Dziennik Reni Spiegel. Życie młodej dziewczyny w cieniu Holocaustu

Jak już zapewne doskonale wiecie uwielbiam literaturę wojenną, choć bez znaczenia jest dla mnie to czy jest ona oparta na faktach czy też nie. Tym razem mam do czynienia z dziennikiem młodej dziewczyny, która spisywała swoje przemyślenia w getcie.

Odnaleziony po 70latach od niewyobrażalnej tragedii, która sięgnęła sporą część żydowskiej ludności (i nie tylko) pamiętnik, to namacalny dokument tego, co działo się za murami getta z punktu widzenia młodej kobiety - Reni Spiegel.

Tak bardzo chciałabym wam coś napisać i mam mnóstwo myśli w głowie, a z drugiej strony nie potrafię skleić sensownego zdania. Wszyscy doskonale wiemy z lekcji historii czy czyiś opowiadań, jak wyglądało życie w czasie wojny, jak niewyobrażalne rzeczy działy się czasie Zagłady.. Ten dziennik posiada w sobie wiele opisów, które przyprawiły mnie o ciarki, przepełniony jest bólem, skutkiem, obawami ale i nadzieją.. Wydaje mi się, że ten dziennik jest inny od dotychczas przeze mnie przeczytanych. Dlaczego? Sama do końca nie jestem w stanie tego wytłumaczyć, ale ujęła mnie spostrzegawczość narratorki, kobiety, która dopiero co wchodziła w dorosłość musiała szybko dojrzeć i zrobić wszystko aby móc przetrwać to piekło. Czy jej się udało? Myślę, że tę odpowiedź wszyscy doskonale znają.

Dziennik ten pozostawia wiele do myślenia. Nie zliczę ile razy pusto wpatrywałam się w tekst próbując stanąć na miejscu Reni. Sprawia on, że chce się wykrzyczeć cały nagromadzony w środku ból i żal, a za razem pozostawia ON w milczeniu.

"Dziennik Reni Spiegel" to wstrząsający dokument, świadectwo okrucieństwa z czasów wojny. To trochę tak, jakby żyło się w innej epoce.. Choć Renia nie opowiada tylko o codzienności w getcie, wspomina matkę, swoją pierwszą i jedyną miłość, przywołuje różne błahostki, zachwyca się okolicą, przedstawia wiersze własnego autorstwa.. Mimo tych szczerych, chwilami radosnych wspomnień dogłębnie porusza i pozostawia wiele do myślenia.

Większość z nas doskonale kojarzy postać Anny Frank, żydowskiej dziewczynki, która zostawiła po sobie piękny pamiętnik, będący zapisem jej smutków oraz radości. Anna stała się pewnego rodzaju ikoną, wzorem. I mimo mojego gorącego uczucia do tej postaci, muszę przyznać, że często zapominamy, iż istniały też inne dziewczęta, tworzące memuary dla przyszłych pokoleń. Lata temu poznałam Rutkę Laskier, również podbiła me serce. Ciągle widzę urocze czarno-białe zdjęcie przedstawiające śliczną osóbkę rzucającą do fotografa lekki uśmiech. Uśmiech zgasł w krematorium KL Auschwitz-Birkenau. Przed kilkoma miesiącami dowiedziałam się o niejakiej Reni Spiegel — to nazwisko widnieje na okładce intrygującej książki, na premierę wyczekiwałam z niecierpliwością, świetnie zdając sobie sprawę z faktu, że lektura pozostawi mnie oniemiałą. Ale także wdzięczną za możliwość „obcowania” z Renią. Szczerą, radosną, empatyczną, rodzinną. Odważną w obliczu ogromu wojny.

Muszę podkreślić, iż mamy do czynienia ze wznowieniem, oryginalny polski przekład ukazał się przed cztery laty. I cieszy, że po raz kolejny postanowiono wydać zapiski Reni, dzięki czemu pamięć o niej nie ginie, a wręcz przeciwnie. Coraz więcej ludzi może poznawać jej historię, słodko-gorzką. Każdy fragment, w którym opowiada o miłostkach, „dziewczyńskich” rzeczach, sprawiał, iż roniłam łzę. Bo myślałam o tym, co ona by osiągnęła, przeżyła, ile cudownych momentów brutalnie zabrano, samej Reni, oraz milionom innych osób. Nie mogła wyjść za mąż, ani za ukochanego Zygmunta, ani właściwie żadnego mężczyznę. Nic już nie mogła.

Panna Spiegel była nastolatką, więc wiele jej rozważań skoncentrowało się na szeroko pojętej codzienności: zauroczeniach, tęsknocie, przyjaźniach, kłótniach z przyjaciółkami. Tak, niektórzy może poczują się znudzeni, ale, moim zdaniem, dzięki odkrywaniu kawałków „drobnostek” lepiej skupiamy się na naszej bohaterce. Ujrzeć jej przemianę, coraz częstsze zastanawianie nad niepewną przyszłością, łapanie jakichkolwiek przejawów nadziei. Pokazywała pozory normalności w tej ciągle zmieniającej się traumatycznej sytuacji. A to przejaw ogromnej siły, gdy próbuje się walczyć, mimo świadomości, że wszystko pędzi ku nicości, ku rozpadowi.

Co wyróżnia Renię? Zdolność do introspekcji. Pięknie malowała słowem, przedstawiając otoczenie tak, iż czytelnik ma wrażenie przebywania razem z nią. Posiadała niesamowitą umiejętność analizy swojej psychiki, również cudzych zachowań, Wydaje mi się, że pamiętnik pełnił funkcję terapeutyczną. Ważnym elementem jest posłowie „małej Arianki”, czyli Elżbiety Bellak. Siostra uzupełniła niezrozumiałe luki, zaspokajając ciekawość, poprzez opowiedzenie o dalszych losach, podróży do Ameryki, o procesie publikacji tej książki. Świetna kobieta, obejrzałam wywiad, którego udzieliła, i naprawdę panią Elżbietę polubiłam. Cóż za inteligentna, elegancka osoba! Tym mocniej boli mnie rozdzielenie Reni i Ariany, odebranie im dziesiątek wspólnych lat. Okrutne, symboliczne — tak wiele rodzin zostało rozbitych przez fanatyzm…

Oto lektura idealna dla uczniów, wbrew nudnym podręcznikom. Byłabym zachwycona, gdyby trafiła do szkół, nauczycieli, bo myślę, że większość nastolatków z przyjemnością poczytałoby o dziejach swojej rówieśniczki. A na ten moment, polecam chyba każdemu. Bez względu na wiek, płeć, bo Renia przekazywała w swoich notatkach prawdy uniwersalne: kochaj rodzinę, dbaj o siebie, nie trać wiary w człowieka, chociaż potrafi skrzywdzić. Jestem zaszczycona, iż mogłam zetknąć się z Renulką. I bardzo chciałabym ją spotkać, gdzieś, gdzie nic już jej nie zagraża…

W czasach szkolnych byłam zachwycona "Dziennikiem Ann Frank", który otworzył mi oczy na tragedię Holocaustu. Właśnie dlatego sięgnięcie po zapiski polskiej Żydówki zastrzelonej przez niemieckiego żołnierza w samym środku wojny, wydawało mi się naturalne. To bardzo piękna książka, która po raz kolejny pozwala spojrzeć na okrutne czasy wojny oczami młodej dziewczyny. Nie znajdziemy tu faktów historycznych, a jedynie przeżycia i osobiste odczucia nastolatki, której przyszło żyć w nieludzkich czasach. Moje wzruszenie było ogromne. Bardzo polecam tę książkę wszystkim czytelnikom, niezależnie od wieku i przekonań.