Co się stało w Jonestown? Sekta Jima Jonesa i największe zbiorowe samobójstwo

Guinn Co się stało w Jonestown? Sekta Jima Jonesa i największe zbiorowe samobójstwo, to reportaż wstrząsający, niezwykle merytoryczny, napisany z kronikarską wręcz dokładnością, a przy tym skonstruowany tak, że trudno oderwać się od czytania, chociaż liczy prawie siedemset stron.

W jaki sposób doszło do tego, że niepozorny i raczej nieśmiały młodzieniec potrafił skupić wokół siebie setki, a potem tysiące osób, które w 1978 roku z własnej woli bądź pod przymusem popełnią w Gujanie (tam przeniósł w międzyczasie część swoich wyznawców) największe zbiorowe samobójstwo. Autor, amerykański dziennikarz śledczy postanawia, rekonstruując wydarzenia tamtych lat, poszukać odpowiedzi na to pytanie. Cofa się do czasów dzieciństwa i młodości przyszłego guru Świątyni Ludu, analizując jego życie w poszukiwaniu pobudek, które doprowadziły go na sam szczyt władzy początkowo niewielkiego, lokalnego zgromadzenia religijnego, które głosem swego głównego przedstawiciela w przyszłości zarządzać będzie życiem członków kościoła, pomnażając przy okazji miliony dolarów na ulokowanych w różnych miejscach świata kontach. Pokazuje jego przemianę z przeciętnego, nie wyróżniającego się młodzieńca, najpierw w dbającego o swoich wiernych pastora, a w końcu charyzmatycznego, bezwzględnego i manipulującego zgromadzonymi wokół niego ludźmi, przewodnika, Ojca Jima, który wskazuje drogę, leczy chorych i wskrzesza umarłych. Przedstawia przy okazji szczegółowy obraz kondycji Stanów Zjednoczonych lat 60tych i 70tych ubiegłego wieku, uwarunkowań społecznych i politycznych, które niewątpliwie także wpłynęły na powstanie i rozwój Świątyni Ludu, miejsca, w którym każdy czuł się równy i jednakowo ważny.

Autor podkreśla również dwie motywacje którymi kierował się Jones, którymi były władza i posługa słabszym oraz potrzebującym. Rzadko mówił o Bogu, chętniej wypowiadał się o sprawiedliwości społecznej, w dodatku zawsze oferując rozmowę, życzliwość i darmowy poczęstunek. "Dopilnuj, żeby byli bardzo biedni i bardzo zmęczeni, a oni nigdy nie odejdą." - powiedział kiedyś do jednej ze swoich współpracownic. I ludzie trwali przy nim wiernie, aż do samego końca.

Czy można było zaradzić tej ogromnej tragedii? Czy wcześniej pojawiały się jakiekolwiek sygnały, które ją zapowiadały? Dlaczego otaczający Jima Jonesa wierni zdecydowali się na samobójstwo? W jaki sposób ten szaleniec manipulował ludźmi? Na te i jeszcze więcej pytań, Jeff Guinn stara się znaleźć odpowiedzi w przeróżnych dokumentach, których zachowały się dziesiątki tysięcy stron, podczas rozmów z byłymi członkami, w licznych artykułach, filmach z nabożeństw.

Koniecznie trzeba przeczytać. Również dlatego, żeby nie dopuścić do podobnych wydarzeń w przyszłości. Na mojej reportażowej liście tego roku dołącza do must read obok Strupa Hiszpania rozdrapuje rany Katarzyny Kobylarczyk.

Jeff Gunn, autor reportażu „Co się stało w Jonestown? Sekta Jima Jonesa i największe zbiorowe samobójstwo” zaczyna od bardzo dramatycznego opisu odnalezienia zwłok w osadzie Jonestown, czyli tak naprawdę zaczyna swoją opowieść od końca. Zaraz potem cofa się jednak w czasie, by opowiedzieć historię życia Jonesa i wyjaśnić jak doszło do tego, że zawładnął ON umysłami tysięcy ludzi. Autor zaczyna od dzieciństwa Jima Jonesa, od historii poznania się jego rodziców, trudnego dzieciństwa w Lynn, jego pierwszych kontaktów z Kościołem i stopniową fascynacją religią. Jeff Gunn zadbał też o to, aby nakreślić czytelnikowi tło społeczne i nastroje, jakie wtedy panowały w Ameryce, czyli rasizm, nietolerancja, ubóstwo. To jest niezwykle ważne, by dokładnie zrozumieć motywy działania i podstawy założenia Świątyni Ludu.

Jim Jones był zagorzałym przeciwnikiem rasizmu, walczył z nierównym traktowaniem czarnoskórych obywateli, pomagał im, wyrównywał ich szanse. To bardzo szlachetne zachowanie przyciągały tłumy na jego nabożeństwa, ale Jones był również zagorzałym wyznawcą socjalizmu i swój Kościół budował właśnie na tych zasadach. Kolejne rozdziały pokazują powolny, ale bardzo sukcesywny postęp w Świątyni Ludu, przy jednoczesnym popadaniu w coraz większy obłęd jej założyciela.