Co kryje się w naszych genach? Największa łamigłówka ludzkości

Ile razy w życiu słyszy się, że dziecko jest podobne do swojego rodzica? Albo że wygląda identycznie jak praprababka ze strony ojca? Wydaje mi się, że jest to rodzaj zdań, które są już wpisane w wymianę uprzejmości i w dodatku najczęściej są jeszcze prawdziwymi stwierdzeniami. W końcu naprawdę wydaje się szokujące, że po iluś pokoleniach nagle pojawia się ktoś identycznie wyglądający. Choć już sam fakt, że dziecko jest czasami kopią któregoś z rodziców wywołuje niesamowitą fascynację. No przyznajcie sami – też Wam się to zdarza, prawda?

Odpowiadają za to oczywiście nasze geny, które odkąd pojawił się Mendel i jego sławetny groch, intrygują wybitnych naukowców, ale i również ludzi niezajmujących się na co dzień rozbudowaną nauką. A nasz wygląd jest tylko czubkiem lodowej góry. Geny odpowiadają za o wiele więcej niezwykłych aspektów i nie są tylko zabawką do oglądania. Być może są odpowiedzią na naszą przyszłość i choroby, z którymi mimo olbrzymiego postępu medycyny nie jesteśmy w stanie sobie poradzić. Nie można też zapomnieć o przeszłości. Ile zagadek ukrytych przez historię będziemy mogli poznać, kiedy już całkowicie zrozumiemy genetykę? Ile już w tej chwili rozpoznaliśmy? To jest tylko kilka pytań, które kotłują się po mojej głowie, a jest ich niezliczona liczba.

Poza wiedzą wyniesioną ze szkoły nie mogę się pochwalić informacjami dotyczącymi genetyki. Zawsze wydawała mi się fascynującą i pełna tych mitycznych tajemnic, które pewnego pięknego dnia zostaną rozwiązane. Lecz na własną rękę nie pogłębiałam wiedzy i nie poznawałam niuansów dotyczących genów. Tym razem postanowiłam to zmienić i zapoznać się z książką Pani Profesor Ewy Bartnik – "Co kryje się w naszych genach?". Czy teraz jestem już znawcą? Na pewno nie, ale wiem trochę więcej i to się dla mnie liczy.

Zostałam na początku oczarowana językiem, jaki używa pisarka. Genetyka jest jednak działem biologii, co często niesie ze sobą wiele nowych nazw i niezrozumiałych opisów. W tym przypadku tak nie było, ponieważ autorka używała lekkiego i przystępnego słownictwa. Gdy czytałam, miałam wrażenie, że wieczorem przy kolacji ktoś opowiada mi anegdotki ze swojej pracy biologa. Stara się mnie zafascynować, więc jest wiele ciekawostek, ale też przekazać ważną wiedzę, dzięki której lepiej zrozumiem prawa natury. To uczucie opowieści jest potęgowane poprzez bezpośrednie zwroty do czytelnika. To nie są informacje rzucone w przestrzeń, ale skierowane do konkretnej osoby – tej, która właśnie wzrokiem przemyka przez zdania.

Sama treść książki zaskakuje różnorodnością. Jest to stosunkowo krótka pozycja, którą w sumie przeczytałam na jeden raz i w ogóle się nie znudziłam, ponieważ tematów poruszanych przez pisarkę jest naprawdę wiele i stanowczo są od siebie odmienne. Widać, że książka ma również na celu ukazanie, jak genetyka jest szeroką dziedziną, która pod wieloma względami niesie ze sobą zmiany. Po samym przeczytaniu mam wrażenie, że gen jest nieodłączną częścią nas. Oczywiście mam na myśli coś więcej niż nasz organizm.

Dużą zaletą tej lektury jest wyjście od podstaw. Pani Profesor nie zakłada z góry, że wszyscy doskonale wiedzą, czym jest DNA i jak jest zbudowana komórka. Podkreśla, że osoby w wieku średnim, czy starsze mogą nie posiadać takiej wiedzy ze szkoły, gdyż po prostu części przełomowych odkryć jeszcze wtedy nie dokonano. Zresztą wszyscy wiemy, jak to jest. Nauka w szkole niekoniecznie zapewnia pamięć o danych rzeczach do końca życia. Dlatego cieszę się, że niektóre rzeczy powtórzyłam sobie, a następnie w sposób płynny mogłam przejść do tematów trudniejszych i bardziej kontrowersyjnych. Tym bardziej że całość harmonijnie stopniuje wiedzę, ale żeby nie zanudzić czytelnika pojawiają się tematy konieczne w kontekście genetyki, ale też takie, które po prostu cieszą się ogólnym zaintrygowaniem i różnymi teoriami spiskowymi.

Czy książka spełnia też mój standardowy wymóg rzetelności treści? Właśnie nie umiem odpowiedzieć na to pytanie. Na pewno sam stopień naukowy autorki dużo mówi i chcę wierzyć, że jest to symbol najlepszej jakości. Tylko mam duże zastrzeżenie, ponieważ Ewa Bartnik wyraża wiele subiektywnych opinii. Nie uważam, żeby było to coś złego i z początku byłam wręcz zachwycona. Wiedziałam, które zdania są jej opinią, więc zdawałam sobie sprawę, że ma to właśnie subiektywne zabarwienie. Lecz przyszedł moment, gdy poczułam się tym za bardzo przytłoczona. To było zbyt nachalne i miejscami nieuzasadnione. Chciałam powiedzieć, że jasne, rozumiem, masz własne zdanie i chcesz do niego przekonać innych ludzi, ale gdzie są konkretne argumenty i czemu aż tak bardzo na siłę. Wiedza obroni się sama, a jeśli tego nie zrobi, to po prostu ten człowiek nie jest na nią jeszcze gotowy. Tak ja to odbieram. Oczywiście jest też bibliografia, która może być uzasadnieniem. Lecz tak jak wspominałam na początku – nie ma specjalistycznej wiedzy, więc nie jestem w stanie umiejscowić podanych pozycji z bibliografii. Pewnie z czasem do sprawdzę.

"Co kryje się w naszych genach?" to pozycja na pewno godna uwagi i przeanalizowania. Spędziłam z nią naprawdę kilka intrygujących godzin i mam ochotę dalej pogłębiać swoją wiedzę w tym temacie. Lecz chcę podkreślić, że to książka dla laików, którzy dopiero planują zdobyć więcej informacji. Myślę, że specjaliści w tej dziedzinie nie znajdą w niej nic nowego. Niemniej polecam, by sprawdzić, jak samemu odbierze się ją.

Jako genetyk nie tylko z zamiłowania, ale i również z wykształcenia, nie mogłam przejść obojętnie obok książki autorstwa Ewy Bartnik. Co się kryje w naszych genach to jeden z obecnych bestsellerów, a i sama zauważyłam, że od jakiegoś czasu znacznie wzrasta zainteresowanie tym tematem wśród ludzi. Wiadomo jednak, że nie jest to tematyka łatwa i przystępna – sama niejednokrotnie próbuję czasami tłumaczyć coś znajomym, co mnie wydaje się być całkowicie oczywiste i wręcz banalne, ale wierzcie mi, ktoś, kto na co dzień nie obcuje zbytnio z tą dziedziną wiedzy, nie podejdzie do tego w taki sam sposób, jak ja.

Publikacja Ewy Bartnik, profesor nauk biologicznych z Uniwersytetu Warszawskiego, którą zamówiłam w księgarni TaniaK[Adres usunięty], to coś, co może doskonale się sprawdzić dla tak zwanych żółtodziobów. Przypomina ona takie bardzo podstawowe wykłady z zakresu genetyki, oscylujące wokół różnych tematów, gdzie nie ma typowej, skomplikowanej wiedzy genetycznej, a raczej takie przystępne i dobrze wyjaśnione (może nawet w sposób wybitnie łopatologiczny) informacje, od których warto zacząć swoją podróż w tej dziedzinie. A jak ktoś zechce ją kontynuować, to na pewno pójdzie o krok dalej – z resztą sama autorka podaje na zakończenie spis polecanej literatury, gdzie znaleźć można dzieła chociażby autorstwa Mukherjee Siddhartha czy Svante Paabo (obydwu z nich sama również polecam!).

Znaleźć tutaj można trochę informacji o chorobach genetycznych, czy to związanych z mutacją w pojedynczym genie, czy też tymi, o których mówi się, że dziedziczymy pewne skłonności, a nie samą chorobę (kwestia wielogenowa). Ewa Bartnik pisze również o terapii genowej, którą osobiście uważam za niesamowity postęp w medycynie, o możliwościach wykorzystania jej w konkretnych schorzeniach, o testach genetycznych i o tym, czy warto je robić, o nowotworach i słynnym strażniku genomu, czyli białku P53, a także porusza kwestię od lat niesamowicie kontrowersyjną, czyli GMO. Istotne jest to, że mamy do czynienia z człowiekiem, który faktycznie od lat siedzi w tym temacie, jest naukowcem, podchodzi do tej tematyki w sposób konkretny, a przekazywana tutaj wiedza ma poparcie w badaniach naukowych.

Faktem jest, że nie znalazłam w tej książce nic nowego, ale sama siedzę w genetyce od wielu, wielu lat, więc takie podstawowe informacje mam już po prostu w małym palcu. Nie sposób w moim przypadku ocenić poziom trudności przekazywanych tutaj informacji, ale wydaje mi się, że są one naprawdę jednymi z bardziej bazowych, dodatkowo zaprezentowane zostały w naprawdę prosty, przystępny i w pełni zrozumiały sposób. Ewa Bartnik nie wchodzi w skomplikowane szczegóły, nie rozwodzi się w sposób zbyt rozległy nad poruszanymi tutaj wątkami (nad czym w sumie osobiście ubolewam, bo jednak przepadam za mocnym rozbudowaniem tej tematyki), wyznaje raczej zasadę odpowiednią dla potencjalnego odbiorcy, który zdobywanie wiedzy genetycznej zakończył na poziomie szkoły średniej – krótko, zwięźle i na temat.

Dla mnie zdecydowanie za mało, za krótko, za prosto – ale chyba już wiecie, z czego to wynika. To jest pozycja dla osób, które są ciekawe świata, chciałyby się czegoś dowiedzieć, ale boją się sięgnąć po takie opasłe opracowania na ten temat. Być może tutaj załapią przysłowiowego bakcyla i dopiero wtedy ruszą dalej. Profesor Bartnik nie boi się też śmiało wyrażać swoich opinii na temat testów genetycznych czy GMO. Niejednokrotnie rzuca też ciekawostkami, żeby odpowiednio zainteresować czytelnika – dlatego jeżeli chcecie dowiedzieć się co nieco o genach, ale boicie się zbyt skomplikowanych rzeczy, to może właśnie powinniście spróbować zacząć od tej, wybitnie popularno-naukowej (z podkreśleniem na słowo popularno) książki.

Nie sięgnęłam po tę książkę, szukając konkretnych naukowych faktów z dziedziny genetyki, ponieważ na co dzień ta nauka w ogóle mnie nie zajmuje. Czytało się bardzo szybko i wbrew pozorom naprawdę lekko, ponieważ wiedza została przekazana przez autorkę w sposób przystępny. Tym, co mnie zaskoczyło jest fakt, że zagadnienia genetyczne naprawdę obecne są w naszym życiu, mimo że na co dzień nie zdajemy sobie z tego sprawy. Zdecydowanie jest to pozycja popularnonaukowa, która nie jest podręcznikiem akademickim. Z pewnością jednak zachwyci laików, którzy po jej lekturze otworzą się na ogrom możliwości, jaki daje nam nauka.