Oblicza śmierci

Ze śmiercią dookoła świata

Wedle znanego powiedzenia są tylko dwie pewne sprawy: śmierć i podatki. O tej pierwszej traktuje najnowsza książka Grzegorza Kapli, dziennikarza i podróżnika. Zastrzega ON we wstępie:

„To nie jest antropologiczna ani w ogóle naukowa książka. I nie rości sobie pretensji do tego, żeby wyjaśnić, czym jest tajemnica śmierci. (…) To książka o tym, co o spotkaniach ze śmiercią myślą ludzie różnych kultur, niekiedy bardzo odległych od siebie w czasie i przestrzeni”.

Grzegorz Kapla zabiera czytelnika w podróż dookoła świata, śladami rytuałów pogrzebowych, przekonań, wierzeń. Śmierć niejedno ma imię. Co innego znaczy w Europie, co innego w Afryce, a jeszcze co innego w Azji. Odwiedzamy wiele zakątków w różnych momentach historii (bo dotrzemy i do czasów starożytnych, aby towarzyszyć na przykład Grekom czy Egipcjanom w ich ostatnich drogach). Jest to pospieszna podróż, rozdziały są krótkie, ale każdy zawiera pełno ciekawostek, nierzadko zdumiewających.

Gdzie tańczy się ze zwłokami wyjętymi z grobu?

Kto ucina sobie płatki uszu bądź palce, aby okazać zmarłemu przywiązanie?

Kto będzie miał trumnę w kształcie kurczaka, a kto w kształcie dziewczyny?

Gdzie można znaleźć hotele dla umierających, a gdzie cmentarne apartamentowce?

Czy tatuaż może zmylić ducha?

Kogo przedstawia nawiedzony portret trumienny?

Kiedy w Polsce pogrzeb przypominał spektakl?

Do czego służyło naczynie z wodą ustawiane dawniej w żydowskich domach, gdy zbliżała się śmierć?

Autor stara się także ukazać, jak zmienia się nasze postrzeganie śmierci, jak my – żyjący w XXI wieku – odebraliśmy jej właściwy status, staramy się ją wypchnąć ze świadomości. Snuje gorzkie refleksje (i trochę uogólniające, acz niepozbawione prawdy):

„Kiedy w szpitalu umiera ktoś nam bliski, nie przypinamy już nawet wstążki do poły płaszcza, ale kiedy w dalekiej Ameryce umiera jakiś koszykarz albo piosenkarka, wklejamy im na Facebooku miliony zapłakanych emotikonów albo GIF-ów ze zniczami.”

„Życie po śmierci nie musi już toczyć się w zaświatach, niebiosach, czyśćcach czy Walhallach. Naszą wieczność, tak jak nasze życie doczesne, lokujemy teraz w wirtualnej chmurze. Zostaną po nas na zawsze zdjęcia kotów, dzieci, drinków z palemką, wczasów w ciepłych krajach, pierścionków, ślubów, rozwodów i miliony selfie, czasami z kimś, kogo kochamy, innym razem z jakimś słynnym celebrytą, albo na tle Tadż Mahal. A jeśli mieliśmy konto na Tinderze, czy innej Sympatii, jakieś nieprzyzwoite fotografie z wciągniętym brzuchem i zmarszczkami po kuracji fotoszopowej. A na końcu Facebooka zdjęcia z naszych osobistych pogrzebów.”

Jeśli coś zepsuło mi przyjemność płynącą z lektury, to dziwaczna maniera - Grzegorz Kapla zbyt często kieruje uwagę czytelnika na siebie. Rzecz jasna, rozdziały potrzebują wstępu i dla pełniejszego obrazu lepiej poznać kulisy niektórych podróży, ale naprawdę nie wiem, dlaczego miałaby mnie interesować przygoda autora na pustyni wieńcząca rozdział o starożytnym Egipcie, jego bezowocne próby poskromienia latawca na Rodos („Ja, ciągnięty przez latawiec po płytkiej wodzie, piłem sól, a potem żarłem piasek, bo ten potwór potrafił ciągnąć mnie nawet po brzegu. Wtedy byłem szczuplejszy”), jego gust („Pieniądze dla duchów to moja ulubiona pamiątka z podróży. W sumie niedrogie, ładne, tajemnicze i bezsprzecznie egzotyczne”, „Spotkaliśmy kiedyś w naszej podróży miss Wysp Cooka i muszę powiedzieć, że nie była w moim typie”), jego przyjaciele i znajomi („Bywałem tam wielokrotnie w gościnie u mojego przyjaciela Sławka Stankiewicza”, „Opowiedziałem o tym kiedyś w Banicy, w Beskidach, u Joli i Tomka Nowaków”). Nie przeszkadzał mi lekki ton opowieści, lecz wymuszone żarty raczej mnie irytowały niż śmieszyły („[Eurydyka] rzuciła się do ucieczki, ale wtedy nie wszystko było jeszcze wybrukowane i w gęstwinie traw nadepnęła na jadowitą żmiję”).

Mimo wszystko sporo wyniosłem z tej lektury. Z zainteresowaniem poznawałem podejście różnych kultur do spraw ostatecznych. Tak jak autor zaznaczył we wstępie, nie jest to dzieło naukowe, ale zbiór opowieści zrodzonych z pasji i ciekawości świata. Myślę, że dla bardziej dociekliwych czytelników „Oblicza śmierci” Grzegorza Kapli mogą stać się ciekawą bazą do dalszych poszukiwań.

[Tę pozycję przeczytałem dzięki uprzejmości księgarni Tania Książka].

Ze śmiercią dookoła świata.

Jak okiełznać śmierć? Jak poradzić sobie z poczuciem straty po tym, gdy ktoś odchodzi? Te pytania i ostateczne kwestie są odwiecznym problemem, z którym zmaga się ludzkość. Śmierć jest nieodłącznym elementem rzeczywistości i ludzkiego życia, jednak sposobów na poradzenie sobie z tym zjawiskiem i na jego przeżywanie jest tyle, ile istnieje na świecie ludzkich kultur. Grzegorz Kapla próbuje zmierzyć się z tym zagadnieniem na łamach niniejszej książki.

Jak różne kultury odnoszą się do zjawiska śmierci? Jak żegnani są zmarli, w co wierzą - względem życia po śmierci - poszczególne kultury i społeczności? Grzegorz Kapla stawia tego rodzaju pytania, co w efekcie zaowocowało fascynującą literacką wędrówką pod rozmaite szerokości geograficzne. W trakcie tej wędrówki poznamy wierzenia starożytnych Greków, Żydów, a także islamską wykładnię raju oraz wierzenia dość egzotyczne, jak chociażby te z rejonu Pacyfiku.

Lektura jest dobrym i interesującym reportażem, który oparto w dużej mierze o odrobioną (i to bardzo dobrze odrobioną) przez autora pracę domową z zakresu lokalnych wierzeń, którą to wiedzą Kapla następnie konfrontuje z zastanymi w danym miejscu realiami oraz z rozmowami z miejscowymi, którzy - najczęściej - potwierdzają przedstawioną wcześniej teorię, wzbogacając ją niejednokrotnie o interesujące anegdoty, wyjaśnienia oraz o szczegóły, które nie zawsze są powszechnie znane (dotyczy to [Adres usunięty]. opisów ceremonii pogrzebowych). Merytoryka książki stoi więc na bardzo zadowalającym poziomie.

Pewien niedosyt pozostawia jednak fakt, iż objętość książki wymusza pewną skrótowość względem przedstawienia omówionych zagadnień. Na trzystu-kilku stronach nie sposób jest niestety ani zgłębić tematu, ani też szerzej odnieść się do co bardziej interesujących zagadnień, które go dotyczą. Nie da się także opowiedzieć o wszystkich obyczajach związanych ze śmiercią i z jej przeżywaniem pod każdą szerokością geograficzną. Dlatego też "Oblicza śmierci" należy traktować raczej jako pewien wstęp co omawianego tematu; jako pozycję, która być może zainteresuje czytelnika na tyle, aby rozpoczął ON samodzielne poszukiwania w kierunku zgłębienia całego tematu. W takiej roli i tak postrzegana książka Grzegorza Kapla sprawdza się bardzo dobrze.

Po omawianą pozycję zdecydowanie warto sięgnąć. Chociażby z ciekawości ale także i po to, aby poszerzyć własne horyzonty. Cóż z tego, że dotyczy ona śmierci - umieranie i odchodzenie zupełnie niepotrzebnie jest w naszej (i nie tylko w naszej) kulturze pewnym tematem tabu. A to przecież część ludzkiego losu, przez pryzmat której można także poznać inne kultury, ludzi oraz odmienne od naszego kręgi cywilizacyjne. Moim zdaniem warto to zrobić.

Książka zrecenzowana dzięki uprzejmości Księgarni [Adres usunięty]

#obliczaśmierci #śmierć #grzegorzkapla #taniaksiążka #bloggujezTK

[Adres usunięty]

Choć na pozór nieprzyjemny, temat śmierci jest czymś, co od dawna fascynuje ludzi. Jako nieodzowny element ludzkiej egzystencji, jest ona czymś, z czym ludzie od wieków musieli nauczyć się sobie radzić – i to nie tylko z tym, co zrobić ze zmarłą osobą, ale też jak psychicznie uporać się z jej stratą. Na świecie istnieje tak wiele różnych wierzeń na temat kultury śmierci, mitów, legend i wierzeń, że śmiało możemy stwierdzić, iż już od zarania dziejów ludzkość przykładała do niej ogromne znaczenie. A jeżeli jesteście ciekawi, jak to wygląda w różnych zakątkach świata to powinniście podobnie jak ja sięgnąć po nowość z literatury faktu, jaką są Oblicza śmierci, które zamówiłam z księgarni Tania Książka.

Grzegorz Kapla, dziennikarz i podróżnik, już na wstępie zaznacza, że nie jest to opracowanie naukowe i jak należy podejść do owej lektury. Zabiera nas w niesamowitą podróż dookoła świata, gdzie mamy okazję odkryć sekrety wierzeń różnych ludów, związanych oczywiście ze śmiercią. Sama książka powstała w oparciu nie tylko o szeroką bibliografię, bowiem autor wiele z opisywanych miejsc odwiedził, aby na własne oczy zobaczyć pewne rytuały lub też dotrzeć do źródła danej wiedzy. Czyta się to niesamowicie przyjemnie – lekkość pióra robi swoje, ale nie należy pozostać obojętnym również na to, że autor doskonale wyważył ilość faktów i ciekawostek. Jego książka fascynuje, daje nam dosyć mocny obraz konkretnych wierzeń, a mimo to zachęca również do dalszego zgłębiania wiedzy w tej dziedzinie.

Nie sposób wymienić tutaj wszystkie miejsca, do których możemy się udać dzięki książce Kapli, ale jedno jest pewne – panuje tutaj ogromna różnorodność i jestem przekonana, że o wielu wierzeniach do tej pory nie słyszeliście! Chwilami obrzędy i rytuały związane z ceremonią śmierci czy umierania były naprawdę zaskakujące, przerażające lub… odrażające. Aż strach pomyśleć, w co niegdyś wierzyli ludzie i jak skłonni byli się temu poddawać. Wielokrotnie autor udowadnia nam, jak mocno byli oddani swoim przekonaniom i wierze w życie pozagrobowe, ale najbardziej niesamowite wciąż pozostaje to, jak różnorodne są te wszystkie wyznania i cała otoczka związana ze śmiercią, tym, co spotyka człowieka po niej i jak radzą z nią sobie najbliżsi zmarłego.

Jak już wyżej wspomniałam – całość jest napisana bardzo przyjemnym językiem, toteż książkę czyta się naprawdę doskonale. Jest pełna ciekawostek i z pewnością można ją uznać za dobre źródło wiedzy związanej z poruszaną tutaj tematyką – choć nie jest to typowo naukowe opracowanie. Jednak reportaże czasami uczą człowieka znacznie więcej, a przede wszystkim potrafią przekazać wiedzę w taki sposób, że sama ona wchodzi do głowy i z łatwością zapamiętuje się to, co najważniejsze. Autor potrafi opisać wszystko w naprawdę barwny sposób – choć niektórzy mogliby uznać, że śmierć ma tylko jedną barwę – czarną. Nic bardziej mylnego! Z tej książki dowiecie się, że gdzieniegdzie bywa ona naprawdę wielokolorowa i nawet chwilami radosna!

Choć miałam pewne obawy, gdy po sięgałam po tę książkę, to jednak jestem w pełni usatysfakcjonowana tą lekturą. Sama zapowiedź niesamowicie podsyciła moją ciekawość, ale bałam się, że być może otrzymam coś mało konkretnego i rzetelnego. Ależ bym się pomyliła! Dzieło Grzegorza Kapli naprawdę doskonale wpasowało się w moje gusta czytelnicze.

*** ,,Rzeka płynie na północ, wiatr dmie na południe. Każdy człowiek ma swoją godzinę."

Księga umarłych ***

Temat śmierci jest mi ogromnie bliski.

Nie boję się jej i potrafię godzinami o niej rozmawiać. Nic mnie w tym temacie nie dziwi i bywają chwile, że widzę więcej niż bym chciała.

Nie wszyscy wiedzą o czym teraz mówię, ale to tylko dlatego, że w naszym kraju takie tematy są tabu. Spychane na margines i najlepiej o nich milczeć niż powiedzieć za dużo.

Zupełnie nie rozumiem dlaczego?

Przecież to jest normalna kolej rzeczy.

Ktoś się rodzi, a ktoś umiera.

W przyrodzie musi być równowaga.

Dla śmierci nie ma znaczenia, czy jesteś papieżem, prezydentem czy rolnikiem.

Czy masz miliony, czy żebrasz pod sklepem.

Zabiera wszystkich jednakowo.

Na całym świecie każdy zastanawia się nad jej istotą i próbuje znaleźć jej wytłumaczenie, a poprzez rozmaite rytuały pomóc swoim bliskim dobrze ,,żyć"( jakkolwiek to brzmi ) w tej innej wymiarowo rzeczywistości.

Gdy śmierć nadchodzi jedni płaczą, a drudzy tańczą.

Każdy ma swój sposób na żałobę.

Dlatego autor przemierzył cały świat i w swojej książce zabiera nas w pasjonującą podróż po wierzeniach i rytuałach, abyśmy i my mogli zdziwić się, zszokować, ale przede wszystkim oswoić ze śmierciá i spojrzeć na nią z wszelakiej perspektywy.

Czym była księga umarłych?

Dokąd po śmierci wędrowali Grecy?

Na kogo czekają dziewice w raju muzułmanów?

Na te i na wiele innych pytań odpowiedzi znajdziecie w tej znakomitej, fascynującej i okraszonej fotografiami książce!

Ja Wam ogromnie POLECAM!!!