Leonardo da Vinci. Zmartwychwstanie bogów

Czegoś innego spodziewałam się po tej książce, może za wiele oczekiwałam będąc świeżo po lekturze biografii Leonarda pióra Waltera Isaacsona. Ujmujący i wzruszający jest fragment o kontaktach Leonarda z matką. Wychowywany przez dziadków ze strony ojca korzystał z każdej okazji by schronić się w ramionach matki mieszkającej nieopodal. Zapewnił jej opiekę gdy chorowała a po śmierci godny pochówek. Okładka książki jest piękna, nietrudno się domyślić , że latanie było marzeniem Leonarda.

"Choćbym pozostał na zawsze wśród ciemnicy, choćby nikt o mnie nie wiedział, ja o sobie wiem."

Z wielką przyjemnością zanurzałam się w książkę, wspaniale odświeżyła wiedzę o życiu i twórczości Leonarda da Vinci, a przy tym przeniosła, za pośrednictwem wyjątkowo wciągającej narracji, w klimat średniowiecza. Natychmiast wychwytujemy zestawienie umysłu geniuszu wyprzedzającego nie jedno, a kilka pokoleń, i mrocznych czasów, które kojarzą się zwyczajowo z zacofaniem, chaosem i manifestacyjną pobożnością. A jednak nie dla wszystkich wiedza znosiła znamiona tabu, to nie do końca czas cywilizacyjnego upadku i pogrzebania wielkiego dorobku starożytności, dostrzec można niezwykłe bogactwo i niejednorodność epoki. Czasy Leonarda da Vinci również obfitowały w znaczące dla dojrzewania cywilizacji zdarzenia, polityczne intrygi, mecenaty sztuki i pragnienia zrozumienia świata.

Powieść znakomicie ilustruje, jak niepospolitą i trudną do zaszufladkowania postacią był Leonardo da Vinci, jakimi osobami się otaczał, dla kogo pracował, a przede wszystkim, jakie zajęcia i wizje przykuwały jego uwagę. Widzimy, jak podchodził do świata, przyrody i ludzi, kogo wybierał na uczniów, jak spoglądał na szarlatanów, dworskie knowania i religijną retorykę. Imponuje szerokie spektrum zainteresowań, dziedzin nauki, do których biegła niczym niepowstrzymana ciekawość i w żaden sposób nieograniczona wyobraźnia. Niebywała zachłanność na wiedzę, odkrywanie tajemnic świata, odwaga do wybiegania myślami w daleką przyszłość. Panoramiczne horyzonty niepozwalające zatrzymać się na dłużej przy jednym dziele, bo czas nieubłaganie mija, a jeszcze tyle pozostało do odsłonienia i uchwycenia rozumem. Pewna nonszalancja wobec finansowego wymiaru życia, a nawet wzgarda wobec materializmu, o ile nie są to fundusze konieczne do eksperymentowania i tworzenia wynalazków. Pięćsetna rocznica śmierci Leonarda da Vinci staje się impulsem do sięgnięcia po tę powieść historyczną, zmierzenia się z duchem fascynującej osobowości, poszanowania zachowanego dorobku, ale i też do dziś aktualnych przewodnich myśli w postrzeganiu rozwoju człowieka i rozkwitu nauki. Wybitny geniusz, rozumiany i doceniany za życia zaledwie przez garstkę ludzi, wyśmiewany i lekceważony przez ogół, wspomnienia o nim wciąż budują skrzydła dla nauki, twórczości i prekursorstwa, bo choć spełniło się marzenie człowieka o lataniu, to ileż nowych i ambitnych wyzwań czeka. Nadmienię jeszcze, że książka zyskała wspaniałą oprawę graficzną i sztywną karbowaną okładkę, z pewnością spodoba się estetom z pieczołowitością powiększającym domowy księgozbiór o eleganckie wydania.

[Adres usunięty]

Na świecie rodzi się tyle ludzi, że czasami sama świadomość tego może przygniatać. W naszej głowie mamy samego siebie i świat, który nas otacza. To jest wszystko, co wiemy. Tylko że takich jednostek jest miliardy i każdy z nas jest tak bardzo odmienny i zarazem tak bardzo podobny do reszty. Od dawna to mnie fascynuje. Tym bardziej że co jakiś czas pojawia się ktoś, kto się wyróżnia spośród nas. Ktoś, kogo zna cały świat, ktoś, o kim będą mówić setki lat później. Jak to się dzieje? Czy ten człowiek od razu rodzi się taki inny, by pozytywnie lub negatywnie zwrócić swoją uwagę? Czy zbieg wydarzeń to warunkuje? Połączenie wrodzonych i nabytych cech? Są różne teorie, różne przypuszczenia, ale tak naprawdę nie da się przewidzieć, kto będzie wyróżniał się od miliarda innych ludzi.

Dla mnie osobiście takim człowiekiem był Leonardo da Vinci. Postać, która osiągnęła w rozumieniu ludzki tak wiele, która została zapamiętana na setki lat, której dzieła do dzisiaj możemy oglądać, która inspirowała w swoich czasach i nadal to robi. Nie będę ukrywać – osoba Leonarda intryguje mnie od dziecka i traktuję ją jako najwybitniejszego człowieka przez istnienie ludzkości. To geniusz, który pokonał swoją epokę. Z tego względu poświęcam też wiele czasu na poznawanie faktów o nim. Większość z nich podejrzewam, że jest mitem albo bardzo niesprawdzoną informację. Jednak nie przeszkadza mi to w żaden sposób. Tym bardziej że w ostatnim czasie zaczęłam się też skupiać na bardziej rzetelnych dziełach niż tylko internet albo powieści, w których występuje da Vinci.

Tym razem w moją rękę wpadło przepiękne wydanie książki "Leonardo da Vinci. Zmartwychwstanie bogów". Miałam już styczność z pisarzem, który stworzył tę powieść i było ono raczej przeciętne. Chciałam mu dać drugą szansę, tym bardziej że pisał o mojej ulubionej postaci. Niestety ze smutkiem muszę przyznać, że to był bardzo duży błąd. Czemu?

Zacznę od zalet, czyli języka, jakim posługuje się pisarz. Przypadł mi do gustu, ponieważ jest stosunkowo poważny i dość rozbudowany, a takie style bardzo cenię. Ma w sobie tę niezwykłą klasę, która dobitnie potwierdza, że mamy przed sobą snutą niesamowitą historię. Jest to powieść wolna i monotonna, ale dające zastrzyk zaciekawienia i fascynacji. Mało autorów to osiąga, więc jest to aspekt tym bardziej doceniany przeze mnie. Przy tym jest poruszający i po prostu odmienny.

Mimo to w ostatecznym rozrachunku twierdzę, że ta historia jest niesamowicie nudna. Przyznaję, że dla wielu czytelników może być łatwiejszą formą niż typowa biografia czy książka naukowa, ale ja nie jestem zadowolona z fabuły. Była chaotyczna i przede wszystkim niespójna. Przeskoki czasowe pojawiały się co chwila i mimo że były podkreślone, to i tak czasami się gubiłam, co utrudniało mi zrozumienie kontekstu i samego życia Leonarda. Jest tam tak wiele faktów historycznych, miejsc, postaci, że dla takiego laika jak ja jest to w ogóle nie do przejścia. To wszystko tak bardzo mi się w głowie mieszało, że czasami miałam odczucia, jakby czytała randomowe fragmenty wyrwane z innych książek. Myślę, że są w stanie zrozumieć to wyłącznie znawcy tamtych czasów.

Co do samych faktów też mam wiele zastrzeżeń. Przede wszystkim nie dowiedziałam się z tej książki niczego nowego ani zaskakującego, a tego właśnie oczekiwałam. Nie jest to też zbyt rzetelna powieść. Zdaję sobie sprawę, że minęło wiele lat od jej napisania, więc o wielu rzeczach nie wiedziano wtedy albo nie ujawniano ze względu na wizerunek. Mimo to nie widzę sensu szukać w niej przydatnych źródeł wiedzy, gdyż w tej chwili jest wiele potwierdzonych informacji na temat tej osobistości.

Ponarzekałam sobie, ale powiem Wam, że i tak jestem zadowolona, że mam tę książkę, gdyż jest tak pięknie wydana, że moja dusza kolekcjonera przeniosła się do siódmego nieba. Zdaję sobie sprawę, że jest to dość materialne podejście. Jednak przyznajcie sami – sama okładka, która ma fakturę płótna, jest już cudowna. Piękne kremowe stronice, na których można znaleźć dzieła da Vinciego dopełniają całości.

Nie polecę Wam tej książki, ale też jednoznacznie nie powiem, że nie jest warta przeczytania. To zależy, czego akurat szukacie. Bo jeśli opowieści, gdzie w tle znajdziecie Leonarda, to może Wam przypaść do gustu. Lecz jeśli oczekujecie rzetelnych i rozbudowanych faktów, to już niekoniecznie.

Geniusz Leonarda...

Nie ma chyba osoby, która nie słyszała o Leonardo da Vinci, włoskim artyście, prawdziwym człowieku renesansu, a właściwie geniuszu, którego talent i osiągnięcia do dziś budzą zdumienie i są przedmiotem badań. Studiował ON anatomię, matematykę, mechanikę, botanikę, a także optykę. Był malarzem, architektem, rzeźbiarzem, doskonałym wynalazcą oraz teoretykiem sztuki. Urodził się ON w miejscowości Vinci (stąd przydomek) w pobliżu Florencji, zaś jego pierwszym mistrzem był Andrea del Verrocchia, którego wkrótce jednak prześcignął talentem. Później pracował w Mediolanie na dworze Sforzów, tworząc tak wspaniałe dzieła, jak [Adres usunięty]. „Ostatnia wieczerza”.

My jednak poznajemy Mistrza w chwili, kiedy jest już znany na całym świecie i przybywa do Florencji z Mediolanu na polecenie księcia. Jego zadaniem jest nabycie kosztownych dzieł z biblioteki Wawrzyńca Medyceusza. Malarz zatrzymuje się w domu wielkiego miłośnika starożytności i swego przyjaciela zarazem, Cipriota Bonnacorsi. Przyjmuje też do swojej pracowni młodego i spragnionego wiedzy chłopaka, Giovanniego Beltraffio.

O Leonardo swoją opowieść snuje rosyjski pisarz, poeta i krytyk, Dmitrij Mereżkowski w książce „Leonardo da Vinci. Zmartwychwstanie bogów”, przedstawiając go zarówno jako fascynującego człowieka, obdarzonego wielkim talentem i wizjonera, który wyprzedził swoją epokę, jak i twórcę, którego talent przywodził na myśl wielu osobom kontakty z siłami nieczystymi, którego trawi „pycha szatańska” i który jest przekonany, że „za pomocą matematyki i czarnej magii odsłonił tajemnice natury”. Po tę powieść biograficzną, opublikowaną nakładem Wydawnictwa MG, sięgnąć mogą nie tylko osoby pozostające pod wrażeniem jego talentu, pragnące zgłębić jego źródło, jak i ci czytelnicy, których da Vinci interesuje bardziej jako człowiek, ze wszystkimi ułomnościami.

Dmitrij Siergiejewicz Mereżkowski przedstawia nam Leonardo u progu sławy, przenosimy się bowiem do roku 1494 (wówczas jeszcze nie powstała „Ostatnia wieczerza”, „Dama z gronostajem” czy „Mona Lisa”), a mamy zaszczyt towarzyszyć Mistrzowi aż do chwili jego śmierci w 1519 roku. Autor dość swobodnie czerpie z biografii artysty, wybiórczo traktując pewne zdarzenia i fakty, wplata to wszystko jednak we wciągającą i misternie utkaną opowieść, nie tylko o Leonardo i jego pracy, ale malując również portret zaściankowego społeczeństwa, wierzącego w gusła, piętnującego heretyków – a za takiego właśnie uważano Leonardo. Inspiracja zarówno twórczością, jak i biografią artysty sprawiła, że otrzymujemy piękną powieść, którą nie tylko czyta się z zapartym tchem, ale również przekonujemy się, ile warte są marzenia, pchające nas do przodu i pozwalające się rozwijać.

W tle rozgrywają się istotne dla Leonardo ale również dla świata wydarzenia, takie jak wyruszenie Karola VIII, która Francji z zamiarem podbicia Neapolu i Sycylii czy też rozmaite spekulacje na temat tego, jak mogło wyglądać życie na dworach Sforzów i Borgiów. Nasz zachwyt nad książką potęguje piękne jej wydanie – twarda oprawa,a le przede wszystkim wspaniałe ilustracje dopełniające treści książki i pozwalające w pełni docenić geniusz mistrza. To wszystko, w połączeniu z samą treścią książki i sposobem przedstawienia mistrza sprawia, że po książkę sięgać będziemy zapewne często, nie tylko oddając się lekturze, ale choćby tylko przeglądając powieść.

Justyna Gul

Qultura słowa