Książka wydana wspólnie z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie i Muzeum Historii Fotografii w Krakowie
Autorzy tekstów: Dariusz Czaja, Hubert Francuz, Monika Kozień, Marta Miskowiec, Marcin Smerda, Jan Sowa, Filip Springer, Ziemowit Szczerek, Józef Tischner, Marta Urbańska
Autorzy fotografii: Agata Pankiewicz, Marcin Przybyłko
Kraj egzotyczny jest z definicji ciekawy, niezwykły i osobliwy. Cechuje się odmiennym klimatem i kulturą. Możemy go podziwiać, śmiać się z niego, ale nigdy nie zrozumiemy go w pełni, choćbyśmy nawet bardzo chcieli. Jest nam obcy i taki już pozostanie. Autorzy tekstów i fotografii składających się na niniejszą publikację nie szukali egzotyki daleko, dla nich jest nią Polska. Obserwują i pokazują krzykliwe i kłujące w oczy otoczenie. Dla jednych będzie to kicz, dla innych tandeta. Autorzy książki nazywają to „hawaikum”.
"„Hawaikum” to słowo, którego nam brakowało. Opisuje nieopisane. Chwyta za nogi i powala na ziemię. A potem rozprawia się z tym, co być może przeczuwaliśmy, ale nigdy tego nie werbalizowaliśmy. „Hawaikum” to ten zgrzyt gdy w przestrzeni - wizualnej, muzycznej, kulinarnej - odkrywamy fałsz. Bo przecież te wszystkie importy są brnięciem w obce nam konteksty i stwarzaniem ich na nowo. Nieważne, że odwołujemy się do czegoś, co tak naprawdę nie istnieje. Ważne, że to nie jest stąd. Do lokalnego kontekstu odwołać się nam najtrudniej. A jeśli już to robimy to kończy się na dziewiętnastowiecznym wymyśle z ciupagą." Filip Springer
"Hawaiki to mityczne miejsce, skąd wywodzą się niektóre ludy polinezyjskie. To legendarna kraina przodków, gdzie po śmierci wracają duchy zmarłych. To egzotyczna utopia. Magiczne nie-miejsce, którego próżno by szukać na mapie. W przeciwieństwie do tego, Polska jest krajem o jasno określonych granicach – czasowych i przestrzennych. Na pierwszy rzut oka nie ma tu nic egzotycznego. Etnicznie niezróżnicowana, religijnie jednolita, konserwatywna, tradycyjna i banalna Polska. Nie oznacza to jednak, że wszystko jest tu oczywiste i bezproblemowe. Jeśli tylko spojrzymy na nią przez odpowiednie okulary, które paradoksalnie – jak Pan Hilary – nosimy już na własnym nosie, odkryjemy w niej egzotyczny urok i osobliwe piękno. Przyroda, kuchnia, budynki, ludzie na każdym kroku manifestują tu bowiem swoją wyjątkowość. Wystarczy tylko spojrzeć, a okaże się, że nasze „polonicum” to w rzeczywistości „hawaikum”." Marcin Smerda
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia i teoria sztuki lub z serii Poza serią
Czym dokładnie jest termin "Hawaikum" analizowany w tej książce?
Termin "hawaikum" określa specyficzny rodzaj polskiej egzotyki objawiającej się poprzez kicz, tandetę i sztuczne zapożyczenia kulturowe. Autorzy diagnozują w ten sposób wizualny i estetyczny zgrzyt w naszej przestrzeni, gdzie obce wzorce są kopiowane bez zrozumienia lokalnego kontekstu. Publikacja pozwala zrozumieć, dlaczego polski krajobraz bywa krzykliwy i pełen artystycznego fałszu. Lektura ta stanowi krytyczne spojrzenie na współczesną tożsamość wizualną oraz estetyczne wybory Polaków.
Kto przygotował eseje i fotografie do "Hawaikum. W poszukiwaniu istoty piękna"?
Książka jest pracą zbiorową wybitnych reportażystów, filozofów i artystów, takich jak Filip Springer, Ziemowit Szczerek czy Józef Tischner. Za warstwę wizualną odpowiadają fotografowie Agata Pankiewicz oraz Marcin Przybyłko, których prace dokumentują polską rzeczywistość. Publikacja powstała przy ścisłej współpracy z Akademią Sztuk Pięknych oraz Muzeum Historii Fotografii w Krakowie. Takie zestawienie autorów gwarantuje wielowymiarowe i głębokie podejście do tematu polskiej estetyki.
Czy publikacja zawiera bogatą dokumentację fotograficzną polskiej przestrzeni?
Tak, książka łączy eseistykę z obszernym materiałem zdjęciowym obrazującym opisywane zjawiska estetyczne. Fotografie Agaty Pankiewicz i Marcina Przybyłki stanowią integralną część narracji, ukazując konkretne przykłady "hawaikum" w polskim krajobrazie. Dzięki temu czytelnik może na własne oczy zobaczyć analizowany kicz i architektoniczne osobliwości. Obrazy te służą jako wizualny dowód na tezy stawiane przez autorów tekstów.
Jaki jest główny cel analizy polskiej kultury w tej pozycji?
Głównym celem jest demaskowanie fałszu w polskiej architekturze, kuchni i obyczajowości poprzez pryzmat poszukiwania egzotyki na siłę. Autorzy starają się uchwycić moment, w którym autentyczny kontekst zostaje zastąpiony przez mityczne wyobrażenia o tym, co obce i lepsze. Analiza ta pomaga zrozumieć mechanizmy powstawania wizualnego chaosu w naszych miastach i wsiach. Książka zachęca do krytycznej refleksji nad tym, co we współczesnej Polsce uznajemy za piękne lub swojskie.
Dla jakiego typu czytelnika ta publikacja nie będzie odpowiednim wyborem?
Książka nie jest lekkim albumem turystycznym ani prostym przewodnikiem po ładnych miejscach w Polsce. Ze względu na swój eseistyczny, momentami filozoficzny charakter, wymaga od odbiorcy skupienia i otwartości na krytykę narodowej estetyki. Osoby szukające wyłącznie pochwały polskiego krajobrazu poczują się rozczarowane bezkompromisowym podejściem autorów do tematu kiczu. Jest to pozycja skierowana do świadomych odbiorców zainteresowanych teorią sztuki i socjologią przestrzeni.
