Józef Czapski należy do najważniejszych polskich malarzy i pisarzy.
Jest także niezwykłym świadkiem historii XX wieku. Publikowane po raz pierwszy dzienniki Józefa Czapskiego prowadzone w latach 19421944 po wyjściu z sowieckiego obozu, podczas wędrówki z Armią Andersa, to nie tylko dzienniki malarza i pisarza, ale i żołnierza.
Prowadzenie dziennika Czapski nazywał kontrolą oddechu dnia. Codzienny rytuał zapisywania i rysowania był dla niego równie ważny jak kontakt z ludźmi, a rozłąka z dziennikiem równie bolesna jak rozstanie z bliskimi. W dzienniku miały początek wszystkie jego szkice literackie i obrazy. Zeszyty wypełnione rysunkami i niemal hieroglificznymi zapiskami były repozytorium pamięci i inspiracji malarskich.
Wyjątkowe dzieło literackie i bezcenne świadectwo historyczne: zapis wyjścia polskich żołnierzy z ZSRR, z nieludzkiej ziemi i ich tułaczki przez Bliski Wschód aż do Włoch. Kronika codzienności i malarskich inspiracji. Sprawozdanie ze szkoły uczuć, z miłości i cierpienia. Opis tworzących się w armii więzi przyjaźni, które doprowadzą do powstania paryskiej Kultury. Także niezwykły dziennik lektury pisarzy francuskich, angielskich i rosyjskich: dowód miłości do literatury i jej znaczenia w radzeniu sobie z wojną i jej okropnościami, z samotnością, wygnaniem i rozpaczą.
Wydanie zbiega się ze szczególnym zainteresowaniem Józefem Czapskim na świecie: w USA nakładem New York Review of Books ukazał się właśnie tom jego esejów o Rosji, a dwa lata wcześniej przekłady Na nieludzkiej ziemi, Prousta w Griazowcu (wykładów o Prouście prowadzonych przez Czapskiego w sowieckim obozie) i monumentalna biografia Józefa Czapskiego pióra Erica Karpelesa, której przekład ukazał się także we Francji. W 2021 w Szwajcarii pokazywano wystawę jego malarstwa.
Jest to pierwsza edycja dziennika Czapskiego bez cenzury i skrótów, a także pierwsza edycja pośmiertna. Dotychczasowe wydanie dzienników z różnych lat Wyrwane strony było zbiorem fragmentów publi-kowanych na łamach paryskiej Kultury, Zeszytów Literackich i ResPubliki przygotowanych przez autora do druku.
Józef Czapski, Dziennik wojenny (19421944), Warszawa, Wydawnictwo Próby, 2022 (s. 648 + 24 s. kolorowych ilustracji, oprawa twarda z płóciennym grzbietem).
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii biografie i autobiografie
Co dokładnie zawiera "Dziennik wojenny" Józefa Czapskiego pod względem chronologicznym?
Książka obejmuje kompletne zapiski autora z lat 1942-1944, dokumentujące drogę z ZSRR przez Bliski Wschód do Włoch. Józef Czapski łączy w nich perspektywę żołnierza Armii Andersa z unikalną wrażliwością malarza i intelektualisty. Tekst stanowi bezcenną kronikę wyjścia z tak zwanej nieludzkiej ziemi oraz narodzin środowiska późniejszej paryskiej Kultury. Czytelnik znajdzie tu zarówno opisy wojennej codzienności, jak i głębokie analizy literatury światowej czytanej w ekstremalnych warunkach.
Czym to wydanie "Dziennika wojennego" różni się od wcześniejszych publikacji?
Jest to pierwsza w historii pełna edycja dziennika wydana bez ingerencji cenzury oraz autorskich skrótów. W przeciwieństwie do wcześniejszego zbioru fragmentów pod tytułem "Wyrwane strony", ta publikacja prezentuje surowy i niefiltrowany zapis myśli Czapskiego. Wydanie pośmiertne pozwala poznać autentyczny obraz przeżyć autora, który traktował pisanie jako formę kontroli oddechu dnia. To fundamentalne źródło dla badaczy historii oraz wszystkich miłośników twórczości tego wybitnego humanisty.
Czy w książce znajdują się reprodukcje rysunków i szkiców autora?
Publikacja zawiera 24 strony kolorowych ilustracji oraz liczne reprodukcje rysunków pochodzących z oryginalnych zeszytów. Józef Czapski traktował szkicowanie jako integralną część swojego zapisu rzeczywistości, dlatego warstwa wizualna jest w tym wydaniu kluczowa. Rysunki stanowią nie tylko dopełnienie tekstu, ale są samodzielnym zapisem malarskich inspiracji i wojennych obserwacji artysty. Dzięki wysokiej jakości druku czytelnik może dokładnie prześledzić warsztat twórczy autora w trudnych, polowych warunkach.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca w odbiorze?
Publikacja nie jest polecana osobom szukającym lekkiej literatury przygodowej lub wyłącznie dynamicznych opisów walk frontowych. Ze względu na specyficzny styl zapisu i gęstą sieć odniesień do literatury francuskiej, angielskiej czy rosyjskiej, lektura wymaga od odbiorcy dużego skupienia. To pozycja skierowana do czytelników ceniących introspekcję, historię idei oraz pogłębioną analizę psychologiczną człowieka w czasie wojny. Osoby nieznające szerszego kontekstu historycznego Armii Andersa mogą uznać niektóre fragmenty za trudne do zrozumienia bez dodatkowych materiałów.
Jak prezentuje się jakość wydania tej publikacji pod kątem kolekcjonerskim?
Książka została przygotowana w twardej oprawie z eleganckim, płóciennym grzbietem, co nadaje jej prestiżowy charakter. Objętość wynosząca 648 stron oraz starannie dobrana typografia sprawiają, że publikacja jest trwała i estetyczna na półce. Zastosowanie wysokiej jakości papieru pozwala na komfortowe obcowanie z tekstem i barwnymi reprodukcjami przez wiele lat użytkowania. Solidna konstrukcja introligatorska czyni z tego tytułu doskonały wybór do domowej biblioteki lub na prezent dla wymagającego bibliofila.
