Pomysł napisania tej książki narodził się podczas spotkań historycznych na temat wydarzeń 1939 r. w Czosnowie i jego okolicach, które autor odbył w Gminnej Bibliotece Publicznej w latach 2020–2021 na zaproszenie wójta gminy pana Antoniego Krężlewicza. Inspiracją do jej napisania było, z jednej strony duże zainteresowanie uczestników przeszłością swojej Małej Ojczyzny, z drugiej zaś – zachęta ze strony organizatorów, dyrektor biblioteki pani Anny Maliszewskiej i pana Leszka Gizińskiego, od dawna zbierającego przekazy mieszkańców o latach wojny i okupacji, aby pozostał po tych spotkaniach ślad w formie publikacji.
Czynię to z tym większą przyjemnością, że ten okres historii Czosnowa jak najbardziej zasługuje na przypomnienie i utrwalenie. Nie jest bowiem przesadą twierdzenie, iż mało jest gmin w naszym kraju, takich jak gmina Czosnów, które odegrały tak znaczącą rolę w dziejach wojny 1939 r. Stało się to za sprawą jej położenia na przedpolu Twierdzy Modlin i na skraju Puszczy Kampinoskiej, w miejscu niezwykle ważnym dla utrzymania komunikacji Modlina ze stolicą.
Południowa część obecnej gminy granicząca z puszczą (Kiścinne, Wiersze, Aleksandrów, Brzozówka, Janówek) była terenem kilkudniowych zaciętych walk między Niemcami i resztkami cofających się znad Bzury jednostek dwóch polskich armii – „Poznań” i „Pomorze” zbierających się w rejonie składnicy amunicji w Palmirach, aby maszerować dalej na Warszawę. Po zajęciu Palmir przez Niemców próby ich odzyskania przez załogę przedmościa kazuńskiego doprowadziły do dramatycznych i niezwykle krwawych walk w rejonie Czosnowa, Kaliszek, Dobrzynia czy Adamówka.
Końcowy etap to walki obronne w rejonie Cybulic, Bielan i Dębiny, ważny, aczkolwiek mniej znany fragment epopei Twierdzy Modlin.
W książce staramy się przypomnieć najważniejsze z tych dramatycznych, a zarazem heroicznych wydarzeń, ilustrując opis fragmentami zachowanych dokumentów, wspomnień uczestników, żołnierzy i mieszkańców. Warto podkreślić, że pochodzą one nie tylko ze zbiorów krajowych, gdyż znaczna część wykorzystanych materiałów znajduje się w archiwach zagranicznych (w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz amerykańskich, niemieckich i rosyjskich placówkach archiwalnych), przez to są one trudno dostępne, a w wielu wypadkach zupełnie nieznane. To samo dotyczy zdjęć, z których część jest publikowana po raz pierwszy.
Książkę tę można też traktować jako historyczny spacerownik po najbliższych okolicach Warszawy, jako propozycja spędzenia aktywnie wolnego czasu. Zmieści się w każdym plecaku. Zapraszamy do lektury !!!
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Jakie konkretne starcia zbrojne opisuje publikacja "Czosnów, Palmiry, Kazuń 1939 r."?
Książka szczegółowo dokumentuje walki jednostek armii "Poznań" i "Pomorze" na przedpolu Twierdzy Modlin oraz w rejonie Puszczy Kampinoskiej. Autor koncentruje się na dramatycznych starciach o odzyskanie składnicy amunicji w Palmirach oraz obronie odcinków w Cybulicach, Bielanach i Dębinie. Publikacja rekonstruuje przebieg bitew w okolicach Czosnowa, Kaliszek i Adamówka, które stanowiły kluczowy element komunikacji między Modlinem a Warszawą. Dzięki wykorzystaniu relacji świadków czytelnik poznaje nieznane dotąd szczegóły operacyjne z września 1939 roku.
Czy w książce znajdują się niepublikowane wcześniej materiały archiwalne i zdjęcia?
Tak, publikacja zawiera unikalne fotografie oraz dokumenty pochodzące z archiwów zagranicznych, w tym z Londynu, USA i Niemiec. Autor dotarł do materiałów z Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego, które rzadko pojawiają się w ogólnodostępnych opracowaniach historycznych. Wiele zamieszczonych zdjęć jest publikowanych po raz pierwszy, co stanowi ogromną wartość dla kolekcjonerów i pasjonatów ikonografii wojennej. Treść wzbogacają autentyczne wspomnienia żołnierzy oraz mieszkańców, nadając historycznym faktom ludzki wymiar.
Czy książkę Andrzeja Wesołowskiego można wykorzystać jako przewodnik terenowy?
Publikacja została zaprojektowana w formie historycznego spacerownika, który ułatwia odnalezienie miejsc pamięci w okolicach Warszawy. Kompaktowy format sprawia, że książka bez trudu mieści się w plecaku, co czyni ją idealnym towarzyszem pieszych lub rowerowych wypraw śladami walk 1939 roku. Autor precyzyjnie wskazuje lokalizacje starć, pozwalając czytelnikowi na konfrontację tekstu z rzeczywistym terenem gminy Czosnów i okolic. To praktyczne narzędzie dla osób uprawiających turystykę historyczną i chcących poznać losy swojej Małej Ojczyzny.
Dla kogo ta pozycja historyczna może okazać się zbyt szczegółowa?
Książka nie jest przeznaczona dla osób szukających ogólnego zarysu całej kampanii wrześniowej, ponieważ skupia się wyłącznie na mikroskali konkretnych miejscowości. Ze względu na bardzo wysoki poziom szczegółowości i analizę ruchów wojsk w obrębie jednej gminy, może być trudna w odbiorze dla czytelników niezainteresowanych historią lokalną. Publikacja kładzie nacisk na precyzyjne dane operacyjne i archiwalne, co zadowoli badaczy, ale może przytłoczyć odbiorców preferujących beletrystykę wojenną. Jest to opracowanie ściśle naukowe i dokumentalne, dedykowane konkretnemu wycinkowi frontu.
Jaką rolę w opisanych wydarzeniach odgrywała Twierdza Modlin?
Okolice Czosnowa i Kazunia stanowiły strategiczne przedpole Twierdzy Modlin, kluczowe dla utrzymania łączności ze stolicą. Autor wyjaśnia, jak położenie gminy na skraju Puszczy Kampinoskiej determinowało przebieg walk i próby przebicia się polskich jednostek do oblężonej Warszawy. Książka rzuca nowe światło na mniej znane fragmenty epopei twierdzy, skupiając się na walkach obronnych w rejonie Cybulic i Dębiny. Analiza tych wydarzeń pozwala zrozumieć, dlaczego utrzymanie tego terenu było tak istotne dla polskiego dowództwa w 1939 roku.
