Temat dawnych Kresów Rzeczypospolitej budzi obecnie wiele skojarzeń, ale dominuje wspomnienie ostrego konfliktu o znamionach wojny domowej, któremu w momentach szczególnego nasilenia towarzyszą nieludzkie wprost zbrodnie. Takie obrazy przywołują w pamięci i wyobraźni współczesnych Polaków nazwy kresowych miejscowości:
- Batoh, gdzie w 1652 r. z rozkazu Bohdana Chmielnickiego zbuntowani kozacy wymordowali ok. 3500 polskich jeńców;
- Humań, w którym w 1768 r. w okresie tzw. koliszczyzny zgładzono w okrutny sposób kilkadziesiąt tysięcy Polaków i Żydów, nie szczędząc przy tym kobiet i dzieci;
- Wołyń, który jest miejscem budzącym żywe wspomnienie banderowskiego ludobójstwa, zainicjowanego przez nacjonalistów ukraińskich w 1943 r.
W niniejszej monografii Autorka szuka przyczyn waśni kresowych, które często przeobrażały się w ludobójstwo. Aby na nie wskazać, odwołuje się do teorii konfliktów społecznych, teorii cywilizacji Feliksa Konecznego oraz teorii podłoża historycznego Ludwika Krzywickiego i Kazimierza Dobrowolskiego. Książka łączy w sobie wyniki badań z zakresu socjologii, nauk politycznych, stosunków międzynarodowych i historii. Wpisuje się zatem w nurt cenionych współcześnie badań interdyscyplinarnych.
Jak pisze prof. zw. dr hab. Lesław H. Haber: "Niezaprzeczalnym walorem książki jest jej innowacyjne ujęcie konfliktu społecznego w odniesieniu do rzeczywistości kresowej i z uwzględnieniem teorii naukowych mogących pomóc w wytłumaczeniu zjawisk społecznych, które zachodziły na Kresach przez wieki w sposób jedynie im przynależny. Publikacja wpisuje się w obecnie jeden z najważniejszych trendów badawczych, jakim jest interdyscyplinarność".
Z kolei zdaniem dr. hab. Ryszarda Michalaka, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego: "Monografia spełnia wysokie standardy metodologiczne i merytoryczne. W wymiarze utylitarnym winna posłużyć decydentom polskiej polityki zagranicznej jako zbiór argumentów na rzecz rozliczenia zbrodni ludobójstwa wołyńskiego i małopolskiego oraz neutralizowania odradzającego się szowinizmu ukraińskiego. Naturalnie, odbiorcami książki będą też wszystkie osoby interesujące się tematyką kresową".
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Jakie podejście naukowe dominuje w książce "Od konfliktów do rzezi. Polacy i Ukraińcy na kresach II Rzeczypospolitej"?
Publikacja ta stanowi interdyscyplinarną monografię łączącą socjologię, nauki polityczne oraz historię w celu analizy przyczyn krwawych waśni na Kresach. Autorka wykorzystuje teorię cywilizacji Feliksa Konecznego oraz koncepcje konfliktów społecznych do wyjaśnienia mechanizmów prowadzących do tragedii. Treść koncentruje się na głębokich strukturach społecznych i historycznych, a nie tylko na suchym opisie faktograficznym. Jest to pozycja niezbędna dla osób szukających naukowego uzasadnienia procesów, które doprowadziły do ludobójstwa na Wołyniu.
Czy treść monografii ogranicza się wyłącznie do wydarzeń z okresu II wojny światowej?
Książka wykracza poza ramy czasowe lat 40. XX wieku, analizując podłoże historyczne konfliktów na przestrzeni kilku stuleci. Renata Pomarańska przywołuje kluczowe punkty zapalne, takie jak rzeź w Batohu z 1652 roku czy tragiczne wydarzenia w Humaniu z 1768 roku. Dzięki temu czytelnik zyskuje szeroką perspektywę na ewolucję nastrojów i narastanie antagonizmów polsko-ukraińskich. Takie ujęcie pozwala zrozumieć, że tragedia wołyńska była kulminacją długotrwałych procesów społeczno-politycznych.
Dla jakiego typu czytelnika przeznaczona jest ta specjalistyczna publikacja?
Opracowanie jest skierowane przede wszystkim do badaczy, studentów kierunków humanistycznych oraz pasjonatów historii poszukujących pogłębionej analizy merytorycznej. Ze względu na wysoki standard metodologiczny i odwołania do teorii socjologicznych, lektura wymaga od odbiorcy skupienia i podstawowej wiedzy historycznej. Książka służy jako rzetelne źródło argumentów dla osób zajmujących się polską polityką zagraniczną i stosunkami międzynarodowymi. Publikacja ta zaspokoi potrzeby czytelników ceniących naukowe podejście do trudnych tematów narodowościowych.
Jaką wartość merytoryczną wnosi ta książka w kontekście współczesnych stosunków polsko-ukraińskich?
Monografia dostarcza konkretnych argumentów naukowych przydatnych w debacie publicznej na temat rozliczenia zbrodni ludobójstwa wołyńskiego i małopolskiego. Praca ta pomaga neutralizować skrajne szowinizmy poprzez wskazanie obiektywnych przyczyn i mechanizmów konfliktów społecznych. Analiza teorii podłoża historycznego Ludwika Krzywickiego pozwala na bardziej świadome kształtowanie współczesnej polityki pamięci. Jest to istotne wsparcie merytoryczne dla decydentów i dyplomatów pracujących nad trudnym dialogiem historycznym.
Dla kogo książka "Od konfliktów do rzezi" może okazać się zbyt wymagająca?
Pozycja ta nie jest klasyczną powieścią historyczną ani lekkim reportażem, dlatego nie będzie odpowiednia dla osób szukających beletrystyki lub prostych opisów fabularnych. Dominacja naukowego dyskursu, liczne odwołania do teorii socjologicznych i gęsta siatka pojęć metodologicznych sprawiają, że nie nadaje się ona do szybkiego, rekreacyjnego czytania. Osoby unikające drastycznych opisów historycznych zbrodni również powinny zachować ostrożność, gdyż autorka analizuje wydarzenia o charakterze ludobójczym. Jeśli szukasz jedynie chronologicznego spisu bitew bez analizy socjologicznej, ta monografia może być zbyt teoretyczna.
