Nie ma innego polskiego autora w XX wieku, który by tak utrwalił swoje nazwisko jako wierny powieściopisarz-reportażysta.
Czesław Miłosz, Archiwum Emigracji 2003 zeszyt 5/6
Inaczej niż dotąd uważano - w latach 20. pisarz był już autorem poważnych i dojrzałych utworów literackich, nie tylko żurnalistą. W tomie Bulbin z jednosielca zaprezentowano m.in. opowiadania z tych lat
Oba zbiory pokazują Józefa Mackiewicza jako pisarza należącego do tradycji szlacheckiej, czy - jak kto woli - będącego ostatnim elementem tej tradycji. Widać to nie tylko w tekstach literackich, chętnie nawiązujących do wzoru (i rytmu) szlacheckiej gawędy, lecz także w utworach dyskursywnych, w których pisarz z lubością odnotowuje świadectwa żywotności rycerskiej tradycji szlacheckiej rodzimych ziem, wyrażając nadzieję, że właśnie szlachecka mentalność obywatelska pozwoli kiedyś na odbudowę "kraju" - Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Z obu zbiorów poznamy też Mackiewicza-dziennikarza, przestrzegającego przed komunizmem i zachęcającego do walki z nim, tropiącego komunistyczne agentury, walczącego przeciwko praktykom Polski zurzędniczałej, samowoli starostów i wojewodów, występującego (często z sukcesem) w obronie ludu miejscowego przed urzędniczą głupotą i uciskiem. Mackiewicz-dziennikarz okazuje się także rzecznikiem wzmocnienia militarnego i gospodarczego Polski, zarazem - zwiększenia zakresu wolności obywatelskich.
Wacław Lewandowski, Forum książki 2002 nr 2
Tom Okna zatkane szmatami potwierdza, że Józef Mackiewicz należy do tych nielicznych pisarzy, których teksty, nawet okazjonalne, nie starzeją się z upływem czasu. Przeciwnie, nowe otwierają widoki.
Jan Zieliński, Tygodnik Powszechny 2003 nr 8
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze produkty z kategorii literatura piękna polska
Jakie formy literackie dominują w zbiorze "Okna zatkane szmatami + suplement"?
Publikacja stanowi unikalne połączenie dojrzałej prozy fabularnej, reportażu oraz tekstów o charakterze publicystycznym. Czytelnik odnajdzie tu zarówno wczesne opowiadania Józefa Mackiewicza z lat 20. XX wieku, jak i utwory dyskursywne analizujące ówczesną sytuację polityczną. Autor płynnie przechodzi od literackiej gawędy do ostrej krytyki dziennikarskiej, co pozwala na wielowymiarowe spojrzenie na jego warsztat. Całość dopełnia suplement rozszerzający kontekst prezentowanych dzieł o dodatkowe materiały źródłowe i komentarze.
W jakim stopniu książka oddaje klimat dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego?
Teksty zawarte w tym tomie są przesiąknięte tradycją szlachecką i nostalgią za ideałami dawnego "kraju". Józef Mackiewicz z niezwykłą precyzją odtwarza mentalność obywatelską mieszkańców tych ziem, upatrując w niej fundamentu pod przyszłą odbudowę tożsamości regionalnej. Narracja często nawiązuje do rytmu szlacheckiej gawędy, co nadaje utworom autentyczny, kresowy charakter. Jest to pozycja obowiązkowa dla osób poszukujących w literaturze śladów rycerskiego etosu i historycznej ciągłości ziem wschodnich.
Jaką rolę w tej publikacji odgrywa tematyka antykomunistyczna?
Antykomunizm stanowi jeden z filarów publicystycznej części tego zbioru, ukazując autora jako bezkompromisowego obserwatora zmian systemowych. Mackiewicz-dziennikarz z dużą wnikliwością tropi działania komunistycznych agentur i ostrzega przed zagrożeniami płynącymi z nowej ideologii. Jego teksty nie są jedynie suchą relacją, lecz aktywnym głosem w walce o wolność obywatelską i suwerenność Polski. Autor łączy tu analizę polityczną z obroną lokalnej ludności przed opresyjnym aparatem urzędniczym.
Czy pozycja ta skupia się wyłącznie na reportażu historycznym?
Zbiór wykracza poza ramy klasycznego reportażu, prezentując również Mackiewicza jako rzecznika wzmocnienia militarnego i gospodarczego kraju. Wiele tekstów poświęcono problemom Polski "zurzędniczałej", gdzie autor punktuje samowolę wojewodów oraz błędy administracyjne. Czytelnik poznaje tu pisarza zaangażowanego w bieżące sprawy państwowe, który potrafi skutecznie występować w obronie uciskanego ludu. Dzięki temu lektura staje się fascynującym studium społecznym okresu międzywojennego.
Dla jakiego czytelnika "Okna zatkane szmatami + suplement" mogą okazać się zbyt wymagające?
Książka ta nie jest odpowiednim wyborem dla osób szukających lekkiej, współczesnej beletrystyki o prostej konstrukcji fabularnej. Ze względu na specyficzny język stylizowany na gawędę oraz liczne odniesienia do zawiłej sytuacji politycznej lat 20., lektura wymaga od odbiorcy skupienia i podstawowej wiedzy historycznej. Osoby nieprzepadające za tekstami o charakterze publicystycznym i dyskursywnym mogą poczuć się przytłoczone ilością analiz politycznych. Jest to dzieło skierowane do świadomego czytelnika, który ceni wysoką literaturę faktu i bezkompromisowe sądy historyczne.
