Księga Arona

Jakiś czas temu, gdy zobaczyłam Księgę Arona Jima Sheparda w zapowiedziach wydawniczych wiedziałam, że będę chciała ją przeczytać. Tym bardziej, że lata temu oglądałam czarno-biały film Korczak w reżyserii Andrzeja Wajdy z tytułową rolą Wojciecha Pszoniaka i mniejszą Wojciecha Klaty grającego nastoletniego Szlomę - chłopca jakże podobnego w swym zachowaniu do książkowego Arona. Lektura książki stała się więc okazją do ponownego obejrzenia widzianego prawie trzydzieści lat temu filmu.

Zależało mi na tym, aby spojrzeć na historię Arona, getto, sieroty i opiekującego się dziećmi Janusza Korczaka również poprzez obrazy stworzone przez reżysera.

Arona spotykamy po raz pierwszy, kiedy jest ośmioletnim chłopcem mieszkającym na wsi, niezbyt rozgarniętym, samotnym, mającym duże problemy z nauką. Jeszcze przed wojną przeprowadza się ON wraz z rodziną do Warszawy. Rodzice poszukują lepszego życia a szczególnie pracy. Tu zaprzyjaźnia się z Lutkiem - podwórkowym zakapiorem, którego głównie ulica wychowała i nauczyła życia.

Po wybuchu wojny Aron jest już prawie nastolatkiem. Po powstaniu getta musi nauczyć się dbać o siebie i swoją rodzinę, podejmować różne decyzje. Czy jego życiowe wybory są etyczne ? Czy sobie poradzi ? Czy przeżyje ?

Wojna, getto, śmierć najbliższych, strach przed każdym kolejnym dniem to była codzienność, także dla tych najmłodszych, którym nagle przyszło szybko dorosnąć i zadbać o siebie oraz rodzinę.

Aron w pewnym momencie traci najbliższych i trafia pod opiekę Janusza Korczaka, który swoją postawą oraz równym traktowaniem dzieci pokazuje jak wygląda człowieczeństwo. Stary Doktor budzi w nim ludzkie uczucia. Chłopiec jest gotów stanąć za nim murem, docenia jego bezinteresowność, wiarę w ludzi oraz wielką odwagę człowieka, który nie chce opuścić swoich podopiecznych.

I chociaż Janusz Korczak pojawia się na kartach książki dosyć często, to jednak przede wszystkim Aron skupia uwagę czytelnika.

W moim postrzeganiu życie Arona w gettcie warszawskim przeplata się z filmowymi obrazami i historią Szlomy. Myślę, że również autor książki pracując nad swoją powieścią, oglądał film Korczak, ale i czytał Pamiętnik Janusza Korczaka pisany przez niego w getcie. Ponowne obejrzenie filmu pozwoliło mi zauważyć, że obaj chłopcy zachowują się podobnie, walcząc o swój każdy kolejny dzień. Literacki Aron jest jak brat dla filmowego Szlomy.

Księga Arona to nie tylko historia chłopca, któremu wojna zabrała dzieciństwo i zmusiła do szybkiego stania się dorosłym. To również historia wielu bezimiennych dzieci, które zginęły podczas wojny, a którym zabrane zostały ich prawa do bycia szanowanym, do rozwoju, nauki czy szczęścia.

Księga Arona to oszczędna w słowach, nie przerysowana, poruszająca i pobudzająca do myślenia lektura. A jeśli jakaś książka poza jej przeczytaniem, zmusza mnie do większego wysiłku jak choćby ponowne obejrzenie filmu czy poszukiwanie dodatkowych informacji czy też sięgnięcie po literaturę zawartą w przypisach czy - jak w tym wypadku - podziękowaniach, jest to dodatkowy pozytyw.

Są takie książki, które wiem, że muszę przeczytać. Tak właśnie było z tą pozycją. Fakt, zabierałam się do niej długo, ponieważ nie jest to książka do której można podejść na luzie. Ja musiałam się do niej nastawić.

I właśnie nadszedł ten moment.

A czy jestem z tej pozycji zadowolona??

Zaraz się o tym przekonacie.

Bohaterem książki jest ośmioletni Aron, który wraz z rodzicami przeprowadza się do Warszawy.

Jego szansę na normalne dzieciństwo przekreśla wybuch drugiej wojny światowej.

Z Gwiazdą Dawida na na ramieniu, zamknięty za murami Getta, Aron traci bliskich.

Gdy wydaje się, że dla naszego bohatera świat już się kończy, poznaje ON Janusza Korczaka, który sprawia, że znowu rozpala się w nim malutkie światełko człowieczeństwa.

Co było dalej ??

Jak potoczyła się ta znajomość??

Tego się ode mnie nie dowiecie.

Będziecie sami musieli przegrać tę powieść.

Ostatnimi czasy nasz rynek zalała fala książek o tematyce holocaustu. Jedne lepsze. Drugie gorsze. A co wyróżnia tę książkę na tle innych powieści??

A no to, że ta historia opowiedziana jest z perspektywy małego, ośmioletniego chłopca.

Z pozycji o tej tematyce jakie miałam okazję czytać do tej pory nie spotkałam się jeszcze z taką perspektywą.

Muszę się przyznać, że był to bardzo dobry zabieg, ponieważ dodał tej pozycji dramaturgii i smutku.

Zazwyczaj jak czytamy o krzywdzie dziecka to jest nam smutno. A gdy czytamy taką historię oczami dziecka, które nie rozumie jeszcze całego twgo świata, to dopiero się robi człowiekowi smutno na sercu.

Bardzo podobało mi się to jak pokazana została postać Janusza Korczaka.

Autor nie pokazał to jako herosa, który jest niezniszczalny. Wręcz przeciwnie.

Korczak pokazany jest tutaj jako człowiek. Widzimy to wesołego, smutnego, złego. Znajdź jakąś emocje, a z pewnością Korczak ją przedstawił.

W tej książce jest ON ludzki, prawdziwy.

Sama nie wiem co jeszcze wam napisać o tej książce. Musicie sami ją przeczytać.

Książka była dobra. Jednak czegoś mi w niej brakowało. Sama jeszcze nie potrafię określić czego. Niby były jakieś emocje, ale jakieś. Nie targały one mną, jak podczas czytania tego typu literatury.

Generalnie książki nie czytało mi się źle. Styl autora jest przyjemny, jednak tak jakby ciężki. Brakowało mi tutaj jakiejś lekkości. Wiem, że taka literatura cechuje się ciężkim i często patetycznym stylem, ale tutaj było to bardzo widoczne.

Czy polecam??

Tak. Pomimo wszelkich uwag jakie napisałam, książkę warto przeczytać dla samego przedstawienia Korczaka, który jest bardzo fascynującą postacią.

Czasami na mojej drodze pojawiają się książki, do których przeczytania sama nie do końca wiem czemu się zabrałam. Jakiś impuls, iskra, błysk, który powoduje, że ręka jest szybsza niż analiza myślowa czy na pewno to dla mnie. "Księga Arona" była jedną z nich. Najpierw podjęłam decyzję, że chcę i muszę przeczytać. Potem doczytałam notkę z okładki, która z jednej strony tę chęć podwoiła, a z drugiej czułam niepokój czy oby to dobry pomysł. A jeśli będę żałować? Albo nie przebrnę? Jednak usiadłam, wzięłam książkę do ręki i zaczęłam pierwszą stronę, drugą, trzecią...

Aron to zaledwie ośmioletni chłopiec, który wraz z rodziną przeprowadza się z małej polskiej wioski do zatłoczonej Warszawy. Jego ojciec podejmuje pracę w fabryce, a chłopczyk zaprzyjaźnia się z Lutkiem, który zdradza mu tajemnice podwórkowego życia.

Jego szanse na szczęśliwe życie przekreśla wybuch II Wojny Światowej. Opaski Dawida, kradzieże i strach przed niemieckimi mundurami stają się codziennością wielu ludzi. Nie mija wiele czasu, gdy świat Arona zostaje zmniejszony do murów zamkniętego getta.

"Na bramach do getta zawisły ostrzeżenia o zagrożeniu epidemią. Rodzice przestali odwiedzać dzielnice za murem i mnie też przykazali, żebym tam nie chodził."*

By przeżyć chłopiec musi podejmować okrutne decyzje, z których wagi często nie zdaje sobie sprawy.

W momencie, gdy traci bliskich trafia pod opiekę Janusza Korczaka, który stara się na nowo obudzić w chłopcu człowieczeństwo.

Wydawałoby się, że to kolejna już w tym roku pozycja o II Wojnie światowej, o obozach koncentracyjnych, gettach i innych tego typu miejscach i wydarzeniach. Po części się zgodzę, a po części nie. Ta książka ze zdwojoną siłą trafia w ludzkie serce i myśli z powodu zabiegu, jakiego dokonał tu autor Jim Shepard. O co chodzi? Opisana przez niego historia opowiadana jest z punktu widzenia dziecka. Małego żydowskiego chłopca, który nie do końca świadom jest tego, co sie dzieje i tego, co sam robi. Arona, który od najmłodszych lat pozbawiony jest dzieciństwa, a nawet człowieczeństwa. To odhumanizowane czasy niemieckiego terroru, czasy tuż przed wojną oraz w jej trakcie.

"Księga Arona" to jedna z tych trudnych, niezwykle przejmujących książek, ale pod warunkiem, że poświęci się jej czas i myśli. Przeczytana "po łebkach" nie ruszy nikogo, nie tknie czułej struny w sercu, nie przekaże tego, co ma schowane w swych czeluściach. Mam wrażenie, że dużo osób tę powieść pominie, przejdzie obok niej obojętnie lub zacznie i nie skończy, bo stwierdzi, że trzeba się poświęcić. Tak, trzeba. Takie lektury powinien znać każdy. Nie ważne czy są one częściowo fikcją, czy są na faktach, ważniejsze jest to, że o tym się mówi. To był wstrętny i okrutny czas dla ogromnej ilości ludzi. A to, że akcja tej powieści dzieje się w Warszawie, dodatkowo powinno nas Polaków zachęcić do poświęcenia jej swojego czasu. Nawet jeśli nie jest idealna, jeśli ma niedociągnięcia czy chaotyczne momentami dialogi.

* - Cytat z "Księga Arona" Jim Shepard, str. 57