Czas wilka. Powojenne losy Niemców

🔴 „W konsekwencji Niemcy – otaczani opieką i prowadzeni, symbolicznie zadomowieni w amerykańskiej i sowieckiej estetyce, motywowani przez niezmordowane starania intelektualne aliantów – gładko przyswoili sobie styl życia, który później, przynajmniej na Zachodzie, jako o zupełnej zagadce kazał myśleć o tym, dlaczego ów przyjazny naród przez całe dwanaście lat nie sprzeciwiał się rządom nazistów i obarczył swoje sumienie tak ciężką winą” (s.349)

✅ Historia powojennych Niemiec to specyficzny czas. Miliony przesiedleńców, byłych żołnierzy, robotników przymusowych, czy osób mających związki z hitlerowskim reżimem musiało ułożyć na nowo swoje życie. Lata po 1945 r. to okres szybkiego rozwoju gospodarczego i marzenia powrotu do „normalnego” życia, ale również wstydu i spuszczenia zasłony milczenia za zbrodnie niemieckie z lat wojny.

✅ Książka niemieckiego dziennikarza i pisarza Haralda Jähnera zabiera czytelnika w ciekawą podróż po różnych zakątach powojennych Niemiec. Odwiedzimy zniszczone miasta, w których w najlepsze trwa akcja odgruzowywania i odbudowy, a życie powoli wraca do normy. Zajrzymy na bazary i targi, gdzie kwitnie czarny rynek, a najlepszą walutą są amerykańskie papierosy. Przemierzymy tysiące kilometrów w trasach, które przemierzają miliony ludzi, borykających się z rozterkami „co dalej?”. Odwiedzimy mieszkania i zakłady pracy, galerie sztuki czy teatry. Będziemy też świadkami ponurego milczenia o niemieckich zbrodniach i początkach powstawania mitu o Niemcach jako „ofiarach” wojny.

✅ „Czas wilka” to ciekawa opowieść o codzienności i problemach, z którymi musieli borykać się Niemcy po 1945r. Interesujących wątków poruszanych w książce jest całe mnóstwo. Pozwolą jednak Państwo, że skupię się na kilku z nich, które były dla mnie szczególnie ciekawe. Zakończenie działań zbrojnych to powrót milionów żołnierzy do ich rodzinnych domów. Czas wyczekiwania kobiet, które są spragnione obecności swoich mężów, braci, ojców. Szybko jednak okazuje się, że radość z powrotu jest krótkotrwała. Człowiek, którego jego najbliżsi znali przed wyruszeniem na front, nie jest już taki sam. To ponurak, milczek, zamknięty w sobie człowiek. Wspólne życie dawnych małżonków często okazuje się być ponad ich siły. Po 1945 r. dochodzi do tysięcy rozwodów, a każda ze stron musi ułożyć swoje życie na nowo.

🔴„Cudu integracji” trzeba było dokonywać z pomocą policji. Powiatowi urzędnicy pod ochroną niemieckiej i alianckiej żandarmerii kontrolowali wioski i miasteczka, poszukując systematycznie „lepszych izb”, które wykorzystywano tylko od święta, czy pustych służbówek. Do szczególnie niegodnych scen dochodziło, kiedy chłopi sami mogli zdecydować, kogo z przybywającej grupy uchodźców gotowi są przyjąć. Przypominało to wówczas targ niewolników. Spośród mężczyzn wybierano najsilniejszych, spośród kobiet najpiękniejsze, z szyderstwem odrzucając pozostałych.” (s.89)

✅ Lata powojenne w Niemczech mogą wydawać się śmiertelnie poważne, w których dominuje uczucie żałoby, troski i ubolewania nad swoim losem. Nie do końca był to prawdziwy obraz ówczesnej rzeczywistości. Ludzie pragnęli czerpania z życia pełnymi garściami, oddając się przelotnym miłościom, zabawom i rozrywkom. Pragnienie bliskości i rozładowania swoich emocji było bardzo silne. Można tylko wspomnieć, że olbrzymią popularnością cieszyła się wówczas publikacja dotycząca antykoncepcji, która rozchodziła się jak świeże bułeczki.

✅ Warto też zwrócić uwagę na ciekawy wątek zasad moralnych, którymi kierowali się powojenni Niemcy. Słynne „fringsowanie” (od nazwiska kolońskiego kardynała Józefa Fringsa, który w jednym ze swoich kazań zrelatywizował siódme przykazanie „nie kradnij”) było na porządku dziennym, szmugiel rozkwitał w najlepsze, a nielegalne strony życia miały dla wielu Niemców i Niemek swój niewątpliwy urok i były czymś „normalnym”.

✅ Jednym z najciekawszych zagadnień poruszanych w książce, dotyczy kwestii wyparcia przez Niemców popełnionych przez nich zbrodni w latach 1939-1945. Można zadać pytanie, jak doszło do tego, że miliony dawnych zwolenników Adolfa Hitlera, nagle: „schowało do kieszeni niegdysiejszą wierność Führerowi. Jakby wciskają po prostu odpowiedni przycisk, wyłączyli swoje żelazne przekonania – i przy okazji od razy także całą przeszłość”. Wypieranie niewygodnych faktów przez Niemców można określić mianem „komunikatywnego milczenia”, ustalając reguły mówiące o tym co było możliwe do powiedzenia i wspominania.

✅ O swojej wojennej przeszłości rozmawiano często i dużo we własnym gronie. Szybko jednak narracja skupiała się na podkreśleniu własnych cierpień, a wszelką winę za popełniane zbrodnie obciążano władze nazistowskie, które „jawiły się Niemcom jako narkotyk, który czynił ich posłusznymi narzędziami”. Na pamięć o zbrodniach, które wyrządziły Niemcy innym narodom i okazania skruchy, nie było wówczas chęci i dobrej woli. Nastąpiła ona znacznie później.

✅ „Czas wilka” to książka o powojennej niemieckiej rzeczywistości, która miała różne oblicza. To okres wielkiej obudowy, ustalania nowych zasad i praw, oraz szybkiego rozwoju gospodarczego. Jednocześnie to czas świadomego wypierania swojej wojennej przyszłości, rozpadu wielu struktur społecznych, wzrostu przestępczości i poszukiwania odpowiedzi na pytanie „co dalej?”. Publikacja składania do wielu refleksji nad powojenna historią naszych zachodnich sąsiadów i idealnie nadaje się na lekturę w trakcie długich jesiennych wieczorów.

🔴 „W ciągu niewielu lat głębokiej przemianie uległ obraz własny Niemców. Żarliwie adorowana w okresie narodowego socjalizmu wspólnota narodowa wydała im się po wojnie narzuconym związkiem niezbyt lubianych grup etnicznych. Ten z kolei przekształcił się w okresie prosperity w pozbawioną sentymentów wspólnotę kompromisu, w której wszyscy czują się tylko jako tako dobrze traktowani. Na takim solidnie poróżnionym fundamencie niespecjalne dało się budować nowy nacjonalizm – co było niezłym punktem wyjścia dla młodej demokracji” (s.103).

Harald Jähner "Czas wilka" Powojenne losy Niemców,

"Czas wilka" jest książką niejako podsumowującą moje ostatnie lektury, dotyczące nazistowskich Niemiec. Każda z nich jest inna, każda niesie duży bagaż emocji, każda wreszcie warta poświęconego jej czasu. Już podczas czytania "Jak wychować nazistę" poczułam nieodpartą chęć sięgnięcia po niezwykle ważne dzieło Hannah Arendt "Korzenie totalitaryzmu", książkę, którą wyrywkowo poznałam dawno temu, jeszcze podczas studiów. Zamówiłam ją sobie, tym bardziej że niedawno została wznowiona. I będę kontynuować temat.

Czas, o którym pisze autor przywołał mi na myśl "1945.Wojnę i pokój" Magdaleny Grzebałkowskiej. Tamten reportaż traktuje o powojennych losach Polaków, jednak to że czytałam go niedawno, powodowało nasuwające się porównanie, a także poszukiwanie podobieństw i różnic, w losach Polaków oraz Niemców tuż zakończeniu wojny.

Dwie rzeczy zaskoczyły mnie najbardziej w postawie Niemców, narodu wychowywanego przez wiele lat w kulcie silnego przywódcy, posłusznego rozkazom, zdyscyplinowanego, a zarazem tak jak obywatele wielu innych państw tracącego życie w wyniku działań wojennych. Pierwszą jest to, że po podpisaniu kapitulacji, niemieccy żołnierze praktycznie wszędzie zakończyli walkę zbrojną. Nie było lokalnych strzelanin ani walki, nikt nie przeniósł się do partyzantki, wszyscy albo ukryli się pomiędzy zwykłymi obywatelami, albo tak jak to zrobiła większość walczących, poszli w niewolę. Zaskakuje jak nagle, z dnia na dzień, faszyzm znikł ze świadomości Niemców. A druga to wyparcie prawdy o Zagładzie Żydów. Musiały minąć lata, żeby kolejne pokolenie Niemców wzięło na siebie odpowiedzialność za zbrodnie rodziców.

Autor "Czasu wilka" nie zajmuje się jednak polityką powojenną. Dotyka głównie losu zwykłych obywateli, ofiar i oprawców, tułających się po kraju wielu milionów więźniów, robotników przymusowych, tych, którzy w wyniku zmiany granic, stracili dobytek życia, kobiet, które pozostały wdowami, wracających po wielu latach z obozu mężczyzn będących cieniem dawnych żołnierzy, dzieci, które pozostały bez rodziców.

Podkreśla szczególną potrzebę jak najszybszego zapomnienia o wojnie, ogromną siłę i zaradność kobiet, na barki których zrzucona została organizacja życia rodzinnego. Pisze też o masowych grabieżach, handlu wymiennym i czarnym rynku, zaprasza czytelnika do teatru, kina czy do przechodzących prze miasta zapustnych korowodów. Takie a nie inne przedstawienie życia obywateli niemieckich po wojnie, powoduje że lektura "Czasu wilka" jest nie dość, że interesująca, to również przystępnie napisana, a przede wszystkim niezwykle potrzebna dla poznania losów siedemdziesięciu pięciu milionów tych, którym przyszło żyć bądź przemieszczać się w poszukiwaniu nowego domu pod rządami aliantów, w "czasie niczyim", w "czasie wilka".

"Czas wilka. Powojenne losy Niemców" Harald Jähner

Gdy w roku 1945 wojna dobiegła końca, zwyciężone Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne. Przedwojenna potęga gospodarcza, militarna, finansowa na czele z samozwańczym wodzem obecnie przedstawia sobą obraz zniszczenia — miasta obrócone w ruiny skutkiem nalotów alianckich, fale uchodźców i życie toczące się wśród zgliszczy.

"Czas wilka" to książka rozprawiająca, jak wskazuje tytuł, o powojennych losach mieszkańców byłej III Rzeszy. Przez całe życie, cały okres edukacji wpaja nam się głównie informacje z powojennego życia obywateli Polski, Ameryki czy Wielkiej Brytanii, a o Niemcach cisza, ich równie traumatyczne przeżycia pomijane są milczeniem. Autor sumiennie, niezwykle skrupulatnie i dogłębnie zarysował w tymże reportażu powojenną perspektywę z punktu widzenia Niemca wciąż postrzeganego jako agresora, nazistę. Naszkicowana przez Jähner'a panorama terenów obecnych Niemiec tuż po zakończeniu działań wojennych jest wstrząsająca, wywołująca dreszcz przerażenia, zdumienia wielkością zniszczeń, ilością ofiar, które pochłonęła wojna. Mimo że jestem już po lekturze książki, to przed oczami wciąż stoją mi obrazy, których codziennością, okrutnością losu autor wbija czytelnika w fotel i sprawia, że zastanawiamy się nad tym, co my bylibyśmy w stanie zrobić na miejscu przedstawionych postaci. Byli to ludzie, których wojna zniszczyła psychicznie i fizycznie, pogryzła i nagle wypluła, tylko po to, by w późniejszym życiu musieli mierzyć się z traumą i zaburzeniami. A wszystko to w czasach, gdzie walizka (!) była towarem deficytowym.

W "Czasie wilka" nie została pominięta kwestia roli kobiet w odbudowie miast. Są to historie podnoszące na duchu, choć ciężkie. Czytając o tych kobietach, bohaterkach w naszych sercach budzi się podziw dla nich, dla tego, co zrobiły w celu zapewnienia godnego życia swoim rodzinom.

Jednak reportaż ten nie ma samych walorów. Lekturę utrudniał mi styl pisania Jähner'a, który wydawał mi się bardzo siermiężny, jałowy, momentami nawet niewyszukany. Szkoda, że autor nie dołączył do pozycji większej ilości relacji osób pamiętających przesiedlenia, sytuację kryzysu gospodarczego w Niemczech.

Podsumowując, książkę mogę polecić, ale jest ona, moim zdaniem, jednym z "przeciętniaków", pomimo iż autor podchodzi do podejmowanego tematu bardzo profesjonalnie.

⭐5,75/10

Za egzemplarz książki dziękuję wydawnictwu Poznańskiemu.

"Zbiorowy konsensus większości Niemców co do zaliczenia się w poczet ofiar Hitlera jest w obliczu milionów pomordowanych trudną do przyjęcia bezczelnością. Jakkolwiek jednak z punktu widzenia sprawiedliwości historycznej ten rodzaj uwalniania się od odpowiedzialności - podobnie jak łagodne w przeważającej mierze traktowanie sprawców - jest oburzający, co gwoli ugruntowania demokracji w Niemczech Zachodnich był ON niezłym, przypuszczalnie koniecznym warunkiem wstępnym, ponieważ stworzył mentalną podstawę dla nowego początku."

"Czas wilka" to ciekawy reportaż o odradzaniu się powojennych Niemiec, o powrocie do normalności, o przepracowaniu traum narodowych. Czytamy o ludziach próbujących odnaleźć się w nowej rzeczywistości i o kobietach próbujących znaleźć swoje miejsce w świecie, gdzie mężczyźni są prawie nieobecni. To co mnie najbardziej zainteresowało w tej książce, to stosunek społeczeństwa do zbrodni jakich dopuścili się ich pobratyńcy. Co warto podkreślić autor nie próbuje tutaj wybielać wydarzeń, nikogo też nie usprawiedliwia, stara się po prostu jak najrzetelniej przedstawiać fakty. Przyznam szczerze, że dosyć długo zajęła mi lektura tej pozycji, ponieważ mimo ciekawego tematu, to ciężki i zbyt patetyczny styl autora, był trudny do przejścia, przynajmniej dla mnie, ale absolutnie nie żałuję czasu spędzonego z tą książkę, gdyż warto było poznać kawałek historii trochę z innej strony.