Pianola

👾🤖 Pianola wrzuca nas w miejsce gdzie akcja osadzona w bliżej nieokreślonej przyszłości opowiada o społeczeństwie, gdzie maszyny przejęły niemal wszystkie aspekty pracy, zostawiając ludzi podzielonych na dwie klasy: elity zarządzające systemem oraz tych, którzy są z niego wykluczeni. To mocna satyra na przemysłowy postęp i ślepy pęd do technologicznej perfekcji. Choć książka została napisana w latach piędziesiątych., wciąż uderza swoją aktualnością – wręcz proroczą wizją dzisiejszych wyzwań związanych z automatyzacją i dehumanizacją pracy.

👾🤖 Vonnegut z typową dla siebie kąśliwą ironią zadaje trudne pytania: czy postęp technologiczny rzeczywiście prowadzi nas ku lepszemu światu? Co dzieje się z ludzką tożsamością, gdy zaczyna nas definiować nasza przydatność ? Mimo poważnego tematu, autor balansuje powagę z humorem, a jego styl jest lekki i przystępny, choć skłaniający do głębszej refleksji.

👾🤖 Bohaterowie Pianoli są niezwykle barwni – od sceptycznego Paula Proteusa, który zaczyna kwestionować istniejący system, po postaci drugoplanowe, które ukazują różne reakcje społeczeństwa na zmiany. Każdy z nich wnosi coś unikalnego do historii, tworząc spójną i angażującą opowieść. Innymi słowy Pianola to książka, która bawi, intryguje i zmusza do myślenia. Choć od jej premiery minęło ponad 70 lat, pozostaje dziełem niezwykle aktualnym. To lektura dla każdego, kto ceni literaturę nie tylko jako formę rozrywki, ale także jako sposób na głębsze spojrzenie na otaczający nas świat.

ㅤ

👾🤖 Jeśli jeszcze jej nie czytaliście, koniecznie nadróbcie zaległości. Nie tylko odkryjecie fascynujący świat Vonneguta, ale także znajdziecie odpowiedzi na pytania, których może nigdy wcześniej sobie nie zadaliście.

Ponury obraz przyszłości

Pianola to debiutancka powieść Kurta Vonneguta. Trudno się w nią wgryźć na początku, ale warto dać jej szansę, bo to dobra książka i jak zawsze u tego autora, z ważnym przesłaniem.

Ameryka po "drugiej rewolucji przemysłowej". Przydatność człowieka mierzona jest jego poziomem IQ, technologia i maszyny zastępują ludzi w coraz to nowych dziedzinach życia, ci którzy nie należą do kasty dyrektorów, inżynierów, doktorów, mają do wyboru służbę w wojsku bądź w służbach Korpusu Naprawczo-Odnowieniowego, zwanych potocznie Knotami. Główny bohater powieści, Paul Proteus, jako dyrektor Zakładów w Ilium, należy do uprzywilejowanej kasty, ludzi jak dotąd niezastąpionych maszynami. W powieści obserwujemy przemianę bohatera, jego bunt przeciwko dotychczasowemu życiu, systemowi i porzucenie wygodnego życia na rzecz zmiany, która ma przywrócić ludziom sens życia i prawdziwe szczęście.

Autor ma skłonności do pesymistycznego prezentowania przyszłości. Nie inaczej jest w Pianoli. Gdy przebrnie się przez niezbyt fascynujący wstęp, czytelnik zderzy się ze smutnym obrazem rzeczywistości Paula, Finnerty'ego i innych. Rozumiem, że jest to satyryczne przedstawianie przyszłości, ale mnie ta powieść zasmuciła. Jest tu kilka scen, w których te przygnębienie się nasila, jak chociażby scena pojedynku człowieka i robota podczas gry w warcaby, scena gdy Paul pokazuje żonie, Anicie nowy dom na wsi, który dla nich kupił, a ona niszczy jego szczęście w kilka sekund czy scena pożegnania na Kontynencie.

Obraz cywilizacji jaki Vonnegut kreśli przed czytelnikiem jest przerażający. To obraz w którym nie liczy się człowiek, jego pragnienia, chęć zmiany, chęć pracy, bycia zauważonym, docenionym, gdzie wartości humanistyczne są na przegranej pozycji, gdzie każde odstępstwo od przyjętego systemu uznawane jest za sabotaż i jednoznaczne z ostracyzmem społecznym. To obraz w którym ludzie zafiksowali się na punkcie maszyn i technologii i nie dostrzegają pułapek, które na nich czyhają. W końcu to obraz rewolucji, która pożera własne dzieci. Bowiem ci, którzy chcieli coś zmienić, wyrwać ludzi ze szponów technologii, w tym nasz główny bohater, Paul pozostali osamotnieni w swojej walce, bo pozostałym rewolucjonistom chodziło tylko o zniszczenie maszyn, chaos i zdobycie władzy. Upadek ideałów i planów Stowarzyszenia Widmowych Koszul okazuje się bardzo bolesny i rozczarowujący.

Ciekawym wątkiem jest podróż szacha Bratpuhru przez Amerykę i jego trafne komentarze dotyczące tego co ma on okazję zaobserwować.

Pianola jak na debiut sławnego dziś na całym świecie pisarza jest dobrą książką, porusza, wzbudza w czytelniku emocje, a to najważniejsze. Zaskakujące jest to jak trafnie autor przewidział jak może wyglądać społeczeństwo gdy pozwolimy na to by technologia przejęła nad nami władzę. Powieść powstała w 1952 roku jest jak najbardziej aktualna po dziś dzień. Bo czy czasem nie zapominamy, że technologia i te wszystkie nowinki techniczne nie są najważniejsze, że w naszym życiu najważniejsi powinni być ludzie, czas spędzany z nimi i że wspólna praca, praca własnych rąk jest bardzo cenna, że to ona nadaje sens naszemu życiu, i że to ona sprawia, że mamy ochotę krzyknąć: "Chwilo trwaj!" Polecam lekturę tej książki, warto ją znać.

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Zysk i S-ka.

"Pianola" to debiutancka książka tego autora, która traktuje o futurystycznym i antyutopijnym świecie, gdzie maszyny zaczęły zastępować człowieka. Świat, tak naprawdę jest niemalże całkowicie zautomatyzowany, jednak nie każdemu to odpowiada. Z tłumu więc, wyłamuje się inżynier Paul Proteus, który poprowadzi bunt przeciwko technologii. Jak się potoczą losy tego bohatera i czy maszyny przejmą kontrolę? Tego wszystkiego dowiecie się sięgając po "Pianole".

Jest to mrożące krew w żyłach historia, która momentami staje się mrocznie zabawną satyrą. Jak dla mnie, jest to bardzo ciekawe połączenie i już wiem, że taki jest po prostu styl Kurta Vonneguta. Facet pisał bardzo poważnie, szalenie zabawnie i z pożądaną szczyptą przerażającej wizji świata. Genialne, prawda?

Ale nie powiem, jest to specyficzny styl, który nie każdemu się może spodobać. Znam osoby, które nie przepadają za jego zgryźliwością, poczuciem humoru czy sarkazem. Rozumiem to, jednak dla mnie te połączenie jest tak świetne, tak unikatowe, że musiało mi się to spodobać i tyle.

Może i pomysł na fabułę jest nieco przestarzały ale pamiętajcie, jest to książka z 1952 roku, więc trochę czasu już minęło od jej premiery. Zapewne czytaliście już masę nowszych książek o podobnej tematyce, ale może warto dać szansę tym "pionierom"? Co wy na to?

Mam ogromny szacunek do tego autora i oby kolejne książki tego nie zmieniły. Na ten jednak moment, śmiem twierdzić, że jest to jeden z moich ulubionych pisarzy choć "Rzeźnia numer pięć" kompletnie do mnie nie trafiła.

Patrząc w przyszłość jak widzisz świat? Jak żyją ludzie, może medycyna jest na bardzo wysokim poziomie? Pomyśl o wszystkim od rzeczy widocznych gołym okiem po te, które aby dostrzec trzeba się przyjrzeć. Teraz pozwól, że pokaże ci w jaki sposób Kurt Vonnegut w swej powieści "Pianola" prezentuje to samo, lecz w swoim klasycznym wydaniu.

Książka porusza dwa ważne tematy: rozwój technologii i człowieka. Głównym z nich jest technologia. Ukazana jest jako coś co przyniosło ludziom ulgę w obowiązkach domowych ale również jak wszystko pociągnęło za sobą szkody jakimi w tym wypadku jest brak pracy dla wielu tysięcy ludzi gdyż tylko ci po doktoracie wyrażając zarazem, chęć życia z maszynami mieli, zapewnioną pracę w zakładach. Tutaj wkraczamy na drugi temat...

Po dalszą część recenzji zapraszam: [Adres usunięty]



Miasto Ilium w stanie Nowy Jork zostało podzielone na trzy części. Pierwszą zajmowali ludzie sukcesu (dyrektorzy, inżynierowie czy urzędnicy), drugą cała reszta populacji, a trzecia została przeznaczona wyłącznie dla maszyn. To w grupie uprzywilejowanych znajduje się najważniejszy bohater „Pianoli" — doktor Paul Proteus. Dziesięć lat po wojnie, gdy myśl techniczna zapewniła pokój, pełni funkcję dyrektora zakładów Ilum i pozornie posiada wszystko, ale coś nie daje mu spokoju. Jakby porządek świata wcale nie był tak idealny, jak system twierdzi i jakby nadchodził czas zmian.

„Pianola" to debiutancka powieść Kurta Vonneguta, która swoją premierę miała w 1952 roku. Kolejny punkt obowiązkowy na mojej drodze poznawania twórczości tego pisarza. Jej akcja dzieje się w niedalekiej przyszłości autora, czyli dziesięć lat po końcu trzeciej wojny swiatowej (prawdopodobnie w latach, w których przyszło nam żyć obecnie). Nie ma już konfliktów zbrojnych, a Stany Zjednoczone coraz więcej dziedzin życia oddają w ręce maszyn. Zaczęło się od zastąpienia robotników fabryk, a potem postęp stopniowo pochłaniał kolejne zawody. Maszyny decydowały o codzienności obywateli oraz o sprawach wagi państwowej. Każda jednostka zostawała poddana starannej analizie, a z werdyktem nikt nie mógł się kłócić. Technologia została rozwinięta na ogromną skalę, ale bunt wisiał w powietrzu. Bunt ludzi, którzy czuli się zbędni i pozbawieni sensu.

Vonnegut opisał świat, w którym potrzeby fizyczne zostają łatwo zaspokojone, ale głód psychiczny stale się powiększa. W którym system stara się uporządkować świat (zminimalizować marnowanie surowców, zapobiegać konfliktom czy zapewniać pracę według predyspozycji), ale jednocześnie dusi i wyniszcza. Ludzie z niższym IQ czują się niepotrzebni i zbędni, bo ich praca tak naprawdę jest pozbawiona sensu i często nie jest użyteczna. Nad tymi, którzy wciąż mogą się cieszyć zawodem, jaki rozwija czy daje realne rezultaty pracy (co zdaje się być istotne), wisi groźba bycia zastąpionym przez maszyny. Nawet urzędnicy czy bizmesmeni nie mogą czuć się bezpiecznie, ale ci zwykle ignorują wszelkie oznaki, że stworzony system daleki jest od ideału. Na kartach powieści możemy obserwować bohaterów z wielu grup społecznych i ich troski, co daje szeroki obraz społeczeństwa. Społeczeństwa, które zostaje zniewolone przez system oraz maszyny. Jednostka została pozbawiona wolności, a jakikolwiek bunt traktowany jest jak przestępstwo. Szach Bratpuhru z upartością nazywa przeciętnych obywateli takaru, co oznacza niewolnika. Prości pracownicy, którzy nie mogą sprzeciwić się systemowi, właśnie tym są w jego oczach i jak początkowo możemy na to patrzeć z przymrożeniem oka, tak z czasem dostrzegamy coraz więcej słuszności w jego stwierdzeniu. Obraz ten wywołuje w czytelniku wiele emocji i zmusza do myślenia. Odruchowo analizujemy społeczeństwo w powieści i społeczeństwo wokół nas.

W „Pianoli" czuć, że to początek pisarskiej drogi Vonneguta. Powieść momentami była przegadana i miałam wrażenie, że coś w niej zgrzyta, bo wizja świata była niedopracowana, ale wciąż czuć w tym świetnego autora, którego darzę sporym szacunkiem. Barwni bohaterowie, powoli posuwająca się fabuła i potężna dawka przemyśleń, z którymi na koniec czytelnik zostaje. Czy postęp dąży do dobrego? Co nadaje życiu sens? Jak reaguje jednostka, która zostaje zniewolona? Czy zapewnienie podstawowych środków do życia wystacza, by można być szczęśliwym? Dokąd zaprowadzi nas postęp technologiczny? Dodatkowym atutem jest zalążek czarnego humoru oraz niewielka dawka ironii, które w późniejszych powieściach autora były już w pełni widoczny.

Debiut odstaje od reszty powieści Vonneguta, ale wciąż jest dobrą historią, którą warto mieć na uwadze. Antyutopie autora do mnie trafiają i zawsze wzbudzają morze myśli — nie inaczej w tym wydaniu. Plus! Wydawnictwo Zysk i S-ka przepięknie wydaje jego kolejne utwory! Materiałowa, twarda okładka i obwoluta z pracą Jędrzeja Chełmińskiego to estetyczny raj dla mojej czytelniczej duszy.

tłum. Wacław Niepokólczycki