Aleksander Ford na świat przychodzi jako Mosze Lifszyc. Mosze ucieka przed nędzą pracy w fabryce, Aleksandra napędza ambicja i wiara w siebie. Pierwszy nigdy nie zrobił matury, drugi zmyśla studia na wydziale historii sztuki. Obaj kochają kino, które wciąż jeszcze jest nieme. Aleksander Ford debiutuje w wieku 21 lat, trzy lata później odbiera nagrodę za najlepszy film roku.
Ma talent, ale zamiast prostej ścieżki kariery wybiera niełatwą drogę twórcy zaangażowanego. Lawiruje pomiędzy komercyjnymi wymogami prymitywnego rynku filmowego, państwową cenzurą oraz ambicją robienia filmów „istotnych społecznie”. Wyrasta na pierwszego filmowego buntownika II RP. Przyparty do ściany, woli zrezygnować z gotowego filmu niż okroić go zgodnie z zaleceniami cenzury. Przez lata na peryferiach branży, po wojnie ląduje na szczycie. Znajomi obejmują najwyższe stanowiska w Polsce Ludowej — oni wybierają politykę na całego, on chce robić filmy i wreszcie żyć jak uznany reżyser. Ludzie niewiele mogą o nim powiedzieć, za to wszyscy pamiętają, czym jeździł. Dobre samochody, kobiety i garnitury szyte na miarę — tego ma sporo, i tylko filmów niewiele. W nowej Polsce ciężko je robić nawet komuś takiemu jak on. Władza oczekuje, że będzie trzymać się bezpiecznych tematów, ale on nie byłby wtedy Fordem.
Obraz człowieka wyłaniający się z dostępnych przekazów i wspomnień daleki jest od jednoznaczności. Komunista w mercedesie. Pamiętliwy satrapa, który wchodząc na plan filmowy każdego członka ekipy wita serdecznym uściskiem dłoni. Twórca chętnie korzystający z politycznych koneksji, którego Polański wspomina jako „niebywale kompetentnego filmowca”. W swych filmach nieraz podważa narodowe mity, ale potrafi je też podsycać. W swym środowisku budzi przeważnie niechęć. Kiedy w marcu `68 staje się głównym celem ataków w świecie filmowym, nikt nie staje w jego obronie.
Jaki okres z życia Aleksandra Forda opisuje książka "Ford. Reżyser"?
Publikacja kompleksowo przedstawia losy reżysera od jego dzieciństwa jako Mosze Lifszyc aż po przymusową emigrację po marcu 1968 roku. Autor szczegółowo rekonstruuje drogę artysty od buntownika w II RP do pozycji najbardziej wpływowego twórcy w powojennej Polsce Ludowej. Czytelnik poznaje kulisy powstawania najważniejszych dzieł oraz walkę Forda z cenzurą na różnych etapach jego burzliwej kariery. Książka rzuca światło na przemianę ideologiczną i społeczną, jakiej doświadczył bohater na przestrzeni kilkudziesięciu lat.
Czy biografia skupia się wyłącznie na technicznych aspektach tworzenia filmów?
Książka stanowi portret psychologiczny i społeczny, wykraczający daleko poza suchą analizę warsztatu reżyserskiego. Michał Danielewicz kładzie duży nacisk na życie prywatne Forda, jego zamiłowanie do luksusu oraz skomplikowane relacje z ówczesną władzą polityczną. Autor analizuje sprzeczności w charakterze bohatera, zestawiając jego komunistyczne przekonania z wystawnym stylem życia i posiadaniem drogich samochodów. Jest to wielowymiarowa opowieść o człowieku uwikłanym w wielką historię, a nie tylko chronologiczny spis zrealizowanych produkcji.
W jakim stylu została napisana ta biografia?
Autor posługuje się reportażowym, dynamicznym stylem, który opiera się na wspomnieniach świadków i rzetelnych materiałach archiwalnych. Narracja unika jednoznacznych ocen, pozwalając czytelnikowi samodzielnie wyciągnąć wnioski na temat kontrowersyjnej postawy oraz wyborów Aleksandra Forda. Tekst jest nasycony anegdotami z planów filmowych oraz opisami barwnego życia towarzyskiego powojennej elity kulturalnej. Dzięki temu lektura przypomina wciągającą opowieść o epoce, zachowując przy tym najwyższą dbałość o fakty historyczne.
Dla kogo publikacja "Ford. Reżyser" nie będzie odpowiednim wyborem?
Książka może nie spełnić oczekiwań osób poszukujących wyłącznie lekkiej lektury bez szerokiego tła historyczno-politycznego. Ze względu na dużą liczbę nazwisk, dat oraz szczegółowych opisów struktur państwowych, wymaga ona od czytelnika skupienia i podstawowej orientacji w historii Polski XX wieku. Nie jest to pozycja dla odbiorców unikających trudnych tematów związanych z polityką, antysemityzmem czy mechanizmami partyjnej propagandy. Osoby liczące na bezkrytyczną hagiografię Forda mogą poczuć się zawiedzione obiektywnym i często surowym podejściem autora.
Jakie wątki dotyczące marca 1968 roku znajdę w tej książce?
Autor szczegółowo opisuje proces upadku Forda, który w wyniku wydarzeń marcowych stał się głównym celem ataków w świecie filmowym. Książka ukazuje bolesną izolację reżysera, od którego w krytycznym momencie odwrócili się dawni współpracownicy, przyjaciele oraz protektorzy. Danielewicz analizuje mechanizmy nagonki antysemickiej, która ostatecznie zmusiła twórcę rekordowych pod względem frekwencji filmów do opuszczenia kraju. Ten fragment biografii stanowi poruszające studium końca pewnej epoki w polskiej kinematografii i osobistej tragedii artysty.
