Pójdę sama

75-letnia pani Momoko od paru lat jest wdową, mieszkającą samotnie w domu na wzniesieniu, w którym spędziła większość swojego dorosłego życia jako żona oraz matka dwójki dzieci. Mąż nieoczekiwanie pożegnał się z życiem, dzieci wyfrunęły dawno z gniazda i kontakt z nimi jest znikomy czy też praktycznie żaden (w przypadku syna). A Momoko nie ma już tyle sił by utrzymywać pozory, ciało również coraz częściej odmawia jej posłuszeństwa. W jej głowie zaczynają się ścierać wspomnienia wraz z niecichnącymi refleksjami egzystencjalnymi, zupełnie jakby pomieszkiwały w niej różne osoby i te osoby tworzyły nieustanny ruch oraz gwar. Gwar o tyle zaskakujący, że przeplatany gwarą wyniesioną z rodzinnych stron oraz oficjalnym tokijskim dialektem. Namacalny znak tego, że było jakieś „przed” i jest jakieś „po”. Co tak naprawdę zachodzi w duszy oraz głowie starszej kobiety? Do jakich wniosków dochodzi? Co jeszcze czeka ją w życiu? A może to czas rozliczenia przed ostateczną drogą w nieznane…?

„Ludzki umysł to nie jezd prosta sprawa. Ma warstwy, mnóstwo warstw. Jezd jo pierwotne, czyli to, co osesek widział świeżo po urodzeniu, a potem kolejne, to wszyzgo, co potrzebne do życia, czego nas uczyli, czy raczej wbychali do głów, że drzeba robić tak, nie inaczej, takim drzeba być, nie innym, tak zwany zdrowy rozsądek, czy tam to, czy wsio, wizja świada, którą pozornie dano nam wybrać, a w rzeczywistości wybrać kazano, to wszyzgo nakłada się jedno na drugie, tworząc grube warstwy; tak jak powierzchnia ziemi jezd warstowa, tak i nasz umysł ma warstwy”.

Chisako Wakatake porusza szereg życiowych tematów bliższych większości z nas. I przecież nie tak zupełnie obcej podróży wgłąb siebie – niezależnie od tego, czy czujemy się wyobcowani na własne życzenie, czy też dotyka nas wykluczenie ze względu na nasz wiek. Przykre zapomnienie. Odwracanie wzroku od starości. W kontekście związku Momoko z jej mężem nasuwa się refleksja: na ile można zrezygnować z siebie i własnej osobowości, byle nie dokładać ciężaru do bagażu drugiego człowieka, w którego jest się zapatrzonym jak w święty obrazek? Czy taka relacja nie jest największą zdradą i… kłamstwem? Zwyczajną maskaradą i wyrzeczeniem? I to w imię czego? Samotności splecionej z cudzym osamotnieniem? Minimalnego podobieństwa na zasadzie pochodzenia? Momoko jak każdy z nas łaknęła miłości i akceptacji, i to pragnienie wykształciło w niej pewną uległość, chęć przypodobania się. Gdzieś po drodze oklapła początkowa siła woli, skutecznie przyduszona przez pewne poczucie niższości wyniesione z domu, porównywanie się z innymi. Została obserwatorką zamiast wojowniczką. Dopiero utrata najbliższego człowieka pchnęła ją do niejakich zmian. Przynajmniej na poziomie samoświadomości. Machnięcia ręką na konwenanse we własnych czterech ścianach. Ale to również było okupione mozołem. Godzinami rozmów z samą sobą, analizą wszystkiego; pobrzmiewającym echem oddzielenia oraz separacji. Brakiem bliskości dorosłych dzieci, które w jej codzienności uczestniczyły jedynie cząstkowo lub praktycznie wcale: być może powodowane urazą wyniesioną z czasów dzieciństwa, zbyt zapatrzone w siebie bądź pchane pewnym samolubnym poczuciem obowiązku wobec starzejącej się nieuchronnie rodzicielki. Ale Momoko była kiedyś i czyimś dzieckiem, potem nastolatką i wreszcie młodą kobietą pełną nadziei. Coś ją ukształtowało, coś popchnęło w stronę Tokio, a następnie w stronę Shuzo. Pamięć o przeszłości wyłania się z przykurzonej otchłani w postaci figur. Obrazów. I to trzon sentymentalnej drogi w jaką samotnie udaje się bohaterka. Przyświeca jej niespotykana determinacja.

„... jo tag sobie myśle, że żyjonc dla kogo innego, to zie jednak cierpi. Przedzież każdy z natury pragnie rozwinońć skrzydła. Ladać po niebie zupełnie wolny. Tylgo jag człowiek ma przed zobom kogoś, kogo strasznie kocha, to składa skrzydła, żeby zie dopazować, macha nimi nie szybdziej niż ta druga osoba. Jag to inaczej nazwać, jeźli nie cierpieniem?”.

Ta mikropowieść, w zasadzie nowelka, mocno trąca strony mego serca, wzruszając silnie, choć chwilę mi zeszło, by przyzwyczaić się do sposobu snucia historii. Wszechwiedząca narracja przeplata się niemal niepostrzeżenie ze strumieniem świadomości Momoko, a ten jest w najlepszym razie w dwójnasób zapisany: poprawnym językiem oraz wspomnianą już wyżej gwarą tōhokijską – ta w naszym tłumaczeniu przypomina zapiski osoby borykającej się z dysleksją. Początkowo zmusza to do wzmożonej czujności, wręcz podwójnego skupienia, ale z czasem się przez nią płynie bez większych przeszkód, mogąc poświęcić lwią część uwagi na wnioski, do jakich dochodzi nasza bohaterka. A te są rozmaite: dotykające hierarchii społecznej, macierzyństwa i powtarzanych mimowolnie z pokolenia na pokolenie tych samych błędów, po rezygnację z samej siebie w imię względnego bezpieczeństwa i spokoju. W Momoko pod warstwą wieloletnich naleciałości i ustępstw, pozostała przekora. Chęć chwycenia pozostałego czasu za rogi i wyciśnięcia z niego tyle, ile się da. Jej bunt przejawia się w tym, że wie, gdzie popełniła pewne błędy, że wreszcie wie, kogo powinna stawiać na pierwszym miejscu i czego nie żałować. Piękne to wszystko w swej uniwersalności i wyłaniającym się poniewczasie smutku. W nieuniknionym przemijaniu i niemożliwości zawrócenia narwanej rzeki zwanej życiem. Warto przeczytać. Głębokie ukłony dla tłumacza. Chylę czoła, Panie Dariuszu. A wszystkim Momoko tego świata mówię: walczcie! Jesteście (jesteśmy) najważniejsze. W sam raz. Unikatowe pod każdym względem. Nie doszukujmy się domniemanych ułomności. Wszak nikt za nas nie przeżyje tego bezcennego - choć niekiedy cholernie trudnego i niesprawiedliwego - daru, jakim jest życie. Nikt tak o nas nie zadba, jak my same. Płyńmy. Tylko bezruch jest zabójczy. A zaraz za nim przygniatający żal za straconymi szansami.

„Śmierć nie jezd dzieś daleko, ona czeka tuż obok nas ze wstrzymanym oddechem”.

W oryginale autorka pisała tą książkę w japońskim dialekcie Tōhoku,

gdzie w przełożeniu na język polski, powstało coś na kształt gwary. Z początku nie mogłam przywyknąć do zmienionej pisowni niektórych wyrazów i czytanie stawało się wręcz niewygodne.

Fabułą książki są rozmyślania starszej kobiety imieniem Momoko (74 lat) nad swoim dotychczasowym życiem. Po śmierci męża i wychowaniu dzieci, zmaga się z samotnością. Starsza pani słyszy również głosy. Owe głosy zabierają ją w sentymentalną podróż do czasów młodości, a nawet dzieciństwa. To książka o odnajdywaniu radości w najtrudniejszych momentach życia. "On umarł, żebym ja mogła żyć sama" - tym stwierdzeniem Momoko odkrywa początek czegoś nowego i szansę na odnalezienie własnego ,,ja".

Krótka, wzruszająca nowela, która otrzymała Nagrodę im. Akutagawy- literacką nagrodę dla nowych autorów w Japonii.

Z dwóch ostatnio przeczytanych książek o starości, japońskiej „Pójdę sama” oraz norweskiej „Chwile wieczności” zdecydowanie bliżej mi do tej drugiej. Kiedy przyglądam się wnikliwiej autorkom, śmiało mogę powiedzieć, że kurs kreatywnego pisania, na który uczęszczała Kjersti Anfinnsen, wykreował naprawdę dobrą twórczynię. Przez jej opowieść płynie się z przyjemnością, zupełnie inaczej niż przez historię Chisako Wakatake, która mimo niewielkiej objętości, zastopowała mnie gdzieś w połowie. Teoretycznie nie powinna, Wakatake nie jest niedoświadczoną gospodynią domową, która nagle sięgnęła po pióro. W młodości studiowała na Uniwersytecie Iwate, a nawet przez jakiś czas pracowała jako nauczycielka. Niestety jej twórczość, choć bez wątpienia ma w sobie wartość dodaną, którą są wersy dialektu tohokańskiego, przy którym trzeba się nieźle nagimnastykować, nie jest niczym szczególnym. Owszem, są tu lekko feministyczne klimaty, które epatują hasłami typu: „od miłości ważniejsza jest wolność” czy też „żadne dziecko nie jest ważniejsze ode mnie” a „młodość to synonim ignorancji”, ale to dla mnie za mało, by uznać ten tytuł za ulubieńca, co miało miejsce przy „Chwilach wieczności”. To, co jest warte uwagi w obu książkach, to proces, jakim ulegają osoby starsze. Dla obu bohaterek starość to strata, to walka z samotnością, z własną niemotą, ograniczeniami ruchowymi. „Utrata samodzielności jest straszniejsza niż śmierć”, nie sposób nie zgodzić się z panią Momoko. Lektura dla wyjątkowo zainteresowanych.

IG @angelkubrick

Pójdę Sama autorstwa Chisako Wakatake wydana przez Wydawnictwo W.A.B.

#współpracabarterowa

Kobieta na ostatniej prostej swojego życia prowadzi dialog wewnętrzny o tym co przeżyła, co przeżyje i jaki w tym wszystkim był sens, może cel. Czym jest życie? Czym jest starość? Czym jest samotność?

Ciężka filozoficzna, ale krótka opowieść kobiety, która po stracie męża została sama i rozmyśla. Nietypowa nie tylko w historii ale sposobie tłumaczenia - otóż symulacją dialektu jednej z części Japonii miało być przekręcenie polskich słów. To jedyny tak naprawdę minus o którym nie wiem co myśleć. Z jednej strony w znacznym stopniu wpłynął na klimat i oddanie pierwowzoru, ale z drugiej spowodowało, że czytało się to nieprzyjemnie.

Cała reszta wymaga dużego skupienia byśmy w jak najlepszym stopniu docenili filozoficzne podejście autorki. Nie jest to powieść relaksująca a skłaniająca do myślenia. Powieść ważna i bliska tak wielu ludziom, w końcu każdy kiedyś stanie się stary, każdy w pewnym momencie życia walczy z samotnością i wydaje mi się, że każdy tak jak ja szuka pewnej głębi w swoim istnieniu, sensu? Celu? Trudno to tak nazwać. Po prostu człowiek nie chce tylko wegetować z dnia na dzień. Chce coś więcej. I ta książka jest idealnym odwzorowaniem tego. Czy na końcu umarła? A moze powinienem powiedzieć do jakichś wniosków doszła? Ale jest to nie do opisania i to trzeba przeżyć samemu. Pójdę sama to doświadczenie, nie tylko zwykła opowieść i zdecydowanie potrafię zrozumieć czemu wygrało to wiele nagród. Nie potrafię ani polecić ani odradzić. Mam nadzieję, ale mam nadzieję, że dzięki mnie potraficie sami to stwierdzić. Gdybyś jednak się skusił/a to jestem zainteresowany Twoimi przeżyciami po lekturze!

Japońska literatura urzeka mnie prozatorską oszczędnością i minimalizmem – i książka Wakatake również wpisuje się w te ramy. "Pójdę sama" to esencja treści zamknięta w krótkiej formie – intymna opowieść o starszej kobiecie, która rozlicza się z własnym życiem. W tej niewielkiej powieści osobiste spostrzeżenia splatają się ze zwykłą codziennością, migawkami z przeszłości i refleksją na temat uniwersalnych wartości. Wakatake z czułością, wrażliwością, a często też z humorem zagłębia się w kwestie dotyczące rodziny, miłości, samotności, starzenia się i śmierci. Na zaledwie kilkuset stronach pozwala swojej bohaterce przeżyć całą gamę emocji – emocji, które wcale nie blakną wraz z wiekiem.

"Pójdę sama" to książka niewielka rozmiarem, ale z maksimum ważnej treści – czuła, przemyślana i głęboko refleksyjna. Przeczytałam z przyjemnością, warto.