Publikacja zawiera opracowanie dokumentów Franciszka Skwierczyńskiego, który jako członek prezydium szczecińskiego MKR, a następnie Zarządu Regionu Pomorze Zachodnie i zarazem tajny współpracownik SB odgrywał w latach 19801982 (a zwłaszcza po 13 grudnia 1981 r.) niezwykle istotną rolę w rozpracowywaniu regionalnych struktur opozycyjnych.
Historia szczecińskiej Solidarności w latach 19801982 to także historia Franciszka Skwierczyńskiego członka prezydium Zarządu Regionu Pomorze Zachodnie i uczestnika I Krajowego Zjazdu Delegatów, a jednocześnie tajnego współpracownika miejscowej Służby Bezpieczeństwa o pseudonimach Śmiały i Kamil. Zachowaną niemal w komplecie dokumentację działań agenta, którą prezentujemy w niniejszym tomie, należałoby uznać za specyficzną formę kroniki owych przełomowych lat. W szczególnie newralgicznych momentach, jak m.in. tworzenie się struktur związkowych po Sierpniu '80, walka o wolne soboty, proces rejestracji Solidarności, szczecińskie posiedzenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej, kryzys bydgoski, Walny Zjazd Delegatów Regionu Pomorze Zachodnie, KZD, do kontaktów oficerów prowadzących z agentem dochodziło niekiedy częściej niż raz w ciągu doby. Odgrywał on również istotną rolę w szczególnie trudnym dla członków Solidarności okresie po wprowadzeniu stanu wojennego, sabotując inicjatywy mające na celu integrację podziemnych struktur. Jego dokumentacja to niewątpliwie nie tylko cenne źródło do badań nad historią szczecińskiej Solidarności, lecz także punkt odniesienia do funkcjonowania związku w wymiarze ogólnopolskim.
Przemysław Benken
Narracja ukazuje rosnące uwikłanie tajnego współpracownika, w powiązaniu z jego sprawami i problemami osobistymi. Oczywiście najwięcej miejsca poświęcono jego roli w Solidarności legalnej, a następnie w podziemiu. Autorzy, opisując aktywność Skwierczyńskiego, starają się też ustalić prawdziwy wpływ jego donosów na funkcjonowanie solidarnościowych struktur. Narracja jest bardzo dokładna i w istocie bardzo pouczająca. [] Najwięcej jest materiałów z okresu karnawału Solidarności, najbardziej jednak wartościowe są te, które dotyczą solidarnościowego podziemia w Szczecinie po wprowadzeniu stanu wojennego. [] Reasumując stwierdzić należy, że otrzymamy pozycję niezwykle cenną, wzbogacającą naszą wiedzę o Solidarności Regionu Pomorze Zachodnie.
Fragment recenzji prof. dr. hab. Wojciecha Polaka
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura faktu
Czy książka zawiera oryginalne raporty Służby Bezpieczeństwa?
Tak, publikacja stanowi opracowanie niemal kompletnej dokumentacji działań tajnego współpracownika o pseudonimach "Śmiały" i "Kamil". Materiały archiwalne zostały uzupełnione o profesjonalny komentarz historyczny, który wyjaśnia mechanizmy inwigilacji struktur Solidarności. Czytelnik znajdzie tu szczegółowe zapisy spotkań agenta z oficerami prowadzącymi, które odbywały się niekiedy kilka razy na dobę w newralgicznych momentach. Taka forma prezentacji danych pozwala na dogłębne zrozumienie metod pracy operacyjnej SB w latach 1980-1982. Jest to niezwykle cenne źródło dla osób poszukujących surowych faktów historycznych.
Jaką wartość historyczną wnosi Franciszka Skwierczyńskiego "tajna kronika" dla badaczy opozycji?
Książka stanowi unikalne źródło wiedzy o rozpracowywaniu struktur Solidarności na Pomorzu Zachodnim, wykraczające znaczeniem poza ramy lokalne. Dokumentacja ukazuje proces celowego sabotowania inicjatyw opozycyjnych oraz realny wpływ donosów na funkcjonowanie związku w skali ogólnopolskiej. Autorzy precyzyjnie analizują, jak osobiste problemy i sprawy prywatne agenta wpływały na jego rosnące uwikłanie oraz lojalność wobec systemu komunistycznego. Pozycja ta rzuca nowe światło na wydarzenia takie jak kryzys bydgoski czy I Krajowy Zjazd Delegatów widziane oczami informatora. Stanowi ona istotny punkt odniesienia do badań nad historią najnowszą Polski.
Jaki konkretnie przedział czasowy obejmują zebrane w tym tomie dokumenty?
Publikacja koncentruje się na przełomowych latach 1980-1982, ze szczególnym uwzględnieniem okresu po wprowadzeniu stanu wojennego. Treść obejmuje kluczowe momenty, takie jak tworzenie struktur związkowych po Sierpniu '80, walkę o wolne soboty oraz proces rejestracji Solidarności. Najbardziej wartościowe pod względem poznawczym fragmenty dotyczą funkcjonowania solidarnościowego podziemia w Szczecinie po 13 grudnia 1981 roku. Dzięki takiemu zakresowi czytelnik otrzymuje spójny obraz ewolucji działań agenturalnych w najbardziej krytycznym czasie dla polskiej opozycji. Pozwala to na śledzenie losów konkretnych działaczy przez pryzmat raportów tajnego współpracownika.
Dla kogo ta pozycja historyczna może okazać się zbyt wymagająca?
Książka nie jest lekką lekturą popularnonaukową i może być trudna dla osób szukających uproszczonej lub beletryzowanej historii Solidarności. Ze względu na swój naukowy charakter i dużą gęstość materiałów źródłowych wymaga ona od czytelnika skupienia oraz podstawowej orientacji w realiach politycznych schyłkowego PRL. Publikacja skupia się na rzetelnej faktografii i analizie akt archiwalnych, unikając sensacyjnego tonu typowego dla literatury czysto komercyjnej. Osoby oczekujące wartkiej akcji zamiast wnikliwej analizy dokumentów mogą poczuć się przytłoczone szczegółowością operacyjnych opisów SB. Jest to pozycja skierowana przede wszystkim do świadomych odbiorców literatury faktu.
Kto odpowiada za merytoryczne przygotowanie tego opracowania historycznego?
Za opracowanie naukowe odpowiadają uznani historycy: Przemysław Benken, Magdalena Dźwigał oraz Marcin Stefaniak. Ich praca polegała na rygorystycznej selekcji, weryfikacji i opatrzeniu fachowymi przypisami bogatego materiału archiwalnego, co gwarantuje najwyższą jakość merytoryczną tomu. Narracja prowadzona przez autorów pozwala zrozumieć nie tylko suche fakty, ale i psychologiczne aspekty zdrady oraz mechanizmy kontroli społecznej. Dzięki ich wiedzy i doświadczeniu książka zyskała uznanie w środowisku akademickim jako istotny wkład w badanie dziejów regionu. Współpraca trzech ekspertów zapewnia wielowymiarowe spojrzenie na postać Franciszka Skwierczyńskiego.
