Mała Norymberga. Historie katów z Gross-Rosen

Agnieszka Dobkiewicz Mała Norymberga Historie katów z Gross-Rosen, "Nie spotykałem się z więźniami i nie wiem, jak się z nimi obchodzono. Zaprzeczam kategorycznie, bym któregoś więźnia bił lub znęcał się nad którymś." - mówił Johann Theil. "Biłem tylko parę więźniów, dlatego, że oni byli ciężko chorzy, a ja nie miałem dla nich medykamentów (...)" - zeznawał Erich Günther. "Nie widziałem nigdy, aby ktokolwiek zabijał lub w inny sposób uśmiercał ludzi w obozach, gdzie byłem strażnikiem." - opowiadał Günther Otto Treu. "Szykanował i maltretował współwięźniów nawet w wypadkach, w których wartownicy niemieccy zachowywali się obojętnie i na postępowanie więźniów nie reagowali." - to słowa jednego ze świadków dotyczące zachowania Nysuna Wakselmana. "Wiadomo było, że kiedy skradał się w stronę krematorium, ukrywając niezgrabnie w lewym rękawie strzykawkę, uśmiercał tego dnia zastrzykami z fenolu grupę wybranych więźniów." - opisywał Paula Dehnela świadek Andrzej Bartoszyński. "Raz rano, kiedy szedłem do pracy, ten człowiek zbił mnie rannego, a także innych mieszkańców przy pomocy ciężkiego kija, a następnie pięściami bił po brzuchu." - zeznawał świadek Jakub Skowron przeciwko Wilhelmowi Kunze.

Historia obozu Gross-Rosen w skład, którego wchodziło kilkadziesiąt większych i mniejszych filii wykorzystujących więźniów do prac przymusowych, do tej pory jest nie do końca zbadana, głównie z powodu niewielkiej ilości dokumentów, które pozostawili po sobie Niemcy. To jednak na Dolnym Śląsku, w Świdnicy w latach 1946-1948 miał miejsce proces przeciwko kilku wartownikom KL Gross-Rosen. Świadkowie kontra oprawcy. Tysiące stron zapisanych zeznań, godziny przesłuchań, wyroki. Te akurat były bardzo różne.

Agnieszka Dobkiewicz po latach mierzy się z obozową historią. Historią, w której, z racji niewielkiej ilości pozostałej z wojny dokumentacji, ciągle znajduje więcej pytań niż odpowiedzi. Historią cały czas jeszcze nie do końca zbadaną. Okrutną, przerażającą, opowiedzianą również wstrząsającymi słowami byłych więźniów. W wielu miejscach nadal zagadkową. Przegląda dokumenty z kolejnych procesów, zadając sobie przy okazji mnóstwo pytań.

Przy okazji prowadzi również swoje prywatne śledztwo, zastanawiając się, czy jednym z sądzonych w tym czasie zbrodniarzy mógł być ukrywający się pod innym nazwiskiem Mengele.

Takie lektury są konieczne, żebyśmy pamiętali. O ludziach, którzy piekło obozów koncentracyjnych przeszli. O tych którzy przeżyli, ale również o tych, którym życie odebrano.