Potwory i ludzie. Ruchomy chaos. Tom 3

„To wojna czyni nas mężczyznami. Dopóki nie ma wojny, jesteśmy tylko dziećmi.”* mówił burmistrz Prentiss. Viola i Todd – bohaterowie dobrze znani czytelnikom cyklu „Ruchomy chaos” autorstwa Patricka Nessa – widzieli w swoim życiu wiele zła, wiele cierpienia, wiele śmierci. Nie są już dziećmi, które poznaliśmy w „Na ostrzu noża”. To co przeżyli sprawiło, że dojrzeli w trybie przyspieszonym, a przed nimi ostateczne stracie. Planetę nieuchronnie ogarnia wojna. Trzy armie zmierzą się w brutalnym starciu. Ostatnia część cyklu jest zatytułowana „Potwory i ludzie”, a ja patrząc na rozwój wydarzeń, zastanawiam się ile z człowieka pozostanie w jego bohaterach.

„Ruchomy chaos” to przede wszystkim wspaniale zaplanowana trylogia. Dopiero kiedy patrzy się na nią całościowo widać, że nie ma tam przypadkowych wydarzeń. Ba, każde słowo, nazwa, są zamierzone. Nie jestem w stanie sobie wyobrazić morderczej pracy jaką wykonała Agnieszka Hałas (tłumaczka). Jedna niedokładna interpretacja mogła wszystko zepsuć, jednak wygląda na to, że podołała. Dodać również muszę, że Patrick Ness za pomocą kompozycji tekstu rewelacyjnie buduje nastrój czy nadaje powieści tempa. Przykładowo, sceny prosto z pola bitwy to krótkie zdania, które pasują do szybkiego rozwoju wydarzeń, chaosu tam panującego, konieczności szybkiego podejmowania decyzji itp.

Na uwagę zasługuje również prezentacja szumu i wynikający z niej „wygląd” powieści. Dla przypomnienia, myśli mężczyzn zamieszkujących planetę są powszechnie słyszalne. Ludzie żyją na niej otoczeni zbitką słów, tym jest właśnie szum. Zadbano o to, aby wizualnie zaprezentować, jak ów szum wygląda. Do poszczególnych szumów przypisano różną czcionkę, a czasami zapisano je w charakterystyczny sposób, np. żeby pokazać panikę, szaleństwo itd.

Przez „Ruchomy chaos” przewinęło się wiele postaci, ale jeżeli chodzi o jego ostatni tom to najważniejszą bohaterką będzie dla mnie wojna. Dochodzimy do takiego momentu, że nie ma dobrych i złych czynów. Każda z podjętych przez bohaterów decyzji będzie dla kogoś dramatem. Im się tylko wydaje, że walczą dla dobra ogółu. Tylko nikt się tego ogółu nie pytał, czego on chce. Każdy walczy w imię własnych wartości, które uważa za największą świętość. Ile żyć można poświęcić dla świętości? Czy to życie właśnie nie powinno być świętością? Jak dowódcy śmią wartościować życia? W kontekście trwającej w tej chwili wojny na Ukrainie, która z racji bliskości szczególnie nas, Polaków, przeraża czytanie „Potworów i ludzi” nabiera szczególnego wymiaru. Patrick Ness do wartkiej akcji, do rozrywkowego charakteru dodaje bolesną prawdę – prawdę o prawdziwych potworach.

Każdą kolejną częścią trylogii „Ruchomy chaos” Patrick Ness pokazuje kunszt pisarski. Pierwsza to intrygujące wprowadzenie do świata powieści, druga zaognienie intrygi i konfliktów, a trzecia brutalny finał. O kunszcie pisarza świadczy to, jak zapanował nad słowami, aby perfekcyjnie odmalowały jego pomysł. Chociaż chyba najlepsze byłoby porównanie do muzyki, bo te książki wręcz wibrują. Czytelnik może nie tylko dać ponieść się wyobraźni i wkroczyć w fabułę. On może wyczuć każdy jej najdrobniejszy element łącznie z emocjami bohaterów. Niesamowite doznanie.

* Patrick Ness, „Potwory i ludzie”, tłum. Agnieszka Hałas, wyd. Zysk i s-ka, Poznań 2022, s. 21.

,,(...) dzięki temu Viola będzie bezpieczna. Musiałem to zrobić, żeby była bezpieczna. I zmuszę go, żeby sprawił, by była bezpieczna, choćbym miał go zabić".

Wciąż nie wierzę, że można pisać w taki sposób, by dało się odczuć nie tylko uczucia bohaterów, ale i intonację w jakiej je przedstawiają. Tutaj czuć każde słowo, nawet nie potrzeba opisów, by oczami wyobraźni ujrzeć w jaki sposób gestykulują, jak bardzo przeżywają to co mówią i robią. Miłość gra tutaj pierwsze skrzypce, choć słowo wojna potrafi przerazić. Czytając ją zastanawiałam się ilu ludzi jest w stanie poświęcić się dla drugiego człowieka, ile wycierpieć, by tylko ta druga połówka serca była bezpieczna. Ta relacja między bohaterami jest tu bardzo dobrze opisana. Zresztą oni sami będą utwierdzać w tym nie tylko nas, ale i postacie z książki. Mam nadzieję, że nigdy nie będę musiała dokonywać takiego wyboru jak oni, gdzie chodzi o bezpieczeństwo ukochanej, lub przeżycie ogromu ludzi, których wcale nie znali. Z tego powodu postacie będą się zmieniać, gdzie chodzi o walkę na śmierć i życie, większość oczywiście wybiera własne bezpieczeństwo. Wojna karmi się innymi prawami, tam poległych liczy się w setkach, śmierć jednej osoby jest traktowana jak nic, wręcz jak wygrana.

Fajne było w książce to, że druczek różnił się od siebie wyglądem, a było to zależne od tego, kto akurat się wypowiadał. Przyczyną tego było prawdopodobnie podobny styl ich wypowiedzi. Podobało mi się również to, że dwoje głównych bohaterów było takich prawdziwych. Nigdy nie mieli się za doskonałych, wiele decyzji, które mieli podejmować budziły ich wątpliwości. Nie byli pewni kiedy i czy dobrze robią i wcale się z tym nie kryli. Tak do końca sami bohaterowie nie byli pewni co będzie ich czekało, często ze sobą rozmawiali, niekiedy porozumiewali się bardzo emocjonalnie. To taka opowieść o miłości, gdzie trzeba przejść prawdziwe piekło, by nawet sprawdzić jak bardzo mocno byli ze sobą związani. Potworami w tym przypadku byli przywódcy, którzy prowadzili ze sobą wojnę. Najważniejsza była dla nich wygrana bez względu na poniesione straty. Swoich ludzi traktowali przedmiotowo, co bardzo mnie złościło. Niemal każdą sytuację bardzo przeżywałam, gdyż autor pozwolił nam wejść do świata jaki wykreował. Czuliśmy się nie tylko obserwatorami, ale i nawet uczestnikami ich historii. Nawet po odłożeniu książki na bok wciąż byłam pod napięciem, jakby mój bieg się nie skończył. Uciekałam razem z nimi i ochłonęłam dopiero przy końcu książki. Oczywiście jest to część trzecia i ostatnia. Należy je czytać po kolei, gdyż w pierwszej części bohaterowie są młodzi i niedojrzali, a każda kolejna część pokazuje jak dorastają i stają się mądrzejszy. Jest idealna nie tylko dla starszych ale i młodzieży, którym się wydaje, że świat jest bezproblemowy;-)

Sięgając po lekturę pierwszego tomu serii Patricka Nessa nie spodziewałam się, że ta historia tak bardzo przypadnie mi do gustu. A jednak odpowiadało mi wszystko: od świata przedstawionego po kreację nietuzinkowych bohaterów, więc z zapartym tchem wypatrywałam kolejnych przygód. W finałowej części pokładałam największe nadzieje, ale na szczęście autor wywiązał się z zadania rewelacyjnie.

Patrick Ness wprowadził nas do bardzo dobrze rozbudowanego, przemyślanego i odpowiednio pokierowanego świata, w którym tak naprawdę wszystko mogło się wydarzyć. Opis miejsc, które nigdy nie były moją mocną stroną, w przypadku tej trylogii pochłaniałam z wielkim zaintrygowaniem, ponieważ każdy szczegół pozwalał mi bardziej zrozumieć miejsce, w którym przyszło żyć bohaterom. Ponadto autor posługuje się charakterystycznym dla siebie a do tej pory dość niespotykanym stylem, który dodatkowo pobudza wyobraźnię czytelnika i w prowadza nietypowy, utrzymujący się do ostatniej strony klimat.

Trylogia połączona jest wydarzeniami i ściśle zachodzącymi wypadkami, więc w tym przypadku zalecam zachować chronologię. Jeśli nie mieliście okazji sięgnąć jeszcze po pierwszy tom to w aktualnym finale się nie odnajdziecie - nie mniej polecam zapoznać się z pomysłem Ness'a, bo cała jego seria to połączenie talentu oraz błyskotliwości. W fabule obserwujemy losy bohaterów, którzy muszą walczyć w obronie planety, ale to nierówna potyczka, trudna do przewidzenia, ponieważ aż trzy armie maszerują na Nowe Prentisstown. Szum nie ułatwia sprawy, ponieważ wyjawia myśli wszystkich żywych stworzeń a Todd i Viola po raz ostatni będą musieli podjąć naprawdę ważne decyzje. Czy uda im się pogodzić serce z rozumem?

Polubiłam bohaterów, więc bardzo trudno było mi się z nimi rozstać, ale przyznaję, że autor idealnie zakończył ich przygodę. Na przestrzeni trzech tomów śledziłam zachodzące w nich zmiany, obserwowałam jak dojrzewają, jak trudzą się by podjąć najbardziej rozsądne decyzje. Autor złożył na ich barki ogromny ciężar, ale to zaowocowało charyzmatycznymi osobowościami, które idealnie odnalazły się w tej niebezpiecznej, nieprzewidywalnej sytuacji. Jeśli myśleliście, że finał będzie jedynie domknięciem wątków i nie wniesie niczego nowego to sądzę, że zbyt małą wiarę pokładaliście w Nessie, bo uderzył on ostatecznie z największą siłą i na przestrzeni ponad pięciuset stron nakreślił tętniącą życiem akcję.

"Potwory i ludzie" to finał, który w pełni mnie usatysfakcjonował. Lektura pełna zaskoczeń, zwrotów akcji i bohaterów o których szybko nie zapomnę. Żałuję, że to już koniec tej historii, ale z drugiej strony ogromnie się cieszę, że autor utrzymał całość na wysokim poziomie i zaserwował nam lawinę skrajnych emocji zatopionych w wielu niebezpieczeństwach. Czyta się więc wszystkie trzy tomy szybko, z zapartym tchem oraz poczuciem, że miłość, przyjaźń i walka na śmierć i życie nabierają głębszego znaczenia.