Jan Chryzostom Pasek

Jan Chryzostom Pasek to polski pamiętnikarz epoki baroku, któremu, choć był marszałkiem sejmiku rawskiego oraz komornikiem ziemi krakowskiej, sławę przyniosły jego "Pamiętniki".

Jan Chryzostom Pasek herbu Doliwa przyszedł na świat najprawdopodobniej w 1636 roku, w Gosławicach. Pochodził z drobnej szlachty z Mazowsza. Kształcił się w kolegium jezuickim w Rawie Mazowieckiej, której to szkoły prawdopodobnie nie udało mu się ukończyć z racji tego, że zaciągnął się do wojska. Życie żołnierza wiódł przez dziesięć lat, walczył przeciwko Szwedom, brał udział w kampanii moskiewskiej pod wodzą hetmana Stefana Czarneckiego. Ubezpieczał posłów rosyjskich w drodze do Warszawy, co pozwoliło mu nie tylko zetknąć się z wielką polityką, ale także całkiem dobrze zarobić.

Po czasach kariery wojskowej Pasek nieco się ustatkował, ożenił się z Anną, matką sześciorga dzieci. Był dobrym hodowcą, gospodarował, wyjeżdżał ze zbożem, brał udział w sejmikach oraz życiu publicznym. Jednocześnie lubił się awanturować i wchodzić w spory z sąsiadami.

Dziełem jego życia były "Pamiętniki", w których opisał lata od 1655 do 1688. Spisał je prawdopodobnie dopiero pod koniec swego życia. Mają formę gawędy, są przykładem barokowej retoryki. Pasek opisuje swoje przygody i wyczyny, ale także przedstawia realia otaczającego go świata. "Pamiętniki" zawierają rozmaite gatunki literackie, są wyjątkowe pod względem stylistycznym. W pierwszej części narrator skupia się na swojej karierze wojskowej, w drugiej zaś opowiada o swym życiu po opuszczeniu wojska.

"Pamiętniki" zostały wydane w 1836 roku przez hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Nie tylko zdobyły uznanie czytelników, ale też wywarły wpływ na polską literaturę. Były one źródłem inspiracji dla Adama Mickiewicza, Henryka Sienkiewicza, Zygmunta Krasińskiego i wielu innych.