Pisarz powinien mieć adres mówił Isaac Bashevis Singer. Opuścił Polskę w 1935 roku, ale warszawska ulica Krochmalna, ulica żydowskiej biedy, została do końca centrum jego wszechświata, najważniejszym punktem odniesienia.
Dla mnie stał się nim mur warszawskiego getta, najdotkliwsza blizna tego miasta.
Długo nie wiedziałam, co kryło się pod powierzchnią mojego dzieciństwa i młodości.
Dłużej jeszcze nie zdawałam sobie sprawy, że Warszawa stoi na grobach, że pod nią jest inny świat, a nawet inne światy, których odsłanianiu poświęcę kolejne lata.
To esej o archeologii i pamięci, poczuciu tożsamości i przynależności do Warszawy, którą wybrałam po latach wędrowania jako moje miejsce na świecie. Tekst napisany został na zamówienie francuskiego wydawnictwa Grasset w ramach projektu Autoportret Europy oczami pisarzy (Autoportrait de lEurope par ses crivains, 2022). Wzięło w nim udział dwudziestu sześciu europejskich autorów. Książka przetłumaczona została już na holenderski. W przygotowaniu kolejne przekłady.
Wybrałam Warszawę, z jej niedoskonałością i wnętrzem. Z jej blizną po losach i ludziach, z jej nieoczywistą urodą i kalekim krajobrazem. Z jej życiem pod spodem i tym, co narosło później. Starzeje się nawet inaczej niż inne miasta. Po wielokrotnej amputacji, rekonstrukcji, po zamilczeniu i otwarciu prowadzących do przeszłości szczelin, jest niezwykła.
Nie chcę innego adresu.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii listy, wspomnienia
Jaki jest główny temat literackiego eseju "Adres" autorstwa Agaty Tuszyńskiej?
Książka "Adres" to głęboka refleksja nad tożsamością Warszawy oraz archeologią pamięci o jej żydowskiej przeszłości. Autorka analizuje blizny miasta, skupiając się szczególnie na terenie dawnego getta i warstwach historii ukrytych pod współczesną zabudową. Tekst łączy osobiste doświadczenia z szerszym spojrzeniem na europejskie dziedzictwo kulturowe, ukazując stolicę jako miejsce wielokrotnych rekonstrukcji. Jest to pozycja obowiązkowa dla osób poszukujących emocjonalnego i intelektualnego zrozumienia duszy polskiej stolicy. Lektura pozwala spojrzeć na znane ulice przez pryzmat losów ludzi, którzy tworzyli to miasto przed laty.
Czy książka "Adres" to klasyczne opracowanie historyczne o dawnej Warszawie?
Publikacja ta nie jest typowym podręcznikiem historycznym ani chronologicznym zestawieniem faktów o mieście. Autorka skupia się na subiektywnym odczuwaniu przestrzeni i emocjonalnym związku z miejscem, przez co czytelnik szukający wyłącznie suchych danych statystycznych może czuć niedosyt. Narracja ma charakter eseistyczny i osobisty, co wymaga od odbiorcy skupienia oraz gotowości na nieliniową strukturę opowieści opartej na wspomnieniach. Książka nie sprawdzi się jako tradycyjny przewodnik turystyczny po współczesnych atrakcjach, ponieważ jej wzrok skierowany jest pod powierzchnię obecnej rzeczywistości. To propozycja dla czytelników ceniących literaturę piękną i eseistykę z pogranicza reportażu.
W jakim kontekście międzynarodowym powstał ten osobisty esej o tożsamości Warszawy?
Esej został przygotowany na specjalne zamówienie francuskiego wydawnictwa Grasset jako część projektu Autoportret Europy. Tekst Agaty Tuszyńskiej reprezentuje polski głos w prestiżowym zbiorze, w którym dwudziestu sześciu europejskich autorów opisuje swoje małe ojczyzny. Dzięki temu lokalna historia warszawskich ulic zyskuje wymiar uniwersalny, stając się częścią szerszej dyskusji o kondycji współczesnego kontynentu. Międzynarodowy charakter projektu potwierdzają liczne przekłady, w tym wydanie holenderskie, co świadczy o wielkiej wadze tej literackiej wypowiedzi. Publikacja ta pozwala czytelnikowi poczuć dumę z faktu, jak istotnym punktem na mapie europejskiej pamięci jest polska stolica.
Jaki styl narracji dominuje w tej opowieści o odkrywaniu przeszłości stolicy?
Narracja w tej pozycji jest niezwykle intymna, pełna wrażliwości i poetyckich metafor dotyczących miejskiej tkanki. Autorka prowadzi czytelnika przez szczeliny przeszłości, używając języka, który łączy precyzję opisu z bardzo dużym ładunkiem emocjonalnym. Czytelnik odnosi wrażenie uczestniczenia w prywatnym spacerze, podczas którego odsłaniane są kolejne warstwy zapomnianego, podziemnego świata. To styl, który zachęca do powolnej, uważnej lektury i wyciągania własnych wniosków nad znaczeniem pojęcia domu. Każde zdanie jest tu starannie wyważone, co sprawia, że esej czyta się jak poruszające świadectwo przynależności do konkretnego miejsca.
W jaki sposób postać Isaaca Bashevisa Singera wpływa na treść tej publikacji?
Singer oraz jego warszawska ulica Krochmalna stanowią dla autorki kluczowy punkt odniesienia w budowaniu własnej tożsamości. Jego słowa o tym, że pisarz powinien mieć adres, stają się mottem i motywem przewodnim całego tekstu, inspirując do poszukiwania własnych korzeni. Przywołanie noblisty pozwala czytelnikowi zrozumieć ciągłość literacką, która łączy przedwojenną żydowską Warszawę z jej dzisiejszym, nieoczywistym obliczem. Postać ta służy jako duchowy przewodnik po świecie, który fizycznie przestał istnieć, ale trwa w pamięci i literaturze. Dzięki temu nawiązaniu książka nabiera dodatkowego ciężaru gatunkowego, łącząc współczesną prozę z dziedzictwem wielkiej literatury światowej.
