Punkt zwrotny. Listopad 1942. 40 osobistych historii z najważniejszego miesiąca II wojny światowej

Listopad tysiąc dziewięćset czterdziestego drugiego zapisał się jako punkt zwrotny drugiej wojny światowej, choć w chwili trwania był jedynie kolejnym miesiącem pełnym strachu oraz śmierci. Zbudowany został ze wspomnień, które pozornie nie wyróżniały się spośród tych wcześniejszych, a jednak stanowiły część opowieści o upadku państw Osi. Od roku tysiąc dziewięćset czterdziestego drugiego Alianci zyskiwali coraz większą przewagę, co zmieniło układ sił. Ale. To wiemy, gdy patrzymy na wydarzenia globalnie. Jak jednak wyglądało to z perspektywy jednostek? Koreańskiej niewolnicy seksualnej, sowieckiego żołnierza czy więźnia obozu koncentracyjnego? Osób różnych narodowości, równych wyznań, różnych poglądów oraz doświadczeń?

Peter Englund zebrał pamiętniki oraz inne źródła dokumentujące losy czterdziestu osób i wszedł w rolę narratora. Opisał ich historie, co krok zmieniał perspektywy, zahaczał o emocje. Nie fabularyzował w sposób sensacyjny, a jednak sprawił, że od jego książki trudno było się oderwać. Dzięki niemu czytelnik skakał między kontynentami, perspektywami i biografiami, a dało to szerokie spojrzenie na wycinek wojny. Spojrzenie tak obfite, jak jeszcze nigdy nie spotkałam. Było to nieco chaotycznie, ale elastycznie ujmowało rzeczywistość. Trudno było się połapać, która historia jest kontynuacją której, ale za to dzięki obszernym przypisom kontekst historyczny zawsze był nakreślony, więc na resztę z ochotą przymykałam oko.

Jeśli miałam jakieś obawy przed rozpoczęciem lektury — szybko odeszły one w cień. Nieznany autor i nieznane wydawnictwo pozwolili mi przyjrzeć się czasowi, o którym wielokrotnie czytałam, ale nigdy nie z punktu tak wielu jednostek, które dopiero w połączeniu dawały wyobrażenie globalne. Gdybym mogła — od teraz regularnie sięgałabym po tego typu tytuły, ale jako że nie są standardem pozostaje mi być niesamowicie wdzięczna za pracę Englunda. Za uczucia oraz wiedzę, jakie zyskałam. To spojrzenie na wojnę, którego mi brakowało. I okej, był to tekst nieco chaotyczny, ale tym razem w chaosie tym tkwił urok.

przekł. Ewa Wojciechowska

Kto by pomyślał, że taki paskudny miesiąc, jakim bez wątpienia jest listopad, stanie się miesiącem przełomowym w wojnie, w której walczył cały świat. Już na samym jego początku brytyjska 8. Armia gen. Montgomery’ego, rozbiła wojska państw osi pod Alamajn, następnie 8 listopada w ramach operacji TORCH oddziały alianckie wylądowały w Maroku i Algierii, a 19 listopada zaczęła się bitwa o Stalingrad, która dała początek serii porażek Wehrmachtu. W końcu pojawiła się jakaś rysa! Z ciekawości zajrzałam do dzienników z Zamojszczyzny. Co działo się w tym czasie? Oprócz całkowitego zezwierzęcenia w stosunku do Żydów powoli zaczęto organizować opór, chłopi podnieśli głowy i wszystko inne, co mieli pod ręką. Ale wojna to nie tylko wielkie bitwy, to też wielkie historie każdego wciągniętego w tryby machiny wojennej.

Peter Englund, szwedzki pisarz, który doktoryzował się z historii, korzystając z licznych dzienników osobistych, przedstawił losy jednostki, które oprócz zmagania się z tymi wszystkimi problemami, jakie niesie ze sobą konflikt zbrojny, chcą żyć zwyczajnym życiem, i wyłapują jego skrawki wszędzie, gdzie tylko się da. Między śmiercią, rozgoryczeniem, alkoholem lanym strumieniami, przygodnym seksem, czytelnik zapozna się z drobiazgami, o których nawet by nie pomyślał, sięgając po tę książkę. Znajdziemy tu więc notatkę o tym, jak żołnierze amerykańscy rozpoznawali obecność żołnierzy japońskich i odwrotnie, dużą rolę odgrywał tu zmysł węchu, albo całkiem sporo o Hollywood i  „Casablance”, dla mnie totalne zaskoczenie.

Wydawało mi się, że te czterdzieści historii będzie ułożone jak książki na półce, w jakiś logiczny schemat, co w przypadku notatek osobistych byłoby wskazane, ale Englund zaszalał i olał schematy. Może to i dobrze. Te historie ją jak puzzle, które trzeba sobie ułożyć, i wymaga to nieco wysiłku. Duży plus za wybór zdjęć do tego tomu. Bardzo ciekawe sceny plus opisy!

Jako uzupełnienie polecam Wam „Okręt”, film z 1981 roku. Poczujecie klimat niemieckiej łodzi podwodnej, o której mowa również w książce, do tego wspaniała ścieżka dźwiękowa

Zwykle omijam literaturę mówiącą o Drugiej Wojnie Światowej, zwyczajnie mi nie leży ten temat, a i myślę trochę, że wszystko zostało już powiedziane o tym okresie historii. Aż nagle pojawia się taka książka jak Punkt zwrotny Listopad 1942 i człowiek od razu zaczyna wierzyć bardziej w tematykę wojenną. Autor pokazuje w niej w przeciągu tytułowego listopada, przełomowego dla państw Aliantów, losy ludzi, którzy wojną zostali dotknięci. Są to żołnierze, z obu stron barykady, walczący na wszystkich frontach świata, osoby z obozów koncentracyjnych, szarzy ludzie, którym przyszło żyć pod okupacją, zmuszane do sexworkingu młode dziewczyny czy też gospodynie domowe w USA, którym zdaje się, że ich ta wojna nie dotyczyła, a nawet pisarz Albert Camus, guru egzystencjalistów, na którym wojna też odcisnęła piętno, co widać w jego twórczości. To ci ludzie i ich skomplikowane i trudne losy tworzyły tą historię, a często się o tym zapomina. Autor bohaterami tej książki uczynił czterdzieści osób, których wspomnienia, zapiski dają świadectwo tamtych dni i sprawiają, że czyta się Punkt zwrotny lepiej niż literacką fikcję czy suche historyczne fakty. Są to relacje bardzo osobiste i właśnie dlatego doskonale odmalowują chaos, okrucieństwo i dramat wojny, jej bezduszność i zło. Takie książki aż chce się czytać. Są prawdziwe, autentyczne i jak ta po prostu świetnie napisane. Najlepsza lekcja historii Drugiej Wojny Światowej jaką miałem okazję czytać, a jeśli ja się do niej przekonałem i jestem zadowolony z lektury, to i TY będziesz. To bardzo dobra książka. Polecam!!!

Za książkę dziękuję @[Adres usunięty]ry

„To ludzie i ich życia tworzą historię”

Uch, cóż za książka… trudno przekazać, ubrać emocje w słowa… Zupełnie inny opis piekła, jaki ludzie ludziom zgotowali.

II wojna światowa, listopad 1942 roku i 40 opowieści z życia, 40 ludzkich głosów zebranych przez Autora. Mozolna praca, ogromna wiedza historyczna, empatia, piękny język, lekkość przekazu, zebrane fragmenty listów, pamiętników, wspomnień wszystko to tworzy spójną historię. Zwykli, niezwykli ludzie i ich zwyczajne, przerażające, zupełnie odmienne, wielowymiarowe historie. Jest bardzo osobiście, autentycznie, chwilami intymnie. Obce sobie osoby, które łączy jedno - wojna. Hélène nosi z dumą żółtą gwiazdę na ramieniu, udaje, że się nie boi. John służy 83 Dywizjonie RAF-u, właśnie uzmysłowił sobie, że ze wszystkich członków załogi, z którymi w styczniu rozpoczynał służbę, został on i Bill. Sowiecki żołnierz walczący pod Stalingradem, poetka z Leningradu, koreańska niewolnica, więzień Treblinki. Różne perspektywy, zwyczajna codzienność, a obok heroiczne czyny.

Przejmujący dramat jednostki. Groza wojny w całej okazałości. Targające emocje, strach, obawa, rozpacz, ciągła niepewność, napięcie, tęsknota, trudne decyzje, walka o przetrwanianie, walka o jutro, walka o życie. Przegrani i zwycięscy. Świat balansujący na krawędzi.

Genialna książka! Porusza, całkowicie przykuwa uwagę, jest trudna, nietuzinkowa, zaskakująca i całkiem spora, ponad 640-stronicowe tomiszcze. Dużym atutem są umieszczone w niej zdjęcia. Nowe spojrzenie, jedna z lepszych, bardzo ludzkich, wojennych relacji, jakie przeczytałam. Bardzo, bardzo polecam!

Fascynująca, wciągająca i poruszająca książka w odmiennej, oryginalnej konwencji. Zachwycił mnie pomysł Englunda – ukazanie wojny przez pryzmat wielu osobistych historii, splot biografii ludzi z różnych zakątków świata. Wspaniałe, jak z pozoru chaotyczny zbiór relacji stopniowo układa się w spójną, wielobarwną symfonię głosów. Autorowi udało się sprowadzić największy konflikt zbrojny do tego, co najważniejsze – człowieka i jego indywidualnych losów, nadać wojennej grozie osobisty wymiar. Zdecydowanie warta uwagi.