Jarosław Mikołajewski nie pamięta, kiedy zapisał to zdanie. Ale pamięta, że pierwszy raz usłyszał o Ginczance, gdy miał kilkanaście lat. „Moja fascynacja zrodziła się z szoku, że chodziło o młodą, zamordowaną poetkę żydowską, o której mówiono, że była piękna jak nikt, jako człowiek i jako kobieta”.
Jedno oko miała niebieskie, drugie zielone. Nie, jedno ciemne, drugie pomarańczowe. „Jej własna twarz ją zdradziła, jej piękna twarz” – powie ktoś później. Wysoka, smukła, ładna, elegancka, piękna, najpiękniejsza, dowcipna, inteligentna, łagodna, choć ironiczna… Poeta goni za cieniem zamordowanej poetki, po której zostało niewiele ponad wspomnienie zjawiskowej urody i nieliczne wiersze, od których nie umie od wielu lat się uwolnić. Mikołajewski wiele razy słyszy w czasie swoich długoletnich poszukiwań poetki: „Zakochałeś się w niej i już”.
Dla tłumacza, poety, bajkopisarza, najbardziej czułego z reporterów granice gatunków nie istnieją. Dlatego reportaż wspierany wymianą korespondencji z włoskim przyjacielem miesza się tu z poezją, by w końcu przejść w dramat – i tak fikcja żeni się z rzeczywistością, żeby opowiedzieć coś, co było lub miało być, lub być powinno.
Cień w cień. Za cieniem Zuzanny Ginczanki nie jest – nie tylko – opowieścią o poetce. To opowieść o kimś, kto jej szuka. O obsesji, legendzie, poezji, wojnie. I o samym szukaniu.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii reportaż lub z serii Reporterska
Czy książka "Cień w cień. za cieniem Zuzanny Ginczanki" jest klasyczną biografią?
Publikacja ta stanowi nieszablonowe połączenie reportażu, poezji oraz dramatu, wykraczające poza ramy tradycyjnej biografii. Jarosław Mikołajewski rezygnuje z chronologicznego opisu życia na rzecz osobistego zapisu poszukiwań śladów poetki. W treści znajdziesz intymną korespondencję oraz literackie próby zmierzenia się z legendą Ginczanki. Taka forma pozwala lepiej zrozumieć emocje towarzyszące odkrywaniu tragicznej historii, zamiast skupiać się wyłącznie na suchych faktach.
Jaki klimat dominuje w tej opowieści o poszukiwaniu poetki?
W książce dominuje atmosfera melancholii, fascynacji oraz głębokiej empatii wobec tragicznego losu bohaterki. Autor prowadzi narrację w sposób bardzo osobisty, niemal intymny, dzieląc się z czytelnikiem swoją wieloletnią obsesją na punkcie Ginczanki. Tekst jest przesycony refleksją nad pięknem, które zostało brutalnie przerwane przez wojnę i nienawiść. To lektura poruszająca, która skłania do zadumy nad ulotnością życia i siłą ocalałego słowa poetyckiego.
Czy w treści znajdę autentyczne utwory Zuzanny Ginczanki?
Tak, autor wplata w narrację nieliczne, ocalałe wiersze poetki, które stanowią klucz do zrozumienia jego fascynacji. Utwory te nie są jedynie dodatkiem, lecz integralną częścią opowieści, pozwalającą obcować z talentem Ginczanki. Dzięki nim możesz samodzielnie ocenić siłę wyrazu i ironię, z której słynęła ta młoda artystka. Obecność poezji nadaje publikacji wyjątkowy, literacki ciężar i pozwala usłyszeć głos samej bohaterki.
Dla jakiego typu czytelnika ta pozycja może okazać się nieodpowiednia?
Książka nie jest polecana osobom poszukującym wyłącznie faktograficznego, encyklopedycznego zapisu historycznego pozbawionego autorskich dygresji. Ze względu na silnie zaznaczoną obecność narratora i mieszanie gatunków, czytelnicy preferujący chłodny, obiektywny dystans mogą czuć się przytłoczeni subiektywizmem autora. Nie jest to również pozycja dla osób unikających w literaturze faktu elementów fikcji literackiej czy form dramatycznych. Publikacja wymaga od odbiorcy dużej wrażliwości na język poetycki i akceptacji nieliniowej struktury tekstu.
Na czym skupia się autor podczas opisywania postaci Ginczanki?
Jarosław Mikołajewski koncentruje się na fenomenie urody i talentu poetki oraz na tragizmie jej żydowskiego pochodzenia. Analizuje, jak zjawiskowy wygląd Ginczanki stał się dla niej przekleństwem w czasach okupacji, prowadząc do jej ostatecznego wydania. Autor rekonstruuje pamięć o niej na podstawie skrawków informacji, relacji świadków oraz własnych intuicji twórczych. Jest to przede wszystkim próba przywrócenia tożsamości osobie, która przez lata pozostawała jedynie cieniem w historii literatury.
