Co u pana słychać?

Zamieszczone w książce reportaże wydają się być stenogramami przeprowadzonych rozmów z dziesięcioma osobami piastującymi wysokie stanowiska w państwie Niemieckim w okresie II Wojny Światowej, bez wyraźnych śladów jakiegokolwiek retuszu czy cenzury. Nie znajdzie tutaj żadnych przerażających faktów i informacji, które mogłyby przyprawić odbiorcę o mdłości. W główniej mierze autor stara się, aby jego rozmówcy ocenili swoje działania i decyzje z perspektywy czasu i wyrazili swoje zdanie na temat współczesności. Nie oznacza to jednak, że czytelnik nie będzie zaszokowany zamieszczoną tutaj treścią. Wręcz przeciwni zaskoczy go obraz pychy, braku jakiegokolwiek poczucia winy, przeświadczenie o swojej niewinności, a nawet pogardy kierowanej w stronę dziennikarza. Znaczna część rozmówców autora broni się za pomocą wyświechtanych i dziennych tłumaczeń: nie wiem; nie pamiętam; mnie tam nie było; ja nic o tym nie wiedziałem; ja nie brałem w tym udziału; byłem do tego zmuszony; ja również cierpiałem widząc krzywdę innych; moje poglądy były zupełnie inne niż Hitlera i jego świty. Dziecinna forma obrony, która wpisuje się w nową politykę historyczną świata kreowaną już od końca lat 50-tych. Przecież każdy doskonale w obecnych czasach wie, że wojnę wywołali „naziści” i to oni odpowiedzialni są za wszystkie krzywdy. Ponad 99% Niemców nie wiedziało o zbrodniach, a nawet jeśli takie informacje dotarły do ich uszu to byli temu przeciwni. Z momentem końca wojny obywatele Rzeszy stali się praworządnymi obywatelami, barankami pokoju i orędownikami miłości, którzy nie przekazywali swojej chorej ideologii swoim dzieciom czy wnukom. Szokujące jest również to, że osoby takie w każdym normalnym kraju powinien dopaść dość wyraźny ostracyzm społeczny. W powojennych Niemczech żyli oni jednak wygodnie, często piastując wysokie i dobrze płatne stanowiska. Podobnie jest w przypadku ich dzieci, które stały się rozpoznawanymi personami w świecie biznesu, prawa czy polityki.

Obok samych rozmów, książka porusza również dodatkowo wiele interesujących faktów, szczególnie tych pokazujących, że prawda historyczna a polityka światowa nigdy nie szły ze sobą w parze. Obraz organizacji „kombatanckich”, które pomagają żołnierzom Niemieckim i ich niejasne dość pokaźne finansowanie. Strach byłych więźniów obozów koncentracyjnych, którzy nie chcą składać, zeznać a w rozmowach wolą być anonimowy, ze względu na szykany i groźny skierowane pod ich adresem. Tajemnicze zgony osób, które zajmowały się tropieniem ukrywających się zbrodniarzy (szczególnie na terenie Anglii i USA). Wizja powojennego starego kontynentu, zwanego „Europą bez granic”, dziwnym trafem dość mocno przypomina czasy współczesne.

Niestety, ale w publikacji można doszukać się również pewnych malutkich minusów. Jednym z nich jest stosowanie języka „nowomowy historycznej”, objawiającego się w nadużywaniu określeń „nazista”, „hitlerowiec”, „zbrodniarz hitlerowski”, bez jasnego określenia konkretnego kraju i narodu. Nie jestem jednak pewien czy nie jest to przypadkiem winna „poprawnego politycznie” współczesnego wydania.

Rozmowa z dziesięcioma byłymi nazistami. Dotarcie do nich sprawiło nie lada problem, jednak Krzysztof Kąkolewski koniec końców usiadł z nimi twarzą w twarz, by dowiedzieć się, jak dziś wygląda ich życie. Co się zmieniło, a co ciągle pozostaje na swoim miejscu w moralności mężczyzn.

*

Każdy reportaż niesie ze sobą skrzynię bezcennej wiedzy, obok której nie warto przechodzić obojętnie. Niezależnie od tego, czy temat jest nam obcy, ON jednak tworzy jakiś obraz historii, która nas dotknęła. Coraz częściej i coraz bardziej chętnie chwytam za literaturę faktu, by uzupełnić luki pozostawione przez fikcyjne powieści. Chcę wiedzieć, które rzeczy miały rzeczywiście miejsce, a które są podkoloryzowane. W książce tej nie ma miejsca na zabarwienie rzeczywistości. Czyste, suche fakty w pozornie spokojnej rozmowie. Dziesięciu byłych nazistów, którzy zostali oskarżeni o zbrodnie w czasach II wojny światowej. Sąd ich uniewinnił. Dlaczego? Brak dowodów? Rzeczywisty brak winy? Słowo przeciw słowu. Jeśli nigdy wcześniej nie słyszeliście o podanych tu postaciach - nic straconego. Wszyscy są przedstawieni, ich ranga w szeregach, zadania do wykonania. Możemy również poznać och perspektywę i sami ocenić, czy dajemy temu wiarę. Jeśli chodzi o moje odczucia, byłam zniesmaczona, oburzona, a chwilami po prostu zrezygnowana. Pozwólcie, że nie napiszę z jakiego powodu, ale chętnie zamienię parę zdań z kimś, kto jest już po lekturze, prywatnie. Wiele wciągnęłam z książki, wielu nowych rzeczy się dowiedziałam i polecam ją dosłownie każdemu, kto chce zaczerpnąć choć minimalnej wiedzy na temat tego, jak ludzie byli traktowani. Apeluję, żeby ta wiedza szerzyła się coraz bardziej a świadomość nie ginęła, sprzątana pod dywan. Taki reportaż skłania nas do własnego osądu.