Sny o Warszawie. Wizje przebudowy miasta 1945-1952

Mieliście kiedyś okazję obejrzeć film pt. “Miasto Ruin”, wyświetlany w Muzeum Powstania Warszawskiego? Jeśli nie, prawdopodobnie w innych okolicznościach widzieliście zdjęcia zrujnowanej wojną stolicy. Jak ze śmierci, popiołów i gruzów stworzyć miasto gotowe na nowe życie i wyzwania przyszłości?

Z takim niewyobrażalnie trudnym zadaniem zmierzyła się grupa warszawskich architektów z Biura Odbudowy Stolicy. “Sny o Warszawie” Krzysztofa Mordyńskiego to opowieść o ich mozolnej pracy - recenzję reportażu przeczytacie poniżej.

🔸 “Gdzie Hitler i Stalin zrobili co swoje” 🔸

>>Jak daleko mógł sięgać heroizm pokolenia, które przeszło II wojnę światową? Czy na nim miał spocząć główny ciężar odbudowy, czy może lepiej było go rozłożyć w czasie, przerzucić na dzieci i wnuki? Ludzie, którym udało się uniknąć zagłady, mieli prawo zadać takie pytanie, zastanowić się, czy nie dość już wycierpieli. To jednak właśnie doświadczenie bliskości śmierci dawało im siłę, dzięki której mogli dokonać rzeczy prawdziwie heroicznych - choć rzadko stawia się pomniki tym, co budują, a zdecydowanie częściej tym, co walczą.

Krzysztof Mordyński stworzył książkę o Warszawie. Tak, wiem, łatwo się tego domyślić, ponieważ nazwa miasta użyta jest w tytule. Tylko, że ciężko mi opisać w jednym zdaniu tą książkę. Po części mamy tu wysiłki osób, które chcą odbudować miasto, zniszczone przez wojenną pożogę. Z drugiej strony poczułem się nieco tak, jakby ktoś opowiadał nam o marzeniach, jakie w związku z tym chciał spełnić. Tylko, że zabrakło chęci, zapału, funduszy..? Sam już nie wiem. Ogólnie książkę się czyta dobrze. Nie czułem, żeby było to jakieś nudne, naukowe rozważanie, więc polecam i Wam ją do przeczytania, abyście sami mogli ją ocenić.

Krzysztof Mordyński Sny o Warszawie Wizje przebudowy miasta 1945-195

"Mam tak samo jak ty

Miasto moje, a w nim

Najpiękniejszy mój świat

Najpiękniejsze dni

Zostawiłem tam kolorowe sny..." śpiewał Czesław Niemen.

Wracający po II wojnie światowej do Warszawy architekci nie mieli łatwego zadania, bo miasto praktycznie nie istniało. Potrzebny był koncepcyjny wysiłek wielu osób, setki godzin spędzonych na kreśleniu projektów, przegadane nad nimi noce, ścierające się poglądy, prowadzące w konsekwencji do wypracowania wspólnego stanowiska. Działania musiały być podejmowane szybko, bo zaraz po wyzwoleniu miasta jego mieszkańcy zaczęli wracać. Do siebie, nawet jeśli po domach została tylko sterta gruzu.

Przy tak dużych zniszczeniach, chcąc odbudować Warszawę, trzeba było praktycznie postawić ją od nowa. "Sny o Warszawie" nie są monografią poświęconą odbudowie. Stanowią próbę przedstawienia jej wizji, idei, koncepcji proponowanych przez pracujących nad planami architektów. Koncepcji, które potrafiły się ścierać, wykluczać, a jednocześnie musiały zostać dostosowane do ówcześnie panujących warunków, wymagań, nacisków. Pracujący przy nich architekci zdani byli sami na siebie. Pomocą z zewnątrz, w tym wypadku Związku Radzieckiego, stał się jedynie Pałac Kultury i Nauki.

Autor lokuje wizję odbudowy, która nadawałaby miastu realny, możliwy do stworzenia, a zarazem przyjazny mieszkańcom kształt w czterech różnych koncepcjach. Warszawy jako marzenia, miasta idealnego, a zarazem nowoczesnego, miasta jako maszyny z uporządkowaną funkcjonalną przestrzenią, dzielonego pasmami ulic, dającego przestrzeń do pracy, mieszkania i wypoczynku. Wreszcie tak ważnej dla mieszkańców przestrzeni życia społecznego, która przy zapewnieniu odpowiedniej infrastruktury, nie tylko mieszkaniowej, ale też pralni, łaźni czytelni, terenów sportowych, zaspakajać będzie wszystkie potrzeby, a jednocześnie ułatwi funkcjonowanie i zbuduje więzi międzyludzkie w bloku, na osiedlu, w dzielnicy, wreszcie w całym mieście.

I ostatniej - Warszawy przedstawionej jako kompozycji, zabudowy, która powstała i tej będącej jedynie w sferze planów, ścierającej jednocześnie ze sobą dwie wizję architektoniczne: modernizmu oraz do realizmu.

Nie jest to książka, która pokaże czytelnikowi wymierny efekt końcowy, będący skutkiem kilkuletniej pracy architektów (są oczywiście przykłady), nie zobaczymy również kolejnych etapów przebudowy stolicy, szczęśliwych z otrzymania nowego lokum mieszkańców.

Spojrzymy natomiast na idee, które przyświecały architektom, koncepcje, które zostały zrealizowane bądź pozostały jedynie w sferze planów, podejrzymy dołączone do książki szkice, dowiemy się skąd czerpali inspiracje. Ich zadaniem było przecież stworzenie projektu urbanistycznego na niespotykaną dotąd skalę, który natychmiast trzeba było wcielać w życie. Z wojennej tułaczki wracali przecież mieszkańcy.