Wakacje w Trzeciej Rzeszy. Narodziny faszyzmu oczami zwykłych ludzi

Bardzo trudno w to uwierzyć, ale dla wielu przybyszy z zagranicy, nawet dla tych którzy podróżowali do Niemiec po 1933 roku, Trzecia Rzesza była zupełnie innym miejscem niż jest dla nas dzisiaj. Z perspektywy wówczas żyjących ludzi, odwiedzających Niemcy był to uroczy kraj pełen sielskich krajobrazów, rustykalnych wiosek, łagodnego słońca, jezior muskanych wiatrem, i serdecznych, przyjaźnie nastawionych mieszkańców. Czy zza tej turystycznej fasady mogli dostrzec koszmar, który pochłonął miliony ludzkich istnień? Czy turyści przesiadujący w latach trzydziestych w piwnych ogródkach, słuchający Wagnera wiedzieli, co się święci? Między innymi na te pytania w swojej książce "Wakacje w Trzeciej Rzeszy. Narodziny faszyzmu oczami zwykłych ludzi" próbuje odpowiedzieć brytyjska historyczka Julia Boyd, rzucając tym samym zupełnie inne światło na nazistowskie Niemcy.

Polifoniczny reportaż Julii Boyd opowiadający o wydarzeniach w Niemczech w okresie międzywojennym opiera się na relacjach z pierwszej ręki, pamiętnikach, wspomnieniach, listach spisanych przez cudzoziemców, którzy odwiedzili nazistowskie Niemcy. Autorka zbiera wrażenia blisko dwustu Amerykanów i Brytyjczyków, wśród nich Charlesa Lindbergha, Samuela Becketta, Michaela Kinga, który pod wpływem niemieckiej wycieczki zmienił imię swoje i swojemu synowi na Martin King. Gościł w Trzeciej Rzeszy były premier Wielkiej Brytanii David Lloyd George i sam król Edward VIII, ale też zupełnie nieznani turyści, pracownicy naukowi, dyplomaci, studenci, biznesmeni i sportowcy. Ludzie apolityczni i uwielbiający Hitlera, miłośnicy nazizmu

Suma subiektywnych odczuć, mozaika wrażeń od zachwytu po przerażenie składa się na bogaty i dość kompletny dokument tamtego miejsca i epoki.

Szokuje, jak niewielu spośród podróżujących udało się dostrzec prawdziwą twarz nazizmu. Zbyt wielu ludzi pozwoliło, aby skuteczna niemiecka propaganda tworząca obraz Niemiec skrzywdzonych po Wielkiej Wojnie, zdradzonych i wykorzystanych Niemców wypaczyła ich osąd na moralnie odrażającą ówczesną teraźniejszość. Przyjezdni zachwycali się porządkiem, panującym bezpieczeństwem, czystością, kwitnącą niemiecką gospodarką. Byli pod wrażeniem defilad, flag, swastyk, mundurów, często uważając, że to wewnętrzne sprawy kraju i nie należy się w nie wtrącać. Nie widzieli antysemityzmu, palenia książek i innych mrocznych aspektów reżimu, nie chcieli nazwać tego co działo się na ich oczach, a może nie mogli uwierzyć, że ciepli i gościnni Niemcy byli zdolni do tak haniebnych czynów. Nie wszyscy, bo wśród nich byli też uważni obserwatorzy, którzy we wprowadzanych przez Hitlera zmianach dostrzegali niebezpieczeństwo i zagrożenie dla świata.

Julia Boyd napisała fascynujący i porażający reportaż, który rzuca zupełnie inne światło na Trzecią Rzeszą i tamtą epokę. Poruszające, wstrząsające, czasem błahe oraz absurdalne opowieści i wspomnienia zwykłych ludzi, obcokrajowców, którzy odbyli podróż do hitlerowskich Niemiec otwiera nam oczy, oferując zupełnie inną perspektywę i spojrzenie na historię.

"Wakacje w Trzeciej Rzeszy" to też bardzo ważna opowieść o tym że zło zaczyna się najpierw od słów, często przez nas ignorowanych. Zło sączy się niepostrzeżenie, a potem nie wiedząc kiedy i jak nastaje ciemność. Wtedy jednak jest już za późno.

Trzecia Rzesza kojarzy nam się przede wszystkim z wojną i milionami tragicznych historii. Jednak nawet tam świeciło słońce, a cudzoziemcy chętnie przyjeżdżali na urlopy lub w sprawach prywatnych. Czy naprawdę nie wiedzieli, co się dzieje wokół nich?

Książki historyczne są ciężkie, nie tylko ze względu na gabaryty. Zawierają w sobie mnóstwo przytłaczających emocji, dlatego lubię je dawkować. Później, po lekturze, najczęściej nie mogę przez pewien czas czytać nic innego, gdyż dużo refleksji krąży w mojej głowie. Podobnie sprawa ma się z „Wakacjami w Trzeciej Rzeszy”, autorstwa Julii Boyd — brytyjskiej historyczki, mieszkającej i tworzącej w Londynie. Kiedy zobaczyłam zapowiedź tej pozycji, to natychmiast wiedziałam, że muszę po nią sięgnąć. A poprzeczkę postawiłam bardzo wysoko, ponieważ widzę powagę tematyki, jej złożoność, w wielu aspektach. Jednak już rozumiem, czemu Boyd uznawana jest za świetną pisarkę, z kompetencją podchodzącą do poruszanych przez siebie kwestii. „Wakacje w Trzeciej Rzeszy” pochłonęły mnie letnią porą bez reszty — do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy, ale czuję, że książka znajdzie się na liście tych najlepszych.

Opowieść nie dotyczy wyłącznie okresu wojny, co okazało się być doskonałym zabiegiem. Dzięki temu obserwujemy początki Hitlera, to, jak w ogóle doszedł do władzy, co na to wpłynęło. A wszystko podglądamy oczami obcokrajowców: wczasowiczów, lecz również dyplomatów, artystów lub studentów. Proszę sobie wyobrazić, iż nie widzieli w poglądach Hitlera niczego szczególnego. Antysemityzm? Owszem, aczkolwiek łatwo wytłumaczyć te zapędy, Adolfowi chodzi tylko o dobro kraju. Trzeba przymknąć oko, skoro mężczyzna posiada wszelkie możliwości, aby wyciągnąć Niemcy z kryzysu po pierwszej wojnie światowej. Tak, tego typu opinie były dość powszechne, a przybysze zachwycali się pięknymi miastami i nowoczesnymi autostradami.

Całość napisano w bardzo przystępny sposób, bez skupiania się wyłącznie na suchych faktach. Widać, iż Julia Boyd włożyła mnóstwo pracy w stworzenie swojej publikacji, spędziła długie godziny na zbieraniu materiałów. Zadbała o każdy detal, ze szczegółami przedstawiając losy bohaterów, prawdziwych ludzi, relacjonujących różne wydarzenia z Trzeciej Rzeszy. Igrzyska Olimpijskie — organizowane tak, aby błyszczały perfekcjonizmem, prezentując światu Niemcy potężne, acz życzliwe, serdeczne, co okazało się dosłownym banialukiem, co ujawniły następne lata. Boyd równie frapująco przytoczyła odwiedziny czarnoskórych mieszkańców Stanów Zjednoczonych, którzy w swym kraju też zmagali się z uciskiem, jak Żydzi w nazistowskiej Rzeszy.

Sprawy obcego państwa nie do końca interesowały wycieczkowiczów. Przybywali, by spędzić dobrze czas, pobawić się, nawiązać wakacyjny romans, a najwyżej zachwycić architekturą i drogami bez wybojów. Czy można ich za to winić? Tutaj w grę wchodzą kwestie moralne, naprawdę skomplikowane. Ujęła mnie historia żydowskiej matki, która poprosiła angielskie małżeństwo o wywiezienie jej córki. Zgodzili się przyjąć dziewczynę. To nie były aż tak odosobnienie przypadki, nie każdy paradował z różowymi okularami na nosie, podziwiając tylko piękno krajobrazu. Wspomnienia chwytające za serce, przywracające wiarę w ludzi, przeszłych i teraźniejszych. Świetnie skonstruowana książka, nie mogę dostrzec w niej żadnych większych wad.

„Wakacje w Trzeciej Rzeszy” to wspaniałe uzupełnienie wielu publikacji historycznych, traktujące o frapującym aspekcie czasów przedwojennych i wojennych Niemiec. Twórczość Julii Boyd zasługuje na dużą uwagę, mam głęboką nadzieję, iż reszta jej książek już wkrótce ukaże się w Polsce. Składam ukłony, zachęcam do sięgnięcia po tę trudną, acz ważną pozycję.