Batman Bat-Man. Pierwszy rycerz

POPKULTUROWY KOCIOŁEK: Album Bat-Man: Pierwszy rycerz od początku stawia na klimat i to widać właściwie na każdym poziomie narracji. Gotham roku 1939 nie jest tu tylko tłem, ale pełnoprawnym organizmem, który oddycha strachem, polityką i społecznym napięciem. Dan Jurgens nie próbuje pisać klasycznej superbohaterskiej historii, tylko raczej opowieść noir, która przypadkiem ma w sobie Bat-Mana. I w tym miejscu zaczynają się zarówno najmocniejsze strony tego albumu, jak i jego problemy.

Scenariusz Dan Jurgensa to próba powrotu do korzeni pulpowej literatury, gdzie Batman był bardziej detektywem z dreszczowca niż członkiem Ligi Sprawiedliwości. Świetnie prezentuje się tu decyzja o osadzeniu akcji w konkretnym momencie historycznym, gdzie w tle majaczy widmo Hitlera i nazizmu, co nadaje opowieści ciężaru gatunkowego, którego często brakuje we współczesnych realiach.

Widzimy tu Bruce’a Wayne’a, który jest boleśnie ludzki. Popełnia błędy, obrywa od silniejszych od siebie i kwestionuje sens swojej misji. Jego rozmowy z rabinem Jakobem Cohenem to jedne z najmocniejszych punktów tego albumu, wprowadzające rzadko spotykany w tym medium dyskurs etyczny i religijny.

To co jednak najbardziej uderza w tej pozycji, to odwaga w pokazywaniu bezbronności bohatera. Samotność Bruce’a jest tu wręcz namacalna, a jego zmagania z brutalną rzeczywistością Gotham lat 30. są niezwykle angażujące. Komiks porusza tematy trudne, jak antysemityzm, korupcja systemowa czy trauma wojenna, nie robiąc tego jednak w sposób łopatologiczny, lecz wplatając je w tkankę miejskiego koszmaru.

Oczywiście, nie jest to komiks pozbawiony pewnych potknięć. Wprowadzenie wątku niemal nadnaturalnych, „wskrzeszonych” morderców uderza nieco w ten gęsty, realistyczny klimat noir, który budowany jest tak pieczołowicie przez pierwsze strony. Momentami miałem wrażenie, że Jurgens nie mógł się zdecydować, czy chce pisać poważny dramat historyczny o rodzącym się faszyzmie w Ameryce, czy klasyczny horror klasy B o zombie. Ta dwoistość sprawia, że pewne przejścia fabularne wydają się nieco skokowe, jakby brakowało kilku stron. Pewne zastrzeżenia można mieć tu również do niektórych dialogów. Prowadzone rozmowy zazwyczaj są dobrze rozpisane, bywają jednak momenty zbyt ekspozycyjne, tłumaczące czytelnikowi rzeczy, które rysunki Perkinsa już dawno opowiedziały samym nastrojem....

Batman powstał pod koniec lat 30 jako bohater opowieści detektywistycznych: superbohaterska odpowiedź na Sherlocka Holmesa, łącząca w sobie kilka postaci, estetyk itp. Z tym, że w tych latach 30 estetyka i realia owych czasów były po prostu realiami, które znali czytelnicy z dnia codziennego. Upiększonymi na potrzeby komiksu, ujętymi w bardziej łagodny sposób, ale jednak realiami i nie było potrzeby ich eksponowania czy szczególnego wykorzystywania, bo nie stanowiły dodatkowego atutu. Teraz jednak mamy inne czasy i ten retroklimat to spory plus, a Dan Jurgens, legendarny scenarzysta, który dał nam między innymi „Śmierć Supermana”, wziął na warsztat nie tylko początki kariery Batmana, ale też te realia czasu, w których przyszło mu karierę zaczynać. W efekcie dostajemy bardzo ciekawy kryminał noire z odrobiną superbohaterszczyzny, który znakomicie wykorzystuje zarówno samą postać, czasy, historię i to czego oczekujemy najbardziej czyli dobrą zagadkę, niosącą całość.

Tyle było już komiksów o początkach Batmana i nie ma chyba sensu wymieniać ich wszystkich. Mieliśmy sporo po polsku, jeszcze więcej w naszym kraju się zapewne nie ukazało, rzecz w tym, że różni twórcy przez wiele długich lat dokładali swoje trzy grosze, próbując nam pokazać jak wyglądały te wczesne lata działalności herosa. Czasem przenoszono go do innych realiów, osadzano akcją na przykład w wiktoriańskich klimatach czy skupiano się na tym, by dopowiedzieć, jak na początku wyglądały pewne aspekty jego działalności. Tutaj Jurgens idzie w zupełnie innym kierunku: on wykorzystuje nie tylko początki działalności Batmana ,ale też realia w jakich te się zaczynały/ Mając jednak dystans do tamtych czasów i szerszą perspektywę, temat zgłębia z różnych stron. Jego opowieść jest brudna bliska ulicy, ciemnym brudnym, szemranym zaułkom i ludziom. Tu nie ma upiększania. Gotham końca lat 30 to miejsce niebezpieczne, brudne, pełne przestępstw, ale też i paniki. Co prawda wojna w Europie nawet jeszcze się nie zaczęła, ale naziści już teraz wywołują strach także w Ameryce. Na tle tego wszystkiego dzieje się zaś seria morderstw polityków dokonywana… właśnie przez kogo? dlaczego? Tego musi się dowiedzieć zarówno Gordon jak i Batman. No i czytelnicy.

I cała akcja komiksu to właśnie taka detektywistyczna opowieść, wypełniona jednak ciągłymi tej akcji zwrotami, szybkim tempem i solidną dawką wydarzeń. Bywa krwawo, bywa brutalnie, twórcy nie unikają ukazywania nam detali chociażby odciętych głów ofiar, a całość choć ma wymiar rozrywkowy jednocześnie stara się pozostać jak najbardziej wierna historycznie i realistyczna, a co za tym idzie jest też w pewnym sensie ciężka i mroczna, depresyjna, można rzec. Świetnie narysowana pozostaje opowieścią w której cienie czerń i cała mnóstwo detali budują niesamowity klimat. Klimat tamtych czasów, klimat opowieści noir, klimat dobrych kryminalnych historii o Batmanie, który porusza się w mroku, który straszy, który ma w sobie coś z horroru, coś z miejskiej legendy (to ostatnie jest zresztą bardzo wyraźnie podkreślone), ale przede wszystkim pozostaje detektywem.

Świetnie wszystko to podkreślają nam rysunki. Mroczne, realistyczne, pełne detali, cieni, czerni i znakomitego uchwycenia realiów historycznych, jak i po prostu gatunkowych. Pięknie to wygląda, jest mocne, trafiające do czytelnika i robiące wrażenie. Tak samo zresztą jak wydanie w twardej oprawie, w powiększonym formacie, który pozwala nam się cieszyć tą historią i przepięknie wygląda na półce. Dużo było po polsku komiksów o Batmanie, dużo ich mamy w ostatnich latach: klasyki w grubych tomach, współczesnych serii kontynuowanych przez kolejnych artystów, pojedynczych albumów, mniej lub bardziej kultowych, a jednak historii takiej jak „Pierwszy rycerz” - tak dobrej tak świetnie poprowadzonej i mającej na siebie własny pomysł - od lat nie było.

Powrót do początków świata, który potrzebował symbolu i to nie takiego, który będzie rozumiany, ale takiego, który da jakiś impuls. „Pierwszy rycerz”, czyli historia Batmana, któremu odebrano bycie legendą.

Gotham brudne, w klimacie noir, gdzie przestępczość i polityka kroczą równo krok w krok, a prawdziwa wojna wisi w powietrzu niczym widmo. Autorzy korzystają z ówczesnych realiów, gdzie panoszył się już faszyzm, społeczne napięcia były odczuwalne na każdym kroku.

W tym albumie Batman jest nieco placem budowy, bo nie stanowi jeszcze gotowego symbolu, a bardziej jest rozgrzebanym projektem, który nie stroni od brutalności, a pewność siebie jest na mocno niedostatecznym poziomie. To bohater poznający siebie i oswajający swoje granice, bowiem jest śmiertelny i każdy pojedynek niesie za sobą spore ryzyko.

Nie ma w tym komiksie klasycznej opowieści super bohaterskiej, to trochę bardziej przygoda w mroku gotyckiej historii. To jest taki komiks niby w starym wydaniu, niby bardziej surowy, ale przepuszczony przez współczesne filtry i przyznaje siadło mi to bardzo dobrze.

Graficznie jest pięknie i to chyba jeden z mocniejszych punktów tego albumu. Na planszach czuć ciężar, nie brakuje cienistej aury i mocnych faktur. Gotham przedstawione jest niezwykle realistycznie i klimat tego miasta zdecydowanie oblepia, a wszystko aż kusi, żeby skupiać się na dopieszczonych detalach. No i creme de la creme kostium batmana absolutnie piękny.

Historia o strachu, o niepewności i o świecie jak być symbolem, którego miasto potrzebuje, a jednak w niego nie wierzy. Piękny powrót do korzeni, historia zbudowana znakomitym klimatem, a nie akcją. Bardzo fajnie było śledzić Batmana człowieka, który dopiero pracuje na swoją legendę.

Bardzo mroczna stylową i podoba się to dla mnie.