Dziewczyna i uczony. Historia dwóch Rembrandtów z kolekcji Karoliny Lanckorońskiej

Sięgając po tę książkę, właściwie nie wiedziałam, czego mogę się spodziewać. Nieco obawiałam się nudnych, teoretycznych wywodów na temat tego, jak tytułowe obrazy z punktu A dotarły do punktu B, mijając po drodze kilka innych podpunktów. Myślałam, że będzie dużo dat nazwisk i padnę z przepalenia styków po paru stronach. I faktycznie, sporo tu dat i nazwisk, ale wszystko jest podane w bardzo przystępny sposób. Nieco jak powieść sensacyjna. Także jeśli się obawialiście tego, że będzie to podręcznikowa publikacja, to spokojnie, wcale tak nie jest.

Ta książka to nie tylko opowieść o powstaniu tych obrazów i o ich podróży. To przede wszystkim historia rodziny Lanckorońskich, ale także kawał historii sztuki, przeplatanej z historią Polski i świata. Nie tylko można zajrzeć do pracowni Rembrandta, ale także można przekonać się o tym, jak kiedyś odbywało się zdobywanie dzieł wybitnych artystów i co działo się z nimi w różnych okresach.

Publikacja pokazuje także, jak wojna obeszła się z dziedzictwem kulturowym oraz ludźmi, którzy brali w niej udział. Tam nikt nie pytał o status. Jeśli ktoś nie uciekł, traktowano go jak innych jeńców. Karolina Lanckorońska była bowiem więźniarką w Ravensbrück.

Trochę łapałam się za głowę, kiedy czytałam o przekonaniu rodziny Lanckorońskich o jej wielkości i byciu lepszym od innych. Tak, to się pojawiło na stronach tej publikacji. Piję tu do fragmentu o potencjalnym mężu dla Karoliny i o wymaganiach w stosunku do niego. Ale to też pokazuje mentalność niektórych dobrze sytuowanych ludzi.

Wbrew moim obawom, to była przyjemna lektura. Kawał historii świata i sztuki. Mam nadzieję, że za pośrednictwem tej książki czytelnicy za granicą dowiedzą się nieco więcej o historii naszego kraju, mowa tu chociażby o rozbiorach i ostatnim królu Polski. Spojrzenie osoby zza granicy na tę kwestię było dla mnie cennym doświadczeniem.

Dwa obrazy, które przez wiele lat stanowiły dla badaczy historii sztuki wielką zagadkę. Obrazy te przebyły długą drogę, miały wielu właścicieli. Dziś można się nimi zachwycać w Zamku Królewskim w Warszawie.

Dziewczyna w ramie obrazu i Uczony przy pulpicie – to właśnie o tych obrazach mowa. Zostały one namalowane przez Rembrandta w 1641 r. i od tamtego czasu przeszły długą drogę, miały wielu właścicieli, aż w końcu w 1994 r. obrazy te zostały ofiarowane przez Karolinę Lanckorońską Zamkowi Królewskiemu w Warszawie.

W książce „Dziewczyna i uczony. Historia dwóch Rembrandtów z kolekcji Karoliny Lanckorońskiej” Gerdien Verschoor, historyk sztuki, podjęła próbę opisania tych dwóch obrazów oraz całej ich drogi – od momentu ich namalowania, przez okres II wojny światowej, gdy obrazy te były „chronione” przed zniszczeniem, aż po dziś, gdy w końcu są w Polsce.

Jednak nie tylko te obrazy są szeroko omawiane w tej książce – książka ta skrywa w sobie o wiele więcej treści i czytelniczych niespodzianek, a także przedstawia ona wiele historycznych wątków. Autorka „Dziewczyny i uczonego” podjęła bardzo szeroką analizę między innymi tego, kim byli poszczególni właściciele tych dwóch obrazów Rembrandta. Oprócz tego w książce dość szczegółowo poznajemy historię Karoliny Lanckorońskiej, choć – jak zaznacza autorka – książka ta nie jest jej biografią. Poznajemy okres jej dorastania, czas, gdy przebywała w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, a także życie powojenne, w którym do końca była wierna sztuce.

Tym, co szczególnie zwróciło moją uwagę podczas czytania, jest fakt, że w książce tej jest wiele barwnych opisów – Gerdien Verschoor pozwala czytelnikowi wyobrazić sobie nie tylko dwa obrazy Rembrandta, które są „głównymi bohaterami” jej książki, lecz także pozwala zachwycić się „wszystkim wokół”, całym kontekstem historycznym, który towarzyszył tym obrazom.

Przechodząc do mojej oceny tej książki, muszę przyznać, że zrobiła ona na mnie ogromne wrażenie. Dzięki niej miałam możliwość szerszego spojrzenia na obrazy, które dla „zwykłego przechodnia”, laika sztuki, pewnie nie byłyby niczym wyjątkowym. Książka ta pozwoliła mi na nowo zachwycić się pięknem sztuki i dostarczyła inspiracji do tego, aby tego piękna nieustannie poszukiwać.

Brakuje mi skali, by ocenić tę publikację, daję jej po prostu 10/10, choć zasługuje na więcej, i szczerze ją polecam każdej osobie, która choć w minimalnym stopniu interesuje się sztuką, a zwłaszcza malarstwem.

Dwa obrazy słynnego Rembrandta, „Dziewczyna w ramie obrazu” i „Uczony przy pulpicie” na przestrzeni lat często zmieniały właścicieli, aż trafiły do rodziny Lanckorońskich. Po wojnie uznano je za bezpowrotnie zaginione. Aż do roku dziewięćdziesiątego czwartego, gdy to Karolina Lanckorońska, ostatnia z rodu, podarowała Zamkowi Królewskiemu w Warszawie kolekcję dzieł sztuki — wśród wspaniałych okazów znalazły się te, które niegdyś zniknęły.

Intrygująca historia, nic dziwnego, że zainspirowała Gerdien Verschoor do stworzenia książki. Holenderska historyk sztuki sama przez ponad dekadę mieszkała w Polsce, gdzie pisała doktorat. W swojej publikacji świetnie, nomen omen, obrazuje skomplikowane dzieje naszego kraju, jako tło dla dzieł Rembrandta i tło dla życia Karoliny Lanckorońskiej. Poznajemy fascynujące losy jej rodziny, ludzi pełnych pasji, bogatych, przywiązujących ogromną wagę do malarstwa. Autorka zgrabnie przenosi czytelnika w czasie, wszystkie zagmatwane informacje pokazując w formie bardzo dostępnej, nawet dla laika.

Lektura zachęca do dalszych poszukiwań, bo, muszę to przyznać, wcześniej Rembrandt nie robił na mnie aż tak wielkiego wrażenia. Do tego Karolina Lanckorońska — naprawdę niesamowita postać, ten życiorys jest po prostu zapierający dech. Cieszę się, że było mi dane poznać bliżej jej osobę. Gratuluję Gerdien Verschoor skonstruowania książki będącej jedną z najmocniejszych premier roku, a mamy dopiero czerwiec! „Dziewczyna i uczony” zabiera nas w podróż pełną piękna, ale również specyficznego rodzaju melancholii. To zdecydowanie publikacja, o której trudno zapomnieć. Zamiast tego, lepiej do niej wracać.

Jestem bardzo otwarta na nowe gatunki oraz tytuły o których wcześniej nie słyszałam. Z tego też powodu postanowiłam skusić się na lekturę, jaką jest ,,Dziewczyna i Uczony" Gerdien Verschoor. Tym razem głównym tematem przewodnim są właśnie dwa tytułowe obrazy spod pędzla znakomitego malarza Rembrandta. Autorce tak przypadły one do gustu i okazały się zazwyczaj dla niej zachwycające, że postanowiła napisać własną pozycję na ich temat. Czy był to dobry pomysł. W jaki sposób ,,Dziewczyna i uczony" stworzona przez Gerdien Verschoor okazała się aż tak zachwycającą lekturą?

W wydaniu ,,Dziewczyna i uczony" Gerdien Verschoor opowiada na początek o zachwycie autorki nad tymi dziełami sztuki. Następnie odbiorca może przenieść się do zakończenia życia Karoliny Lanckorońskiej, która zmarła w wieku 104 lat. Następnie Gerdien Verschoor sumie niezwykle wciągającą historię o narodzinach, młodości oraz dalszym życiu Karoliny Lanckorońskiej. Kobieta bardzo interesowała się sztuką, jednak w czasach jej młodości niektóre działania w stosunku do sztuki były zabronione. Uwielbiała jesnak interesować się tą dziedziną i chętnie oprowadzała zwiedzających po miejscu z którym mieszkała.

,,Dziewczyna i uczony" Gerdien Verschoor to niezwykle ciekawa i ważna tematyka utworu. Warto nadrobić zaległości i poznać ten tytuł jeśli czujecie się zainteresowani sztuką oraz historią życia Karoliny Lanckorońskiej. Autorka od samego początku zachwyca się obrazami Dziewczyny oraz Uczonego, co bez wątpienia wpływa na odbiór tych dzieł sztuki oraz całego utworu pisarki także przez czytelnika. Jeżeli masz ochotę na napisaną pięknym językiem lekturę, w której z każdej strony pojawia się zachwyt autorki nad Dziewczyną i Uczonym to jest to idealna propozycja dla Ciebie.

Książka o której mogłabym pisać i pisać. Zachwyciła mnie ogromnie choć trudno mi ją ocenić przez pryzmat tytułu (jakby już ktoś tego oczekiwał). Trudno określić, co w niej stanowiło tło a co myśl przewodnią. Obrazy dla życia Lanckorońskich (głównie Karoliny), czy może Lanckorońska dla obrazów. Co więcej! dla mnie to kapitalnie napisana książka o dziejach Polski dla której każdy z powyższych elementów jest tylko pretekstem! Sama autorka zresztą przyznaje, że jej celem nie było napisanie biografii KL czy kolejnej książki o Rembrandtach. Chciała pokazać jak "istotne znaczenie może mieć nasza historia (i wiedza o niej) dla naszych decyzji w teraźniejszości." Tak naprawdę, nieważne, kto tu jest "głównym bohaterem", bowiem w całokształcie ta książka to złoto!

Dlaczego o tym piszę? Ponieważ podczas czytanie wątek dzieł Rembrandta wielokrotnie mi umykał. W wielu miejscach autorka zapędzała się w historyczne zakamarki, i choć mam świadomość, że one wytyczały szlak dla losów obrazów to jednak same "zainteresowane" ginęły w faktach historycznych.

Dla kogoś kto lubi takie klimaty nie jest to jednak zarzut, absolutnie! Książka jest wyśmienitym stylem, lekko i ciekawie napisana. Ładnie systematyzuje karty historii. A przecież jest o czym pisać bo to niezwykle bogaty historycznie czas.

Bardzo obrazowo autorka opisuje czasy Stanisława Augusta Poniatowskiego. Aż trudno uwierzyć, w 1795r. król posiadał 2289 obrazów, kilkaset miniatur i dzieł na papierze. Nie dość, że kochał sztukę to był ogromnie światłym władcą, choć historycy po dziś dzień się w tej kwestii sprzeczają.

Później równie interesująco. Pierwsza wojna światowa, druga, życie w Ravensbruck, na końcu odzyskiwanie dzieł z całego świata i ich renowacja. Wiedeń, Kraków, Amsterdam, Warszawa. Piękna podróż.

Życie Lanckorońskiej i losy obrazów opisywane są w książce równolegle. To w dużej mierze książka o sztuce, głównie tej towarzyszącej rodzinie Lanckorońskich. O pasji, a że byli ludźmi bardzo majętnymi również o wszystkich zabiegach związanych z kolekcjonowaniem dzieł.

Wspomnę w tym miejscu, że Karolina była "pierwszą kobietą z habilitacją w dziedzinie historii sztuki w Polsce i pierwszą, która została kierownikiem katedry historii sztuki na wydziale humanistycznym." Był to rok 1935.

Co niesamowite (przynajmniej dla mnie) z dzisiejszej perspektywy, to wątek Jacka Malczewskiego. Był on przyjacielem Karola Lanckorońskiego, dużo czasu spędzał z całą rodziną, również malując ich w różnych sytuacjach. Malczewski sobie do ciebie przyjeżdża, pijecie koniaczek a wieczorem mówi, "takie ładne światło, usiądź, namaluje cię". Ogarniacie to?! :-) Po wojnie Karolina odnalazła w szufladach 200 szkiców jego autorstwa.

Swoją drogą, życzyłabym sobie widzieć sztukę tak jak autorka tej książki. Samo czytanie o tym jest niesamowite.

Na końcu muszę wspomnieć, że książkę przetłumaczyła Alicji Oczko! Doceniam, gdyż pięknie się to czyta.