmy Dzień Czytania Tolkiena. Przy tej okazji zacząłem zastanawiać się jak wyglądałaby współczesna literatura fantasy bez twórczości brytyjskiego autora. Nie bez powodu po dziś dzień miłośnicy tego gatunku rozkładają na czynniki Władcę Pierścieni, Hobbita, czy Silmarilion, czerpiąc mnóstwo inspiracji z tych tytułów. A skoro już o niej mowa, to czy nie jesteście zafascynowani tym co zainspirowało pisarza do stworzenia tego niesamowitego uniwersum? W niesamowitą podróż, próbującą znaleźć odpowiedź na to pytanie zabiera nas książka J. R. R. Tolkien i jego światy.

Wszyscy zainteresowani osobą Tolkiena z pewnością skojarzą Johna Gartha. Autor omawianego przeze mnie tutaj opracowania ma oprócz niego na swoim koncie trzy książki dotyczące legendy gatunku fantasy. W tej tematyce operuje od dawna i stara się zarażać czytelników swoją fascynacją. Tym razem próbuje odnaleźć miejsca, budynki, krajobrazy, które mogły posłużyć Tolkienowi za pierwowzór wielu znanych nam lokacji ze świata Śródziemia, ale nie tylko.

Zabierzcie się w niezwykłą podróż

J. R. R. Tolkien i jego światy to pięknie wydana i bogato ilustrowana książka, oddziałująca na naszą wyobraźnię. Mamy tu okazję nie tylko poznać powiązania między prawdziwymi miejscami, w których żył i na co dzień funkcjonował Tolkien, a znanymi nam z uniwersum Władcy Pierścieni lokacjami. To także podróż przez życie i doświadczenia brytyjskiego autora. Dowiadujemy się jaki wpływ na jego twórczość miała I wojna światowa, podróż z RPA do Wielkiej Brytanii we wczesnym dzieciństwie, czy nawet rozwój przemysłu.

Oddając się lekturze widzimy jak w wyobraźni Tolkiena ewoluowały Mordor, Shire, czy Gondor. Trzeba jednakże podkreślić, że są to przypuszczenia Gartha poparte wieloma informacjami z życia twórcy Władcy Pierścieni. Ten nie wypowiadał się bowiem szczegółowo na temat swoich inspiracji. Przechodząc przez kolejne rozdziały powiązania między światem rzeczywistym, a fantastycznym stają się jednak coraz bardziej oczywiste.

Miejsca, z których wyrosło Śródziemie

Autor książki J. R. R. Tolkien i jego światy wykonał tu doskonałą robotę. I mam na myśli nie tylko jego dociekliwość i szczegółową analizę poszczególnych miejsc, budowli, czy krajobrazów. Doskonale wychodzi mu bowiem także zainteresowanie czytelnika. Tytuł ten oczywiście jest pozycją obowiązkową dla każdej osoby zakochanej w Tolkienie i wykreowanym przez niego uniwersum. Jednakże, nawet każdy kto jedynie przeczytał Władcę Pierścieni, czy Hobbita z ciekawości, albo obejrzał filmy stworzone na ich podstawie da się oczarować. Co nawet ważniejsze, lektura zachęca nas do własnych poszukiwań i badań.

Nie da się ukryć, że kluczowym elementem są tutaj fotografie. Opisy Gartha działają co prawda na wyobraźnię, ale połączenie niektórych faktów zdecydowanie ułatwiają nam właśnie zdjęcia. W przypadku niektórych z nich już po jednym spojrzeniu widzimy oczywiste powiązania z magicznymi krainami stworzonymi przez Tolkiena. W innych jesteśmy zaskakiwani niezwykłą kreatywnością i tokiem myślenia Brytyjczyka. Będziecie mogli zawiesić oko na pięknych krajobrazach, czy zabytkowych budowlach. Znajdują się tu jednak również mapy, ilustracje samego Tolkiena, a także innych artystów.

Podsumowanie

Szkoda, że to tylko 208 stron lektury. J. R. R. Tolkien i jego światy jest bowiem niezwykle wciągającą, angażującą czytelnika pozycją. W bardzo klarowny i spójny sposób zabiera nas do kolejnych części umysłu Tolkiena. Od lasów, przez rzeki i morza, aż po góry. To też podróż śladami brytyjskiej historii, a także inspiracji m. in. nordyckimi, czy germańskimi podaniami. Myślę, że nie dało się w ciekawszy sposób przedstawić tych wszystkich powiązań między światem rzeczywistym, a fikcyjnym. Książka niewątpliwie zmusi każdego do docenienia jak niesamowitą i istotną dla fantastyki postacią był i wciąż pozostaje Tolkien.

MIEJSCA TOLKIENA

No i na rynku przybyło dzieł związanych z Tolkienem. Zapewnił nam to nieudany serial „Pierścienie władzy”, który pobudził po raz kolejny zainteresowanie twórczością wielkiego pisarza. I dobrze, bo może dzięki temu ci, którzy jeszcze nie poznali jego prozy w końcu to zrobią, a cała reszta będzie mogła cieszyć się wszelkiej maści dodatkami, które, tak jak ten, przedstawiają nam wiele dotąd nieznanych faktów.

Śródziemie, któż z nas o nim nie słyszał. Kraina ludzi, elfów, hobbitów, krasnoludów… Długo można by wymieniać. Jest tu równie bajecznie, co niebezpiecznie. Jednakże każdy wymyślony świat, jak każde wydarzenie, jakie wyszło spod pióra jakiegokolwiek autora, zawsze ma jakieś odniesienie w rzeczywistości. A to prowadzi nas do pytania, skąd wzięło się Śródziemie, co konkretnie je inspirowało i co stanowiło pożywkę dla myśli Tolkiena, które wykreowały ten świat?

I właśnie w podróż po tym wszystkim zabiera nas John Garth, którego fani Tolkiena kojarzą na pewno z biografii autora „Tolkien i pierwsza wojna światowa. U progu Śródziemia”. Tam Garth pokazał nam wojenne losy ojca Śródziemia i ich wpływ na twórczość, teraz, dalej pogrążając się w swoich badaniach nad Tolkienem, rusza śladem miejsc i inspiracji brytyjskiego mistrza. Bo wpływ miało na niego wiele rzeczy, nie sposób wszystkich wymienić, a konkretne miejsca to zdecydowanie jedne z nich, wcale nie mniej ważne, niż reszta.

Nie jest to biografia Tolkiena, ale omawiając taki temat, wątków biograficznych pominąć się po prostu nie da. Więc „J.R.R. Tolkien i jego światy. Miejsca, z których wyrosło Śródziemie” to mimo wszystko po części propozycja biograficzna, najlepiej jednak przed przystąpieniem do lektury zaopatrzyć się w pewną wiedzę, jeśli nie na temat samego pisarza, to jego twórczości na pewno. Ja wiem, że to dodatek dla fanów i każdy zdaje sobie z tego sprawę, może jednak zdarzyć się, że ktoś przeczyta tylko „Władcę Pierścieni” i / lub „Hobbita” i sięgnie po ten tytuł no i… No i może poczuć się nieco zagubiony, bo rzecz mocno odnosi się do ogółu prozy Tolkiena, z „Silmarillionem” włącznie i lepiej podchodzić do niej już przy ich dobrej znajomości.

Ale opłaca się, bo książka fanom daje wgląd za kulisy, pokazuje masę rzeczy, od zdjęć z dzieciństwa autora, po np. pierwszą wersję mapy Śródziemia. I tymi grafikami ten album, bo tym właśnie jest „J.R.R. Tolkien i jego światy. Miejsca, z których wyrosło Śródziemie”, stoi. Są tu prace znane, w końcu ilustratorów książek Tolkiena, są też rzeczy, z którymi zetknąłem się po raz pierwszy. Do tego publikacja zachowuje balans między grafikami i tekstem, oferując równie wiele ciekawych ilustracji, co frapujących informacji, napisanych na dodatek w sposób profesjonalny, pokazujący ogrom pracy i zgłębienie tematu, choć czasem przydałoby się tutaj więcej lekkości i mniej rozwodzenia się nad mało istotnymi kwestiami.

Świetna rzecz. Dla fanów – powtarzam się, ale trzeba to podkreślać – ale jednak świetna. I po prostu znakomicie wydana, na dobrym papierze, w dobrym, dużym formacie i z twardą oprawą, która dopełnia przyjemnego wrażenia. Ładnie przy tym prezentuje się na półce, a to też ważne. Co ważniejsze jednak – i to chyba najlepsza rekomendacja, jaką wystawić mogę – skutecznie zachęca by raz jeszcze wrócić do genialnej prozy Tolkiena i spojrzeć na to wszystko z nowej perspektywy, popartej całą tą wiedzą, jaką publikacja ze sobą niesie.