Zakazane imperium

"Zakazane imperium" to literatura faktu a nie powieść. I to najważniejsza informacja dla tych, którzy sięgną po tę książkę ,zachęceni serialem pod tym samym tytułem. W serialu bowiem wiele postaci i wydarzeń to wytwór fantazji scenarzysty.

Książka Johnsona to szczegółowo opisana historia świetności i upadku Atlantic City. Jej powstanie poprzedziło dwadzieścia lat pracy- rozmów z uczestnikami i świadkami wydarzeń, mozolnego studiowania źródeł prasowych, opracowań naukowych, i dokumentów. Ilość tekstów źródłowych jest doprawdy imponująca. Niewątpliwie wysiłek Johnsona włożony w napisanie tej książki jest godny uznania. Temat wybrany przez autora nie jest zresztą przypadkowy. Johnson mieszka w hrabstwie Atlantic, gdzie pracuje jako sędzia Sądu Najwyższego New Jersey. Brał udział w pracach Komisji d/s Planowania wydającej kasynom pozwolenia na działalność. Jest więc ekspertem w tematach poruszanych w powieści.

Historia zaczyna się w połowie XIX w. na wyspie Absecon, piaszczystej łasze zamieszkanej przez garstkę osadników. Wyspę upodobał sobie Jonathan Pitney, lekarz i niedoszły polityk. Wymarzył sobie stworzenie w tym miejscu letniska i uzdrowiska dla zamożnych osób. Dzięki wsparciu Samuela Richardsona udało się poprowadzić linię kolejową między Filadelfią a Absacon. W ślad za pierwszymi letnikami wyspą zainteresowali się bogaci inwestorzy, którzy wyłożyli środki niezbędne dla rozbudowy miasta. Dość szybko okazało się, że warto postawić na gości mniej zamożnych, ale za to liczniejszych- robotników z Filadelfii. Z myślą o nich powstały liczne pensjonaty, molo, bary, szulernie. Miasto przyciągało rozrywką, szczególnie tą zakazaną- hazardem, prostytucją a w czasach prohibicji, nieograniczonym dostępem do alkoholu. Atlantic City zostało zbudowane na niezgodnych z prawem i moralnie wątpliwych fundamentach.

Rozkwit Atlantic City przypada na okres od końca XIX w. do lat 50-ch XX w. W tym czasie miastem rządziło trzech bossów- Louis Kuehnle "Komandor", Nucky Johnson 'Enoch" i Frank Farley "Hap", Za ich czasów doszło do pełnego sojuszu miejscowych polityków i reketierów. Skala korupcji, nepotyzmu, oszust wyborczych była porażająca. Liczył się tylko szybki zysk i utrzymanie władzy. Centralnym punktem systemu był boss. Miastem rządzili Republikanie i to w tej partii boss rozdawał wszystkie karty. Decydował o awansach i nominacjach, chociaż sam nie zajmował eksponowanego stanowiska. Wyborców pozyskiwano przekupstwem, miejscami pracy, rzekomą dobroczynnością. Ostateczny korzystny wynik wyborów zapewniały fałszerstwa wyborcze. Tym sposobem miastem rządzili zaufani ludzie, którzy dbali o interesy bossa. Finansowanie tej działalności zapewniały dwa źródła. Pierwszym byli przedsiębiorcy, którzy płacili łapówki za każdy kontrakt zawierany z miastem. Drugim byli miejscowi gangsterzy zbijający majątki na handlu alkoholem, prostytucji, hazardzie i w zamian za parasol ochronny płacący bossowi haracze. Pełna kontrola nad policją, prokuraturą i częściowa nad sądami domykała ten świetnie działający system. Sporadycznie zdarzały się wpadki. Zarówno Komandor jak i Enoch trafili na parę lat za kraty, ale to nie doprowadziło do oczyszczenia miasta a jedynie zmiany na tronie.

Obraz miasta jest przerażający. Działania mafii w Chicago czy w Nowym Jorku wydają się przy tym jedynie dziecięcą zabawą. Ale ku mojemu zdziwieniu autor wydaje się darzyć pewną sympatią i podziwem bossów Atlantic City. Przypisuje im zasługę stworzenia potęgi miasta, przymykając oko na metody, którymi osiągnęli sukces. Nie ma też ani słowa o przemocy , która musiała panować w mieście. Jakoś trudno mi sobie wyobrazić, że wszystkie haracze były płacone "po dobroci" bez mocniejszych argumentów w postaci pięści, pałek czy pistoletów.

W latach 50-ch XX w. zaczął się powolny upadek miasta. Zniesienie prohibicji było pierwszą kostką domina. Kurort się starzał, przestał być atrakcyjny. Miasto powoli pustoszało, popadało w ruinę.

I tu znowu autor broni Atlantic City próbując obalić powszechnie stawianą tezę, że miasto samo jest winne swoich kłopotów. Według niego to szybki rozwój kraju po II wojnie światowej, zmieniające się upodobania klientów, powstanie nowych ośrodków turystycznych i upowszechnienie samochodów doprowadziły miasto do ruiny. Wydaje się jednak, że to nie do końca prawda. Oparcie rozwoju tylko na jednym filarze czyli przemyśle rozrywkowym, na dodatek w dużym stopniu nielegalnym plus sposób zarządzania miastem bazujący na korupcji, czyli de facto okradaniu miasta i jego obywateli przez kilkadziesiąt lat musiało skończyć się katastrofą.

Drugą szanse Atlantic City dostało w końcówce lat 70-ch XX w. wraz z zalegalizowaniem hazardu. Pomału zaczęli napływać nowi inwestorzy a wśród nie zabrakło też Donala Trumpa. Miasto stopniowo dźwiga się z upadku, ale to czy w pełni odzyska dawny blask jest wciąż sprawą otwartą.

"Zakazane imperium" jest książką przede wszystkim dla osób interesujących się polityką i historią USA. Dla wielu czytelników ogrom szczegółów dotyczących np. powiązań miedzy politykami, śledztw FBI, postępowań sądowych może być nużący. Jednak polecam tę książkę doceniając to, że w rzetelny sposób pokazuje mało nam znany fragment historii czołowej demokracji świata.