Instrumentalizacja prawa ma złą sławę. Naturalną reakcją na zło jest stawianie granic. W pozytywizmie prawniczym, monopolizującym aktywizm po stronie państwowego prawodawcy, granice te budowane są na zewnętrznych wartościach (moralność), a w jego nowszej wersji na wartościach wewnętrznych (praworządność, rule of law). Autonomia prawa staje się granicą instrumentalizacji.
W monografii próbuję podważyć mit złej lub podejrzewanej o niecne intencje instrumentalizacji prawa. Punktem wyjścia do tej rewaloryzacji będzie odwrócenie relacji między instrumentalizacją i autonomią. Autonomia prawa staje się legitymacją otwierającą drogę do działania, którego cel wybierany jest przez aktywnego społecznie aktora. Przesuwa to czynności instrumentalizacji prawa w obszar praktyki demokratycznej, ze "świata systemów" do "świata życia" (Habermas).
Proponowanemu ujęciu instrumentalizacji zarzucić można nadmierny optymizm oraz nieliczenie się z zastaną praktyką kulturową. Istotnie, teorie nie zmieniają świata, mogą natomiast zmieniać sposób jego postrzegania. Przyjęta w pracy perspektywa badawcza opiera się na założeniach pragmatycznego instrumentalizmu Johna Deweya. Co warte podkreślenia, amerykański pragmatysta wcale nie walczy z pozytywizmem prawniczym - przeciwnie, swoją teorię działania- poznawania (uczenia się) lokuje w ramy relacji między regułą ogólną (formalizm) i faktami tworzącymi kontekst działania (realizm). Jest to perspektywa bliska nie tylko prawnikom, ale wszystkim, którzy próbują sobie radzić z życiowymi wyzwaniami.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii pozostałe
Jaki jest główny cel monografii "Instrumentalizacja jako działanie prawne"?
Książka "Instrumentalizacja jako działanie prawne" podejmuje próbę rewaloryzacji instrumentalizacji prawa i podważenia jej negatywnego postrzegania. Autor przesuwa punkt ciężkości z traktowania instrumentalizacji jako zagrożenia dla autonomii prawa na uznanie jej za istotne narzędzie aktywności obywatelskiej. Praca szczegółowo analizuje mechanizmy prawne w kontekście praktyki demokratycznej oraz tak zwanego świata życia według koncepcji Habermasa. Publikacja stanowi ważny głos w dyskusji nad funkcjonalnością przepisów w nowoczesnym, aktywnym społeczeństwie.
Na jakich założeniach filozoficznych opiera się autor w tej pracy?
Podstawą teoretyczną wywodów Andrzeja Batora jest pragmatyczny instrumentalizm sformułowany pierwotnie przez Johna Deweya. Autor łączy w tej perspektywie reguły ogólne właściwe dla formalizmu z konkretnymi faktami społecznymi charakterystycznymi dla nurtu realizmu prawniczego. Podejście to pozwala czytelnikowi zrozumieć proces uczenia się i działania w prawie jako bezpośrednią reakcję na realne wyzwania życiowe. Wykorzystanie myśli Deweya nadaje publikacji unikalny charakter interdyscyplinarny, spajający prawo z filozofią czynu.
Dla kogo lektura tej monografii będzie najbardziej wartościowa?
Monografia jest skierowana przede wszystkim do prawników, teoretyków prawa oraz studentów kierunków humanistycznych zainteresowanych filozofią polityczną. Treść okaże się niezwykle pomocna dla osób poszukujących głębokiego uzasadnienia dla aktywizmu prawnego i zrozumienia relacji między systemem a obywatelem. Dzięki licznym odwołaniom do Habermasa i Deweya, publikacja wzbogaca warsztat naukowy badaczy zajmujących się socjologią prawa. Jest to lektura wymagająca, która systematyzuje wiedzę o granicach i możliwościach stosowania prawa jako narzędzia celu.
Jak autor odnosi się do tradycyjnego pozytywizmu prawniczego?
Autor nie odrzuca tradycyjnego pozytywizmu prawniczego, lecz osadza go w szerszym kontekście relacji między zasadami a faktami. W pracy wskazano, że autonomia prawa nie musi być barierą, lecz może stanowić legitymację do celowego działania podmiotu społecznego. Tekst wyjaśnia, jak współczesna praworządność może ewoluować z zamkniętego systemu w stronę otwartej i dynamicznej praktyki demokratycznej. Pozwala to na świeże spojrzenie na rolę państwa, które przestaje być postrzegane jako jedyny, monopolistyczny dawca norm prawnych.
Czy książka zawiera praktyczne porady prawne dla laików?
Publikacja ta nie jest poradnikiem i nie zawiera gotowych rozwiązań procesowych ani wzorów pism urzędowych. Jest to ściśle naukowa monografia z zakresu filozofii i teorii prawa, wymagająca od czytelnika znajomości podstawowej terminologii branżowej. Osoby szukające prostych interpretacji konkretnych artykułów kodeksowych mogą poczuć się przytłoczone wysokim poziomem abstrakcji prowadzonych wywodów. Książka skupia się na teoretycznych fundamentach działania prawnego, a nie na bieżącej praktyce orzeczniczej sądów powszechnych.
