Zbawiciel

"ZBAWICIEL" LESZEK HERMAN

Czy pogróżki wysyłane do gazety to tylko zwrócenie na siebie uwagi? Czy kryje się za tym zamachowiec? Czy jego słowa są prawdziwe? "Macie dwa dni, a potem czternaście". Dlaczego pozostawia płatki kwiatów, czy mają znaczenie? Czy tajemniczy karteczki mogą być szyfrem do rozwiązania zagadki kim jest Heiland der Welt.

W redakcji "Dziennika Szczecińskiego" zachodzą pewne zmiany stary naczelnik wylądował na chorobowym, a na jego miejscu pojawia się kobieta z zewnątrz. Jej światopogląd odbiega od dotychczasowych norm panujących w gazecie. Od samego początku nie pała entuzjazmem do Pauliny, wręcz krytycznie podchodzi do jej pisania. Cokolwiek powie jej zdanie jest podważane Po mimo wszystko dziennikarka nie poddaje się, prowadzi swoje śledztwo i wyciąga wnioski razem ze swoim kompanem i stażystą Piotrkiem.

Historia nabiera tempa, gazeta nie jednokrotnie się ośmiesza swoimi opiniami i filmikami. W redakcji panuje wojna kto ma większe prawa, doświadczenie i intuicje. Koledzy wbijają sobie nóż w plecy byle tylko ich słowo były na wierzchu. Paulina i Piotrek za to zawsze są o nie właściwym czasie i miejscu. Do swojego dochodzenia wprowadzili też swoich najbliższych przyjaciół co jeszcze bardziej komplikuje sprawę, bo policja widzi te grono zawsze na terenie przestępstwa i oskarża o współudział w bieżących wydarzeniach.

Całą książkę ubarwia także tajemnicza postać, która maskuje się, zakłada kaptur i ciemny dres, raz jest rozrywkowa, po czym jakby zapadła w sen zimowy nieprzyjemna i mrukliwa. Zastanawiałam się dlaczego została wprowadzona i czy jest to zabieg celowy, by odciągną uwagę od prawdziwego podejrzanego, bo czy nie byłoby to wszystko zbyt oczywiste? Mam pytania i nie znam odpowiedzi. Hipotezę, ale czy się sprawdzi?

Z każdą stroną jest coraz więcej niewyjaśnionych spraw, problemów, pomysły są rzucane na wiatr od współczesnej gry Tomb Raider do religii i drogocennych dzieł sztuki co daje ciekawy punkt widzenia i różnorodność.

Rozpoczęły się wakacje w Szczecinie. W jednym z kościołów podczas koncertów dochodzi do wybuchu, gdzie na podłogę spadają płatki kwiatów i tajemnicze karteczki. Paulina i Piotr jako dziennikarze postanawiają na własną rękę rozpocząć śledztwo. W tym czasie na Łasztowni rozpoczynają się prace remontowe i wszystko idzie zgodnie z planem, dopóki robotnicy nie odkrywają wielkich brył betonu w ziemi. Czy te wydarzenia mogą być ze sobą związane. W mediach zaczynają się pojawiać artykuły odnośnie wydarzeń w budynku, ale nikt nie przypuszczał, że to coś więcej niż jakaś akcja proekologiczna, do chwili gdy pewna osoba zaczyna wysyłać do wszystkich tajemnicze wiadomości...

Nie spodziewałam się, że ta powieść będzie taka długa. No jednak gdy po nią sięgnęłam to dopiero wtedy zaczęły się schody. Przyznam się, że po niecałych stu stronach chciałam zrezygnować z kontynuowania jej, bo nie mogłam pewnych aspektów zdzierżyć. Już postaram się Wam wszystko wyjaśnić o co mi dokładnie chodzi.

Po pierwsze przeraziła mnie ilość drobiazgowych opisów. Tego dla mnie było zdecydowanie za dużo. Niektóre miejsca dobrze, że zostały bardziej rozpisane, ale nie każda uliczka, ulica, budynek czy jacht. Bardzo one nużyły, zwłaszcza na początku, kiedy zamiast zapoznawać się z fabułą to przemierzam połowę Szczecina, przez opisane wszystkie detale. Dopiero tak w połowie te opisy stały się odrobinę krótsze, no ale ta granica została zdecydowanie na początku przekroczona. Jeżeli komuś już nie pasowała ilość opisów w Domu Ziemi i Krwi Mass, to tutaj jest tego jeszcze więcej. Naprawdę czytelnik nie potrzebował tego aż tyle by połapać się w akcji.

Po drugie czasami gubiłam się z kogo perspektywy czytam właśnie powieść. Tutaj ilość postaci, które poznajemy, które mają jakikolwiek wkład we wszystko i ile osób ma tutaj swoją perspektywę, było rozpraszające. Dodatkowo mamy tutaj jeszcze podział czasowy wcześniej i teraz. Mówiąc tak najbardziej obiektywnie, to oprócz ostatniego wątku z "wtedy" to bez reszty też można by było wszystko zrozumieć. Od samego początku zastanawiałam się, czy ten wątek będzie mieć większe znaczenie czy ma po prostu tylko urozmaicać. I pewnie, kiedy bohaterowie znajdują pewną rzecz i wszystko zaczynają łączyć te wątki nabierają większego znaczenia, jednak jakby ich nie było książka wiele by nie utraciła.

Przechodząc do bohaterów, to trudno by mi było wszystkich opisać, bo jest ich mnóstwo! Na pierwszy plan tak wybijają się Paulina, Piotr i Igor. Jeżeli chodzi o nich, to Paulina była dobrze wykreowana, miała swoje gorsze chwile, jednak biorąc pod uwagę całokształt była znośna, a nawet dobra. Piotrka za to bardzo polubiłam, był zabawny, zawzięty i nie bał się ryzyka. Igor zaimponował mi inteligencją i takim logicznym myśleniem. Jednak niektóre rozwiązania przychodziły mu aż za łatwo, ale o tym zaraz powiem.

No i przechodząc do samego pomysłu i fabuły, tutaj będzie ciekawie. Ta konkretna książka zainteresowała mnie przede wszystkim ze względu na twórczość Da Vinci. Byłam ciekawa jak ktoś nowy poruszy temat tak znanej postaci. A jednak na początku o tym obrazie pojawił się jakiś wątek, a potem zaczął zanikać, aż w końcu został kompletnie pominięty, jest mi z tego powodu bardzo przykro. Jednak jeżeli mówimy o głównym antagoniście to jego pomysły i realizacja to mistrzostwo świata, może nie jest dokładnie jak Kompozytor z Behawiorysty, ale dbałość o detale i pomysłowość jemu dorównuje. To jakie różne pomysły zostały tutaj wykorzystane, to szok. Ale bardzo, naprawdę bardzo zawiodłam się na końcówce. Gdy bohaterowie dyskutowali o poszlakach i przewidywali różne rzeczy, to przez głowę przeszła mi pewna myśl i na końcu okazało, się, że dobrze zgadłam. Może pogonie i inne tam akcje mi to zrekompensowały, ale naprawdę liczyłam na mocne bum! Zwłaszcza, że dziwnym trafem pojawiał się osoby, które miały doświadczenie w akurat potrzebnej im dziedzinie, to też było mało prawdopodobne...

Podsumowując, gdy skończyłam ją czytać nie myślałam o niej jako najgorszej książce, ponieważ była w porządku, a gdy czytam to, co napisałam to widzę, że nie mówię o niej wiele dobrego. Ja niestety nie czytałam poprzednich książek autora i może nie wszystkie wątki zrozumiałam, jednak nie zmienia to faktu, że była ona niezła. Autora ma dobry styl, świetne pomysły i potrafi naprawdę dobrze budować napięcie. No jednak dla mnie to, co wymieniłam po prostu raziło, w drugiej połowie powieści już trudniej było mi się od niej oderwać, akcja nabrała jeszcze większego tempa i opisów było już mniej. Dlatego jeśli macie ochotę na dobrą lekturę i pomysłowym zamachowcem, który poruszał kilka ważnych aspektów naszego codziennego życia i pokazujący hipokryzję ludzi, to Zbawiciel Wam się spodoba. Spędzicie z nią kilka świetnych godzin, a przy końcówce adrenalina jeszcze wzrośnie!

Ta powieść to połączenie kryminału i powieści historycznej. Paulina i Piotr szukają tematów do gazety, przy okazji starają się rozwikłać tajemniczą zagadkę. W redakcji, w której pracują, pojawia się nowa szefowa, której nie zawsze podobają się pomysły na artykuły i pojawia się z tego powodu wiele konfliktów. Podczas pracy przy odbudowie spichlerzy odnalezione zostają zalane betonem piwnice. Kilka dni później, w katedrze dochodzi do dziwnego wydarzenia, ładunek rozrywa torbę pełną kolorowych płatków kwiatów. Bohaterowie rozpoczynają swoje śledztwo.

Czytając tę powieść można zauważyć, że autor bardzo dużo uwagi poświęca zbieraniu informacji, co zauważalne jest w przypadku historii Szczecina, architektury miasta, a także wstawek na temat czasów wojny. Jest tu dużo dokładnych opisów, które pozwalają nam wyobrazić sobie poszczególne miejsca i czas, który jest opisywany przez autora. Bardzo podobała mi się ta wielowątkowość powieści, barwni bohaterowie i intryga w tle.

"Zbawiciel" to czwarta część cyklu, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby czytać ją w oderwaniu od pozostałych części. Bardzo lubię, gdy książki są napisane w ten sposób, bo nie jestem zbyt dobra w czytaniu serii. Nie odczułam nieznajomości wydarzeń z poprzednich części. Od razu zaciekawiłam się głównymi bohaterami i wciągnęłam się w wir bardzo intrygujących wydarzeń.

O tym, że polskie ziemie kryją wiele sekretów, wiadomo nie od dziś. Ile to razy, zupełnie przez przypadek, podczas budowy jakiegoś obiektu czy przebudowy istniejącego, dokonywano spektakularnych odkryć. Ile razy przy przeprowadzkach odkrywano ukryte w komórkach czy szufladach cenne przedmioty. Ile razy miłośnicy historii oraz przygód napotykali w lasach na zapomniane bunkry czy nawet ostrą amunicję.

Nie wszyscy się jednak z takich odkryć są zadowoleni, niejednokrotnie potrafią one uprzykrzyć życie, szczególnie wykonawcom robót. Tam, gdzie jest presja dotrzymania terminu, każde nieprzewidziane wydarzenie wiąże się z dodatkowymi kosztami, a tych nie lubi nikt. Prawdziwy problem robi się wówczas, kiedy konieczne są dokładne ekspertyzy, kiedy znalezisko urasta do rangi prawdziwego odkrycia, kiedy staje się powodem przerwania, a nawet całkowitego zaprzestania prac. Na taką nieprzewidzianą przeszkodę napotkał w Szczecinie zagraniczny inwestor, a właściwie wykonawca projektu. Prace odkrywkowo-konserwatorskie starych spichlerzy, położonych na Łasztowni, wyspie leżącej naprzeciwko Starego Miasta, doprowadziły do zdumiewających odkryć, znacznie jednak odsuwających zakończenie zlecenia. Okazuje się, że niektóre piwnice zostały zalane w niewiadomym celu betonem, w niektórych z nich znalezione zostały przedmioty sięgające II wojny światowej.

Kiedy w dziwnych okolicznościach znika Szymon Rogala, wykonawca prac, zarówno inwestorzy, jak i policja są przekonani, że za jego zniknięciem stoją problemy finansowe. Czy jednak na pewno? Wydaje się, że jedyną osobą przejmującą się tym zniknięciem, poza żoną Szymona, jest Igor Fleming, architekt, który dostał od Rogali zlecenie na wykonanie pewnych pracy w spichlerzach. Co prawda fakt, iż w tej sytuacji mógłby się z tego wycofać, jest Igorowi bardzo na rękę, bowiem ma jeszcze sporo pracy, a zbliża się termin jego urlopu i wielkiej przygody. Od chwili, kiedy nurkując w Bałtyku wraz z Pauliną, dziennikarką „Dziennika Szczecińskiego”, odkryli wrak żaglowca z XV wieku, życie nabrało tempa. Bogaci inwestorzy z Anglii, założenie spółki – wszystkie te działania czekają na kulminacyjny moment, który lada chwila ma nastąpić. Pod warunkiem, że Igor upora się z zaległymi pracami, a jak na złość, sprawy zawodowe zaczynają się komplikować.

Problemy w pracy ma także Paulina, która już myślami jest przy okręcie i urlopie z Igorem. Niestety na horyzoncie pojawia się nowa tymczasowa redaktor naczelna, która już od pierwszego dnia wprowadza własne rządy i sprawuje je w dość radyklany sposób. Mająca określone poglądy naczelna nie dopuszcza innego zdania, niż jej własne, zaś Pauliny nie lubi i nie zamierza się z tą niechęcią kryć, wytykając dziennikarce nie tylko brak zaangażowania w poszukiwanie tematów artykułów, ale brak profesjonalizmu i pisanie nie na temat. Starcia z szefową pozbawiają Paulinę energii, ale jej redakcyjny kolega Piotr nie odpuszcza w pogoni za dobrym materiałem. Nawet wówczas, kiedy sensacyjne wydarzenie, do którego dochodzi w katedrze, przypada do opisania znienawidzonej Urszuli. Wraz z Pauliną zaczynają prowadzić własne śledztwo szczególnie, że wyczuwają, iż za tym aktem kryje się coś więcej.

Wspomniane wydarzenie rzeczywiście wydaje się dość niewinne. Wybucha ukryty pomiędzy belkami stropowymi worek wypełniony płatkami kwiatów. Mimo iż część społeczeństwa próbuje przypisać to wydarzenie mniejszością seksualnym czy ekoterrorystom, Paulina i Piotr są przekonani, że to poważniejsza sprawa. Szczególnie, że na adres redakcji przychodzi mail od niejakiego Heilanda der Welt, który zapowiada kolejne akcje. „Macie dwa dni, a potem czternaście…” – pisze, i faktycznie dwa dni później dochodzi do tragicznego wypadku przy moście nad Parnicą, kiedy zniszczone zostają rusztowania remontowanej wieży budynku portowej straży pożarnej.

Czy te wydarzenia rzeczywiście coś łączy czy tylko dziennikarze, goniąc za tanią sensacją, próbują to powiązanie stworzyć? Do wspólnego z tajemniczym nadawcą listu może mieć obraz Leonarda da Vinci? Co kryją piwnice spichlerza? To tylko kilka z wielu pytań, które rodzą się w trakcie lektury kolejnej już bestsellerowej powieści autorstwa Leszka Hermana, opublikowanej nakładem Wydawnictwa MUZA. Te osoby, które którykolwiek tom z cyklu „Sedinum”, z przyjemnością znów spotkają się z niektórymi bohaterami, te zaś, dla których „Zbawiciel” będzie pierwszym z nimi spotkaniem, z pewnością po skończeniu tego tomu powrócą do tematu. Mieszanka akcji, tajemnicy, wydarzeń z przeszłości oraz ludzkich ułomności, którą oferuje nam Herman, jest bowiem (nomen omen) wybuchowa, zachwyci zarówno wielbicieli powieści przygodowych, jak i historycznych.

Autor nie tylko zadbał o frapującą fabułę, ale i gwałtowne zwroty akcji, zaś ilość wątków i planów czasowych, przy jednoczesnej dbałość o szczegóły oraz doskonałej kreacji bohaterów, gwarantuje niesłabnące emocje. Od pierwszych stron powieść przykuwa uwagę, zdumiewa wnioskami i rozwojem akcji, ale również talentem autora. Po skończeniu „Zbawiciela” nie pozostaje nam nic innego, jak tylko niecierpliwie czekać na kolejną powieść!

Tajemnice mają to do siebie, że wie o nich ścisłe grono osób zainteresowanych, ale niekiedy jeszcze ktoś dokłada wszelkich starań by zostały wymazane z pamięci ludzkiej i z miejsc, gdzie pozostawiły jakikolwiek ślad. Jednak zawsze przetrwa jakiś ślad, okruch w wspomnieniach, coś co kiedyś da znać o sobie, lecz nie tak łatwo po nim trafić do sedna sekretu.

Niektóre sprawy rozpoczynają się dość niekonwencjonalne, a potem nic nie tracą na swej nieszablonowości. Takie tematy mogą być dla dziennikarza nie lada gratką, trzeba być tylko je wyłowić z zalewu informacji, Paulina już nieraz dała się poznać, że jej artykuły bazują na intrygujących wątkach. Jednak tym razem wydaje się, że będzie stała jedynie z boku gdy samozwańczy zbawca rozpoczyna swoją krucjatę w Szczecinie. Ale czy długo wystarczy jej pozycja obserwatora, zwłaszcza jeśli od samego początku zaangażowała się w to zdarzenie? Dziennikarskie śledztwo przynosi pewne efekty, lecz jak się okazuje w tym przypadku liczy się czas, bo ktoś nie zamierza go tracić. E-mail z groźbami stawia na nogi wszystkich, jego dość enigmatyczna treść oraz zaszyfrowana część nie sprawiają wrażenia błahych. Pierwszy atak, nie był groźny, ale już drugi uświadamia wszystkim, że odliczanie nie było zabawą. Gdzie uderzy po raz kolejny? Co ma z tym wspólnego rozbiórka zrujnowanych jeszcze podczas wojny kompleks spichlerzy? Dziennikarka ze skrawków wiadomości, przypuszczeń i możliwych rozwiązań stara się odkryć prawdę, ale ktoś się postarał by odpowiedzi na pytania nie były łatwe do odkrycia, może jakiegoś szczegółu nie dostrzega? Zegar zagłady został uruchomiony, czy uda się go zatrzymać? Stawka jest wysoka i jakakolwiek pomyłka oznacza coś więcej niż nie napisanie ciekawego artykułu, terrorysta już pokazał na co go stać. Nie wziął pod uwagę jednego – ludzi, którzy łatwo się nie poddają i nie dają za wygraną do samego końca.

Uwielbiam książki z tajemnicami w tle, z sensacyjnym motywem i wartką akcją, wszystkie te elementy już dają o sobie znać na samym początku najnowszej książki Leszka Hermana. Im bardziej zagłębiamy się w opisywaną historię tym mocniej każdy z nich zaznacza swoją obecność, jednocześnie pokazując swoją wielowarstwowość, pod jedną kryje się druga, a pod nią kolejna, zazębiająca się z poprzednią i następującą po niej. Jednakże trzeba uważa gdyż doskonale zwodzą i każdy detal jest w nich ważny. Zresztą „Zbawiciel” ma w sobie to „coś” co sprawia, że upływający czas nie ma znaczenia, natomiast liczy się to, co czytamy. Autor genialnie łączy kryminalną stronę z realnymi miejscami i wydarzeniami tak by powstała emocjonująca opowieść z niejedną zagadką do rozwiązania. Na to nakłada kliszę z teraźniejszości doprawiając tym samym całość dodatkowymi smaczkami. Rozpoczynając lekturę nie da się przypuszczać co nas czeka w kolejnych rozdziałach, szybko czytelnik orientuje się, że ma przed złożoną intrygę, w jakiej oczywistość trzeba od razu skreślić, natomiast w to miejsce wstawić wiele znaków zapytania. Dwa plany czasowe snują opowieść w jakiej trzeba odnaleźć punkt wspólny, czytający na równie z bohaterami prowadzą dochodzenie, chociaż ci pierwsi dostają lekkie fory pod żadnym pozorem nie ułatwia to zadania. Więcej nawet, trzeba uważać by skupić się na własnych przypuszczeniach zamiast na pozostawionych śladach. Sensacyjna strona wprowadza spektakularne sceny, które są kolejnym plusem na długiej liście i sprawiają, że fabuła zyskuje kolorytu. Sama lokacja akcji czyli Szczecin jako tło odsłania przed czytelnikami mniej lub bardziej znane fragmenty z zupełnie nowej perspektywy. Pozostają jeszcze bohaterowie, niepokorni i nieustępliwi oraz przede wszystkim z zaskakującymi pomysłami i będący rasowymi detektywami, jacy i może przypadkiem trafiają na sprawę lub raczej ona nich, ale są także w samym jej centrum i do samego finału.

Znacie to uczucie, kiedy jesteście pełni entuzjazmu zabierając się za jakąś książkę, a później okazuje się, że to jednak nie to? Miałam tak ze "Zbawicielem".

Po stu stronach nie było żadnej akcji. Okropnie długie opisy (np. opisywanie stania w korku przez trzy strony). Musiałam jakoś przebrnąć.

Po trzystu stronach coś się działo. Wciąż było dużo opisów, ale była też akcja! I to jaka! Zagadka stała się tak zakręcona, że nigdy nie domyśliłabym się zakończenia. Wtedy czytanie pięćdziesięciu stron za jednym podejściem to był pikuś.

Nigdy też nie przepadałam za historiami dziennikarzy i omijałam je szerokim łukiem, choć w "Zbawicielu" nie było to dla mnie problemem mimo, że główni bohaterowie byli dziennikarzami i miało to duży wpływ na całość.

Zaciekawiło mnie zakończenie, bo wszystko sensownie ułożyło się w całość i nie było naciągane, co często się zdarza...

Leszek Herman „Zbawiciel”

Mamy lato, prace przy rozbudowie renesansowych spichlerzy trwają w najlepsze choć nie koniecznie idą „jak po maśle”. Gdy okazuje się, że ich piwnice zalane są betonem, wszystko zaczyna się komplikować.

Jednocześnie podczas koncertu w jednym ze Szczecińskich kościołów dochodzi do wybuchu uwieńczonego „deszczem” z płatków kwiatów. Sprawą zaczynają interesować się wszystkie media, w tym dziennikarze z „Dziennika Szczecińskiego”.

Nie chcę i chyba nie powinnam zdradzać więcej szczegółów, dlatego że fabuła jest bardzo wciągająca. Pomimo 600 stron książkę czyta się szybko. Przynajmniej ja tak miałam, choć zdaję sobie sprawę, że osobom, które nie interesują się budownictwem, architekturą czy też szeroko pojętą historią może nie przypaść ona do gustu.

Jak już wspominałam powyżej, w utworze mamy wiele wątków, a tym samym szerokie grono postaci. Podczas czytania naprawdę należy się skupić, aby rozumieć powiązania bohaterów. Suma summarum wszystkie historie składają się na zakończenie, którego nie idzie wcześniej odgadnąć. Przez większość czasu chciałam przejść do ostatniego rozdziału aby dowiedzieć się w jaki sposób wydarzenia z okresu II Wojny Światowej mają wpłynąć na mieszkańców Szczecina żyjących w XXI wieku, ale na szczęście się powstrzymałam ;)

Pomimo iż nie czytałam wcześniejszych części („Zbawiciel” jest czwartym tomem z cyklu: „Sedinum”), to nie miałam problemu z odnalezieniem się w całej fabule. Książka jest miłą odskocznią od klasycznych kryminałów, ze względu na tło historyczne. Na pewno sięgnę po wcześniejsze publikacje Pana Hermana.

Pewnego lata w Łasztowni-wielkiej wyspie w Szczecinie rozpoczynają się prace przy odbudowie zniszczonych w czasie wojny spichlerzy.Wszystko idzie zgodnie z planem do momentu,gdy pracownicy nie natrafiają na dziwne,zalane betonem piwnice.Kilka dni później,w katedrze podczas koncertu muzyki organowej wybucha ładunek z torbą pełną kolorowych płatków kwiatów.Media traktują to jako happening jakiejś proekologicznej grupy.Trzy dni później otrzymują jednak mejla z groźbami i tajemniczym szyfrem.Właśnie w jednej z takich redakcji,a dokładnie redakcji ,,Dziennika Szczecińskiego" dochodzi do rozłamu na tle oceny ostatnich wydarzeń.Redaktorzy Paulina i Piotr postanawiają sami rozwiązać tę sprawę,a pomagać im będzie przyjaciel dziewczyny-architekt Igor.

Kiedy tydzień później dochodzi do kolejnego ataku,okazuje się,że sytuacja jest o wiele poważniejszs niż wszyscy przypuszczają.

Kto stoi za tajemniczymi atakami?

I dlaczego w taki sposób terroryzuje miasto?

To była bardzo dobra książka!

Miała w sobie nie tylko wiele interesujących faktów historycznych,ale i świetnie skonstruowane postaci(przede wszystkim Pauliny),które ciągnęly nas ze sobą do zaskakującego finału.

Chociaż jest gruba,to bardzo szybko się ją potem czyta,bo akcja z każdą kartką coraz bardziej się rozkręca,a wątki poboczne tylko podkręcają atmosferę i rozbudzają jeszcze mocniej naszą ciekawość tak,że zaczynamy w głowie budować własne teorie spiskowe.

Jeśli więc lubicie historię,tajemnice i dobrą sensację,w tej książce na pewno wszystko to znajdziecie!

Mi zaś nie pozostaje nic innego jak tylko zachęcić Was do czytania.