Gracz

Fiodor Dostojewski zachwyca bez względu na obszerność swoich powieści. Jak się okazuje krótka forma nie powstrzymała go przed przedstawieniem czytelnikowi bogatych profili psychologicznych swoich bohaterów czy zaprezentowaniem konkretnej, wielowymiarowej fabuły.

Powieść oparta na uzależnienie od hazardu jest także swoistą spowiedzią autora, który przeżycia bohaterów oparł na podstawie własnych doświadczeń. Sam był hazardzistą, więc doskonale potrafił zrozumieć uzależnienie od gry a "Gracz" stał się swojego rodzaju formą zakładu między autorem a jego Wydawcą, który dość miał spłat karcianych długów Dostojewskiego. Jak się więc okazuje na niespełna ponad stu siedemdziesięciu stronach autor zawarł historię swojego życia przemyconą w postaci fikcyjnych zdarzeń oraz postaci a jednak wszystko było tutaj aż nazbyt prawdziwe.

Ruletenberg to fikcyjne miasto stworzone na potrzeby chwili, w którym żyją nasi bohaterowie. To również tutaj obserwujemy powolnie rozpowszechniające się uzależnienie od hazardu, które nie szczędzi nikogo. Wiele bohaterów, kameralne tło wydarzeń oraz różnorodność zachowań łączy nieuchronny upadek i pytanie czy ktokolwiek zdoła odbić się od dna. Autor z charakterystyczną dla siebie wnikliwością oraz precyzją ukazuje ogrom zniszczeń dokonanych w psychice wybranych postaci a my, czytelnicy, możemy jedynie obserwować ten wewnętrzny chaos zachwycając się kunsztem Dostojewskiego i ucząc się trzymać jak najdalej od hazardu.

Poczucie humoru, bystre oko, inteligentne postrzeganie świata oraz dystans do wszystkiego i wszystkich składają się na "Gracza". Książka zachwyca paletą różnorodnych emocji, dojrzałym piórem Dostojewskiego a także nieustannie zachwyca precyzją przekazu zamkniętą na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Nie ma więc znaczenia czy autor pisał rozległe powieści czy - tak jak w tym przypadku - stworzył historię w zaledwie miesiąc, ponieważ w umiejętnych rękach każda fabuła nabiera konkretnego przesłania stawiając przed czytelnikiem ponadczasowe wartości.

Kilka razy wspomniałam, że autor Fiodor Dostojewski jest jednym z moich ulubionych pisarzy. Fakt, doceniłam pisarza dopiero kilka lat temu, ale wierzę, że nie doceniłabym go kiedyś tak bardzo jak teraz. Jego książki są takie, które mimo wieku czyta się jak coś napisanego wczoraj. I właśnie taki jest „Gracz” dzisiejsza recenzja. Niby XIX wiek, niby inne realia, a jednak emocje, które tam buzują, są aż za bardzo znajome.

Poznajcie naszego bohatera, którym jest Aleksiej Iwanowicz, nauczyciel, człowiek trochę zagubiony, trochę dumny, a trochę naiwny. Pracuje dla rosyjskiej rodziny przebywającej w uzdrowisku, gdzie centrum życia to… ruletka. I od początku czuć, że to nie będzie tylko historia o hazardzie. To raczej opowieść o uzależnieniu, obsesji i tej dziwnej chwili, kiedy człowiek sam sobie zaczyna podkładać nogę. Aleksiej zakochany jest w Polinie relacja trudna, pełna napięcia, niedopowiedzeń, momentami wręcz toksyczna. Ona go przyciąga i odpycha jednocześnie, a on daje się w to wszystko wciągać coraz głębiej. I gdzieś obok tego wszystkiego pojawia się hazard, najpierw jako ciekawostka, potem jako pokusa, a na końcu jako coś, co zaczyna przejmować kontrolę.

I tu wchodzi temat, który robi tę książkę tak aktualną. Bo „Gracz” to nie jest tylko historia o ruletce. To książka o uzależnieniu w czystej postaci. Dzisiaj zamiast kasyn mamy aplikację, zakłady online, scrollowanie bez końca, szybkie dopaminy. Mechanizm jest dokładnie ten sam. Najpierw próbujesz „dla zabawy”. Potem zaczynasz wierzyć, że masz kontrolę. A na końcu już tylko gonisz za kolejną wygraną, albo raczej za uczuciem, które ona daje.

To, co robi Fiodor Dostojewski, jest wręcz niepokojące on nie ocenia bohatera z góry. On go rozbiera na części. Pokazuje jego myśli, jego usprawiedliwienia, jego nagłe przypływy nadziei. Czytając, momentami aż chce się potrząsnąć Aleksiejem i powiedzieć: „stary, przestań”. Ale jednocześnie rozumiesz, dlaczego on nie przestaje. To chyba najmocniejsza strona tej książki psychologia. Bardzo surowa, momentami wręcz brutalna w swojej szczerości. Nie ma tu ładnych morałów ani wygodnych zakończeń. Jest za to prawda o człowieku, który sam wpada w pułapkę i jeszcze przekonuje siebie, że wszystko jest w porządku.

Nie tylko główni bohaterowie zasługują na uwagę, ale np. Generał, człowiek zadłużony po uszy żyjący pozorami, babcia, która wchodzi do kasyna i robi więcej zamieszania niż wszyscy inni razem wzięci, Francuzi, Anglicy, cała ta międzynarodowa mieszanka ludzi, których łączy jedno chęć wygranej i wiara, że to właśnie im się uda. Brzmi znajomo, prawda? Bo dziś też każdy „wie lepiej”, każdy ma swoją strategię, każdy jest przekonany, że akurat jemu się powiedzie. Czyta się to szybko, mimo że styl Dostojewskiego bywa momentami cięższy niż współczesne książki. Ale tu wszystko napędza emocja. Napięcie. To poczucie, że zaraz wydarzy się coś złego i że bohater sam do tego doprowadzi.

Najbardziej uderzyło mnie, to jak bardzo ta historia jest… ludzka, realna, prawdziwa. Nie ma tu wielkich bohaterów. Są ludzie słabi, pogubieni, często żałośni w swoich wyborach. I może właśnie dlatego tak trudno się od tego oderwać. Jeśli miałabym porównać „Gracza” do dzisiejszych czasów, powiedziałabym tak: zmieniły się narzędzia, ale nie zmienił się człowiek. Dalej uciekamy w rzeczy, które dają szybkie emocje. Dalej wierzymy, że „jeszcze raz i się uda”. Dalej potrafimy wpaść w coś po uszy, mimo że gdzieś z tyłu głowy wiemy, że to nas niszczy. To nie jest lekka książka do poduszki. Ale jest chol..., :p prawdziwa. I trochę niewygodna, bo zmusza do zastanowienia się nad sobą.