Kolekcjoner śniegu

Rozbrajające jest to, z jaką swobodą Czesi piszą o swojej historii, tej niechlubnej, tej, od której my Polacy stronimy, stawiając się w roli jedynej możliwej, czyli narodu zaatakowanego i ciemiężonego od pierwszego do ostatniego dnia wojny. Hrabal tę szczerość opanował do perfekcji, ale i współcześni pisarze potrafią mistrzowsko spleść wątki przeszłości z teraźniejszością, tworząc historię głęboką i absolutnie porywającą, od której nie można się odkleić. „Kolekcjonera śniegu” Jana Štiftera nie można wręcz odłożyć.

Splatają się tu trzy wątki czasowe, mamy rok 1930, 1956 i 2017. Poznajemy trzech nastoletnich chłopców, którzy patrzą na bezczeszczone groby, a najlepsze zabawy mają w budynku poczty, przeznaczonym do rozbiórki. Tam też potajemnie  pije Ambroz Pijak, który w alkoholowym amoku pięścią częstuje małżonkę, nie oszczędzając  dzieci. Kibicujemy Frantiskowi i Aneźce, którzy sprzeciwiają się światu i imię miłości, bez błogosławieństwa, budują wspólną przyszłość. Czas  pokaże, jak trwałą. Niezwykle ciekawa jest również ostatnia para, jaką przedstawia autor, Dominik i Renata. Świetnie zmienia się tu język powieści, współczesność słychać i czuć. 

Im bardziej zaznajamiamy się z treścią, tym więcej cegiełek zaczyna się układać. Poznajemy powiązania pomiędzy postaciami i wynikające z ich wyborów konsekwencje. Bardzo ważnym elementem jest tu tło historyczne, które jest spoiwem łączącym wszystkie elementy układanki. Wracamy więc do masakry w Uściu nad Łabą w roku 1945 (w książce Usti nad Labem), do segregacji społeczeństwa, do masowych wysiedleń i do samobójstw obywateli niemieckich. Te naprawdę ciężkie treści są przełamane nutą czeskiego humoru w idealnej do sytuacji proporcji. Świetnie się to czyta, a końcówka rozwala mózg. Brawo panie Štifter!

IG @angelkubrick

Jan Štifter stworzył powieść, która przez długi czas dzieje się na trzech płaszczyznach czasu, by pod koniec wszystko zgrabnie przeszło w jedno. Fabuła kręci się wokół kobiety sporo starszej od narzeczonego, ale przeciwności zdają się dla nich nie istnieć. Wokół trzech chłopców, dwóch żywych i jednego ducha, który zginął w odmętach rzeki, a jednak nigdzie nie odszedł. Wokół mężczyzny zakręconego na temacie seksu, choć jego większy problem pojawia się każdej nocy w nogach łóżka. Akcja dzieje się od lat trzydziestych ubiegłego wieku do niemalże czasu współczesnego. W tle coraz większą popularność zyskuje nazizm, wybucha wojna, po jej zakończeniu panuje zamieszanie, a potem nadchodzi komunizm z obsesją do wyburzania i budowania na nowo. Świat się zmienia, Czechy przechodzą wiele przemian, ale w powieści wszystko kręci się wokół małych społeczności, nie sytuacji politycznej. Między bohaterami jest trochę ciepłych uczuć, ale znacznie mniej można znaleźć zdrowych relacji. Czasami brud serc i umysłów może odpychać, ale odbija on jedynie pewne środowiska i pewne typy osób. Robi to zresztą wiernie i plastycznie. Wszystko zdaje się oddychać w jednym rytmie, by pod koniec przyspieszyć.

„Kolekcjoner śniegu“ to duże zaskoczenie. I dlatego że nie podejrzewałam, że powieść tak mi się spodoba, i przez wzgląd na zabawy losem bohaterów, których to przewidzieć było nie sposób. Tekst Štiftera nie dość, że wpasował się w mój gust czytelniczy, to jeszcze swoją fabułą nie pozwolił mi się nudzić. Zwykle literatura czeska ma w sobie jakiś czar, pod którego urok łatwo wpadam, ale nigdy nie udało się jej tak mnie zadowolić. Mój numer jeden wśród powieści z akurat tego państwa!

przekł. Anna Radwan-Żbikowski

TW: samobójstwo, morderstwo i śmierć w skutek wypadku, przemoc fizyczna (w tym kary cielesne), nazizm, rasizm, patologia, wspomniany gwałt czy wojna

Psst, „Cyganie“, „Pedzie“, ale użyte ze świadomością.