Richard Steigmann-Gall jest adiunktem historii na Uniwersytecie Stanowym Kent. Zdobył stypendia i nagrody od instytucji w Niemczech, Izraelu i Kanadzie, a także publikował artykuły w „Historii Europy Środkowej”, „Historii Niemiec”, „Historii Społecznej” i „Kirchlich Zeitgeschichte”.
Analizując niezbadane wcześniej poglądy religijne nazistowskiej elity, Richard Steigmann-Gall w Świętej Rzeszy sprzeciwia się stanowisku, wg. którego nazizm jako całość albo nie był powiązany z chrześcijaństwem, albo aktywnie się mu sprzeciwiał. Pokazuje, że wielu uczestników ruchu nazistowskiego wierzyło, że zarysy ich ideologii opierały się na chrześcijańskim rozumieniu niemieckich bolączek i ich leczenia. Program zwykle uważany za inspirację świecką – utworzenie rasistowskiej „wspólnoty ludowej” obejmującej antysemityzm, antyliberalizm i antymarksizm – był dla tych nazistów pojmowany w kategoriach wyraźnie chrześcijańskich. Jego badanie koncentruje się na koncepcji „pozytywnego chrześcijaństwa”, religii wyznawanej przez wielu członków kierownictwa partii. Bada także walkę, jaką „pozytywni chrześcijanie” toczyli z poganami partii – tymi, którzy całkowicie odrzucili chrześcijaństwo jako obce i zepsute – i pokazuje, że nie był to tylko konflikt o religię, ale o samo znaczenie samej ideologii nazistowskiej.
„Święta Rzesza” jest zarówno dogłębnie zbadana, jak i przemyślanie uargumentowana. Jest to pierwsza analiza porównawcza przekonań religijnych czołowych nazistów i aktualne przypomnienie bliskich związków między liberalnym protestantyzmem a narodowym socjalizmem. To ważna i oryginalna książka napisana przez utalentowanego młodego uczonego, która zasługuje na jak najszersze grono czytelników.
Michael Burleigh z Washington and Lee University
Święta Rzesza to genialne i prowokacyjne dzieło, które przewartościuje całą debatę na temat chrześcijaństwa i nazizmu. Zdaliśmy sobie sprawę, że chrześcijaństwo przyjęło nazizm w większym stopniu, niż zwykliśmy sądzić. Teraz, w dziele o głębokim rewizjonistycznym znaczeniu, Richard Steigmann-Gall pokazuje nam, że uścisk był więcej niż odwzajemniony.
Helmut Walser Smith
Przeprowadzono ogromną liczbę badań na temat stosunku Kościołów chrześcijańskich do nazistów i ich polityki, ale zdumiewające jest, że jak dotąd nie przeprowadzono dogłębnego badania własnych przekonań religijnych nazistów. Dostarczył go teraz Richard Steigmann-Gall. Przeszukał mnóstwo bardzo nagannej literatury, aby wykazać, że aktywni naziści, od kierownictwa aż do niższych szczebli partii, byli zaciekle przeciwni Kościołowi katolickiemu, ale mieli znacznie bardziej ambiwalentny stosunek do protestantyzmu i chrześcijaństwa w szerszym znaczeniu… Nazizm, daleki od bycia jednolicie antychrześcijańskim, obejmował szeroką gamę przekonań religijnych, a Steigmann-Gall wyświadczył cenną przysługę, dostarczając skrupulatnie udokumentowany opis ich w całej ich dziwacznej różnorodności.
Richard J. Evans z Uniwersytetu w Cambridge
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia europy lub z serii seria historyczna Vis-a-vis Etiuda
Czego dowiem się o relacji nazizmu z chrześcijaństwem z tej publikacji?
Książka udowadnia, że ideologia nazistowska nie była w całości antychrześcijańska, lecz często czerpała z chrześcijańskich wartości w celu uzasadnienia swoich działań. Richard Steigmann-Gall analizuje, jak naziści interpretowali niemieckie problemy społeczne przez pryzmat religijny. Czytelnik odkryje dowody na to, że antysemityzm i antymarksizm były postrzegane przez część elit jako misja chrześcijańska. To opracowanie rzuca nowe światło na powiązania między liberalnym protestantyzmem a narodowym socjalizmem.
Czym w praktyce było "pozytywne chrześcijaństwo" opisywane przez autora?
"Pozytywne chrześcijaństwo" to termin używany przez nazistów do opisania wiary, która miała jednoczyć naród wokół idei rasowych, odrzucając tradycyjne dogmaty kościelne. Autor szczegółowo wyjaśnia, jak ta koncepcja służyła do legitymizacji antyliberalizmu i budowania wspólnoty ludowej. W tekście znajdziemy analizę walki zwolenników tej idei z partyjnymi neopoganami, którzy całkowicie odrzucali chrześcijańskie korzenie. Jest to kluczowy element zrozumienia, jak religia została wprzęgnięta w aparat państwowy III Rzeszy.
Czy książka "Święta Rzesza" skupia się wyłącznie na oficjalnej polityce III Rzeszy wobec Kościoła?
Publikacja "Święta Rzesza" wykracza poza opis relacji państwo-Kościół, koncentrując się na osobistych przekonaniach religijnych czołowych postaci ruchu nazistowskiego. Autor przeprowadził skrupulatne badania archiwalne, aby odtworzyć światopogląd elit, który wcześniej był często pomijany w literaturze przedmiotu. Zamiast powielać ogólne fakty historyczne, książka skupia się na analizie porównawczej konkretnych systemów wierzeń wewnątrz partii. Pozwala to zrozumieć, że stosunek nazistów do religii był znacznie bardziej złożony i ambiwalentny, niż powszechnie się sądzi.
Jak autor przedstawia wewnętrzne spory religijne wewnątrz elity NSDAP?
Richard Steigmann-Gall ukazuje głęboki podział między zwolennikami chrześcijaństwa a frakcją pogańską, która uważała tę religię za obcą niemieckiemu duchowi. Konflikt ten nie dotyczył jedynie kwestii wiary, ale definiował samo znaczenie i kierunek rozwoju ideologii nazistowskiej. Czytelnik dowie się, dlaczego naziści byli zdecydowanie wrodzy wobec katolicyzmu, zachowując jednocześnie otwartość na pewne nurty protestanckie. Analiza ta pokazuje, że NSDAP nigdy nie wypracowała jednolitego frontu w kwestiach duchowości.
Dla kogo ta publikacja może okazać się zbyt wymagająca pod względem merytorycznym?
Ze względu na swój naukowy i rewizjonistyczny charakter, książka ta nie jest odpowiednia dla osób szukających jedynie powierzchownych opisów historycznych lub sensacyjnych teorii. Jest to gęsta merytorycznie praca akademicka, wymagająca od czytelnika skupienia oraz podstawowej wiedzy o strukturach politycznych Niemiec lat 30. i 40. Osoby przyzwyczajone do uproszczonego obrazu relacji nazizmu z religią mogą poczuć się przytłoczone szczegółowością argumentacji autora. Publikacja ta najlepiej sprawdzi się w rękach studentów historii, badaczy oraz pasjonatów szukających pogłębionej analizy źródłowej.
