"Przedstawiamy tłumaczenie Zeszytu 51 Marcela Prousta, nadając temu zbiorowi tekstów tytuł Wieczór u księżnej de Guermantes. Transkrypcja tego brulionu znalazła się w publikacji Henri Bonnet’a i Bernarda Claraca[1], zawierającej bruliony Prousta z czasów przygotowań do Czasu odnalezionego, czyli najprawdopodobniej z lat 1909–1916. Czym jednak są Zeszyty? Większość z nich została spalona na polecenie samego pisarza najprawdopodobniej przez Celestę Albaret, nieliczne się zachowały, być może dlatego, że Proust potrzebował je nadal do swojej pracy.
Tekst końcowego rozdziału Czasu odnalezionego, którego zarys można odnaleźć właśnie w zapiskach z Zeszytu 51, jest rezultatem długiego, wieloletniego dopracowywania. W pierwszej wersji z Zeszytu 51 przyjęcie u księżnej odbywa się wieczorem, a nie o poranku jak w kolejnych wersjach, dlatego został ON zatytułowany przez nas Wieczór u księżnej de Guermantes.
W roku 1909 Proust zaczął pisać Bal kostiumowy, opowiadanie o doświadczeniu upływającego czasu, o rozmowach podczas wizyty w salonie po piętnastu czy dwudziestu latach nieobecności. Pierwszą wersję znajdujemy w Zeszycie 51, najstarszym ze wszystkich, które znamy, zawierającym szkic ostatniego rozdziału Czasu odnalezionego.
Można tu podkreślić, że w Wieczorze u księżnej de Guermantes uwidacznia się akcent jaki kładzie Proust na krytykę inteligencji, co jest oznaką tego, że etap sainte–beuve’owski nie jest zbyt odległy. To, co Proust potępia w pisarstwie tego krytyka, odwołuje się do teorii pozytywistycznych Hippolyte’a Taine’a, zarzuca mu nadużywanie inteligencji lub wyłączne posługiwanie się inteligencją. Nie chodzi o to, że Proust pogardza inteligencją, ale o to, że nie jest ona tą władzą poznawczą, która najlepiej ujmuje to, co rzeczywiste i prowadzi do istotnych sądów o naturze poezji.
Akcent położony na pokrewieństwo rozważań teoretyczno-literackich pomiędzy brulionami sainte–beuve’owskimi a brulionami powieściowymi wskazuje na moment istotnej przemiany: żeby rozpocząć w roku 1909 pisanie powieści, ze szczątków porzuconego eseju Proust musiał wyłuskać nową formę pisania – narrację podmiotu śniącego, marzącego lub pragnącego zasnąć, pogrążonego w bezsenności i w towarzyszącym tym stanom przypominaniu."
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca
Czym dokładnie jest książka "Wieczór u księżnej Guermantes" na tle całego cyklu?
"Wieczór u księżnej Guermantes" to polskie tłumaczenie Zeszytu 51, zawierającego pierwotne szkice do ostatniego tomu cyklu Prousta. Publikacja stanowi unikalny wgląd w proces twórczy autora i ewolucję jego najważniejszego dzieła. Czytelnik odnajdzie tu wczesne wersje scen, które ostatecznie ukształtowały finał "Czasu odnalezionego". Jest to niezbędne uzupełnienie dla osób pragnących zrozumieć strukturę "W poszukiwaniu straconego czasu".
Jakie są główne różnice między tym brulionem a ostateczną wersją powieści?
Najważniejszą różnicą jest pora dnia, w której odbywa się kluczowe przyjęcie u księżnej. W tym brulionie wydarzenie ma miejsce wieczorem, podczas gdy w finalnej wersji powieści Proust przeniósł akcję na poranek. Tekst zawiera również znacznie silniejsze akcenty krytyki inteligencji, co wiąże się z wcześniejszym etapem fascynacji autora metodą Sainte-Beuve'a. Te rozbieżności pozwalają prześledzić, jak autor zmieniał koncepcję czasu i narracji na przestrzeni lat.
Czy ta pozycja skupia się bardziej na fabule, czy na rozważaniach teoretyczno-literackich?
Publikacja kładzie duży nacisk na rozważania teoretyczne dotyczące natury literatury i roli inteligencji w procesie poznawczym. Proust polemizuje tutaj z pozytywistycznymi teoriami Hippolyte'a Taine'a, stawiając intuicję ponad czysto intelektualną analizę. Zamiast linearnej akcji, czytelnik obcuje z narracją podmiotu śniącego, który rekonstruuje wspomnienia w stanie bezsenności. Tekst dokumentuje moment przejścia od formy eseistycznej do właściwej struktury powieściowej.
Dla kogo ta publikacja nie będzie odpowiednim wyborem podczas lektury?
Ta pozycja nie jest polecana osobom szukającym gotowej, wygładzonej powieści do relaksującej lektury. Jako zbiór brulionów i notatek, tekst wymaga od odbiorcy skupienia oraz podstawowej znajomości cyklu "W poszukiwaniu straconego czasu". Czytelnicy oczekujący dynamicznej fabuły mogą poczuć się przytłoczeni analitycznym i surowym charakterem zapisów z zeszytu. Publikacja jest skierowana przede wszystkim do badaczy literatury oraz najbardziej oddanych miłośników twórczości Prousta.
Z jakiego okresu twórczości Marcela Prousta pochodzą teksty zawarte w tym wydaniu?
Teksty zgromadzone w tym tomie powstały najprawdopodobniej w latach 1909-1916, podczas przygotowań do finału wielkiego cyklu. Jest to okres intensywnej przemiany literackiej, w którym autor wyłuskiwał nową formę pisania ze szczątków porzuconego wcześniej eseju. Zeszyt 51 uznaje się za jeden z najstarszych zachowanych brulionów, które nie zostały spalone na polecenie pisarza. Dzięki temu wydaniu możemy obcować z autentycznym zapisem myśli Prousta z kluczowego momentu jego kariery.
