Czarna owca medycyny. Nieopowiedziana historia psychiatrii

Niechętnie ale muszę napisać, że jestem trochę rozczarowana. Po pierwszej książce od @zrozum spodziewałam się psychiatrii w lżejszym wydaniu a dostałam akademicki podręcznik o jej historii. 

I przyznam, że jak tak by się zastanowić, to i ta dziedzina i te tytuły naukowe i piastowane stanowiska autora nie współgrają mi z ręką do lekkiego, nienużącego pisania. Choć oczywiście i wiedza i praktyka Liebermana nie budzi wątpliwości.

Książka opiera sie głównie na dziejach tej specjalizacji medycznej oraz pracach nad klasyfikacją chorób, którymi się zajmuje. Mnóstwo nazwisk, nazw, tytułów. Brak mi za to ciekawostek, klinicznego doświadczenia autora, metod leczenia itp. itd.

Książka jest bardzo zróżnicowana. Chyba mogę użyć słowa "nierówna". I nudzi i ciekawi. Bardzo interesujący jest np. rozdział o zespole stresu pourazowego. Bez wątpienia jest bardzo treściwa, wiele opisuje, wiele systematyzuje. Nie czyta się jej łatwo, nie "wciąga". Wymaga skupienia, wiele wątków czytałam kilkakrotnie.

Sporo się dowiedziałam, jednak mam wątpliwości, czy jest ona w stanie zainteresować kogoś, kto pierwszy raz będzie miał do czynienia z opisywanymi zagadnieniami. Lubię książki popularnonaukowe, czytuję i wiem, że można je napisać w rewelacyjny sposób (choćby wcześniejsza książka serii, o plagach)

Dla mnie "Czarna owca" jest zbyt ciężka w odbiorze choć oczywiście zdaję sobie sprawę, że temat nie sprzyja. Nie, nie oczekuję jego spłycenie, chcę tylko napisać, że jeżeli ktoś szuka łatwej i przyjemnej książki to raczej nie ta.

Oczywiście muszę wspomnieć, że kampania reklamowa książki była przesympatyczna 👌👌 a ja juz niecierpliwie czekam na kolejne tytuły.

Od dawna przeglądając nowości szczególną uwagę zwracam na książki dotyczące medycyny, jej historii, przełomowych odkryć, operacji, które pchnęły naukę na inny tor. Przyznam, że nigdy nie zwracałam większej uwagi na psychiatrię. Wiadomo, najbardziej spektakularna, widowiskowa jest chirurgia, guzy, amputacje, wszystko widzimy jak na dłoni. Tymczasem psychiatria, czy ona naprawdę leczy, jest potrzebna? Czarna owca medycyny. Nieopowiedziana historia psychiatrii, to książka, która zbierała naprawdę dobre recenzje, widziałam jak polecało ją kilka osób, którym ufam, dlatego jak tylko książkę dostałam, nie dałam jej długo czekać. Popełniłam tylko jeden błąd, nie powinnam czytać jej z końcem weekendu, to książka, którą warto zostawić sobie na wolny weekend by móc się w niej zatopić, wymaga sporo uwagi i skupienia, ale nie wymaga medycznego wykształcenia!

Autor jest byłym szefem Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, który chce nam pokazać historię psychiatrii, takiego Kopciuszka, który był dręczony nie przez złe siostry, ale przez szarlatanów, którzy chociaż mieli dobre intencje, bo trudno zarzucić Freudowi, że chciał się ponabijać z chorych ludzi, to jednak w pewnym momencie, skręcali w złą stronę. Przez lata choroby psychiczne były nieodwracalną zmorą ludzkości. Fizycznie nie było widać żadnych patologii, a przecież schizofrenia, depresja były znane od dawna. Ludzi chorych, szaleńców nie czekał kolorowy los, gdy rodzina była zamożna, stać ją było na izolowanie wariata w tajemnicy - tak jak żony pana Rochestera, gdy rodzina nie chciała bądź nie miała za co, płacić za izolację, zsyłała chorego do przytułku dla obłąkanych. Te odludne ponure miejsca, pełne krzyku chorych, nie cieszyły się dobra sławą. Lekarze pracujący w nich właśnie przez tę izolację zwani byli alienistami i nie czuli jedności z innymi adeptami sztuk medycznych. Nawet XX wiek, tak ważny dla rozwoju medycyny, zdawał się być dla psychiatrii dalszym ciągiem stagnacji. Aż w końcu zaświtał nowy świt, gdy okazało się, że niektóre choroby można okiełznać.

Pomimo naukowego charakteru i ciężkiej tematyki, tę książkę czyta się jak porywającą powieść. Autor prowadzi swoją opowieść w jasny, klarowny i bardzo logiczny sposób. Od czasów, gdy wiedzieliśmy niewiele, do stopniowego rozwoju, nie szczędzi nam smaczków związanych z jakimiś wpadkami, chociaż niektóre pomyłki były brzemienne w skutkach, przyczyniły się zwykle do okrycia psychiatrii jeszcze gorszą sławą.

Bardzo, bardzo polecam!!

Sięgając po literaturę popularnonaukową najczęściej chcemy poszerzyć swoje zainteresowania lub zgłębić w przystępny sposób jakaś naukową dziedzinę. I czasami to blurb decyduje o tym, po którą książkę sięgamy.

„Co łączyło Zygmunta Freuda ze Steve’em Jobsem?”

„Co wspólnego miał gangster Al Capone z kompozytorem Robertem Schumannem?”

Psychiatria, psychologia, neuronauki są od jakiegoś czasu w kręgu moich zainteresowań, podobnie jak muzyka i świat wirtualny. Nic dziwnego, że przy takich pytaniach na okładce sięgnęłam właśnie po „Czarną owcę medycyny” Jeffrey’a Liebermana , której wydanie w przekładzie na język polski pojawiło się w czerwcu 2020.

Wciągnęła mnie wędrówka przez historię diagnozy i terapii. To było ciekawe i poruszające, zwłaszcza w konfrontacji z dzisiejszym stanem psychiatrii a nawet z filmografią, do której także, w swoim podsumowaniu, nawiązał sam autor. Znużyło mnie za to czytanie o pracach nad DSM - kompendium wiedzy na temat chorób psychicznych. Dosłownie przedzierałam się przez to na siłę z poczuciem jakiegoś kręcenia się, powtarzania… To co było ważne dla autora, przecież brał w tym udział, dla mnie można by zdecydowanie skrócić.

Odpowiedzi na postawione na okładce pytania - te dwa konkretne- niestety mocno rozczarowały mój „poszukujący umysł”. Zwłaszcza na to drugie . Nie zdradzę co połączyło gangstera i kompozytora, ale liczyłam na coś ciekawszego w książce poświęconej historii psychiatrii. I choć ma to wpływ na mój odbiór książki, to moim zdaniem warto było ją przeczytać.

„Czarna owca medycyny. Nieopowiedziana historia psychiatrii” jest ciekawą lekturą i choć nieco zawiodła moje oczekiwania to poszerzyła wiadomości i ukazała nowe. Po jej lekturze, mogłabym zapytać: Co łączy zespół The Beatles z rozwojem psychiatrii(tak naprawdę całej medycyny)? Na takie pytanie też znajdziecie tutaj odpowiedź.

„Czarna owca medycyny” to drugi tytuł, który ukazał się pod skrzydłami nowej serii książek popularno-naukowych Zrozum Wydawnictwa Poznańskiego. Jest to opowieść o historii rozwoju psychiatrii – dziedziny medycyny, która przez długi czas była traktowana z pobłażaniem przez lekarzy i społeczeństwo. Napisana została przez doktora Jeffreya A. Liebermana, człowieka, który od ponad 30 lat ma w nią duży wkład – brał udział w powstawaniu DSM-5, biblii wszystkich psychiatrów i psychologów, był też prezesem Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, a teraz wykłada na Columbii. Autor wziął sobie za cel opowiedzenie historii psychiatrii bez wybielania, wytknięcie zarówno porażek, jak i podkreślenie wzlotów, tak by społeczeństwo zrozumiało jak długą drogę psychiatria przebyła, by przybrać taką formę, jaką ma teraz. Jak sam autor podkreśla – psychiatria jest już na tym dobrym poziomie, gdzie faktycznie jest w stanie pomóc chorym żyć i normalnie funkcjonować w społeczeństwie, teraz trzeba zmienić jednak te negatywne, piętnujące podejście samego społeczeństwa. I tak autor bierze nas w podróż od wieku XIX, przez magnetyzm zwierzęcy, psychoanalizę Freuda, lobotomię i terapie elektrowstrząsowe, opowiada o tym jak zmieniały się szpitale psychiatryczne i reakcja społeczna na chorych. Dużo miejsca poświęca też na opowieść o powstawaniu wspomnianych już podręczników DSM. Ogólnie do naprawdę spora ilość wiedzy napisana w bardzo przystępny sposób – z fotografiami i oparta na opowieściach o poszczególnych pacjentach, przez co nie jest to ‘sucha’ teoria, a raczej właśnie opowieści. Ja jestem z lektury ogromnie zadowolona i serdecznie ją polecam!

"Onkolog może dotknąć gumowatych guzków, pulmonolog może przez mikroskop ujrzeć sznur bakterii, a kardiolog bez trudności pozna żółtawy osad cholesterolu zatykającego arterie. Psychiatria z kolei mocniej niż jakakolwiek inna specjalność medyczna musiała walczyć o udowodnienie, że choroby, którymi się zajmuje, w ogóle istnieją. W rezultacie psychiatria była zawsze podatna na wpływ idei podejrzanych, nie z tej ziemi albo zwyczajnie dziwacznych (...)."

Jedni się ich wstydzą, inni pogardzają. Jedni doceniają i okazują im wdzięczność, inni nie uznają ich za lekarzy, nazywając wręcz szarlatanami. Wciąż żywy jest też pogląd, że psychiatrzy sami mają problemy psychiczne. Skąd takie rozbieżności? Dlaczego psychiatria i psychiatrzy nie budzą tak dużego zaufania jak pozostałe specjalizacje medycyny? Odpowiedzi starałam się znaleźć w literaturze faktu, książce pt. "Czarna owca medycyny".

W rolach głównych występują między innymi, jakże by inaczej- Freud i liczni inni psychoanalitycy, dalej psychiatrzy biologiczni, psychofarmakolodzy oraz niezliczony ruch antypsychiatryczny. Autor, Jeffrey A. Lieberman, były szef Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, profesor i szef wydziału psychiatrii na Uniwesytecie Columbia, dyrektor Instytutu Stanu Nowy Jork, bez ogródek wymienia absurdalne dawne teorie psychiatryczne, opowiada o ciosach zadawanych w kierunku medycyny umysłu przez różne ruchy społeczne, a nawet przedstawicieli pozostałych specjalizacji lekarskich. Przyznaje szczerze, że porażek w historii psychiatrii było wiele.

Psychiatria przez bardzo długi okres swego istnienia nie opierała się na żadnych badaniach naukowych, lecz na subiektywnych przesłankach psychiatrów, które często były różne, w zależności od diagnosty.

Dawniej chorych psychicznie zamykano w domach, by prawda o nich nie wyszła na jaw; zdarzało się również, że rodziny porzucały chorych lub odwrotnie: wystawiano ich jak w cyrku, jako okaz wybryku natury. Niektórych obłąkanych zamykano w lochach lub w przytułkach. Tam "zakuwano w łańcuchy, chłostano, bito kijami, zanurzano w lodowatej wodzie albo po prostu zamykano w zimnych, maleńkich celach na długie tygodnie." Takich miejsc nie można nazwać było szpitalami, a raczej więzieniami. "Chorych psychicznie uważano za dewiantów albo osoby upośledzone moralnie, poddane karze boskiej za jakieś niewybaczalne przewiny". Psychiatria przeszła przez terapie przeczyszczające jelit, akumulator orgonu, krzesło uspokajające, lobotomie, leczenie gorączką, szoki elektryczne, terapie konwulsyjne, teorię psychoanalizy oraz jej odrzucenie, freudowskie leczenie rozmową... Ale najprawdopodobniej największe przełomy zaszły stosunkowo niedawno: odkrycie mózgu (!), stworzenie i wykorzystanie w psychiatrii tomografii komputerowej (CAT), rezonansu magnetycznego (MRI), rozwój neuronauki oraz genetyki.

Książka "Czarna owca medycyny" udowadnia ogromny postęp psychiatrii ostatnich dziesięcioleci oraz jej znaczenie w procesie poprawy terapii chorób psychicznych. Daje również nadzieję, że w niedalekiej przyszłości osoby cierpiące na nie, nie będą stygmatyzowane i same nie będą musiały wstydzić się i ukrywać. Obecnie największą barierą jest brak świadomości ludzi na temat zaburzeń natury psychicznej i szans ich leczenia, a także brak szybkiej i bezpłatnej pomocy psychologicznej i opieki psychiatrycznej.

[Adres usunięty]