Bakhita

Dziśó smego lutego obchodzimy wspomnienie świętej Józefiny Bakhity, niewolnicy, która została świętą. Jan Paweł II kilka miesięcy po inauguracji pontyfikatu uznał heroiczność jej cnot, za jego pontyfikatu została beatyfikowana i kanonizowana. Jest patronką chrześcijan w Sudanie a jej biografia pokazuje, że człowiek może przejść i znieść wiele, że można zapomnieć o swoim imieniu. Słyszałam różne opinie o tej książce, Spodziewałam się mocnych emocji. Bakhita jest przedstawiana jako powieść, która zdobyła duży rozgłos. Byłam ciekawa jak ja ją odbiorę.

II połowa XIX wieku, Afryka, małe wioski rozsiane pośrodku niczego. Wiedzie się tam życie proste i dobre, w zgodzie z naturą. Kobiety o wschodzie słońca patrzą na blask zalewający świat. Pewnego dnia do domu matki w odwiedziny przybywa starsza córka, która wyszła za mąż, niedawno urodziła synka, ale odwiedza matki, dogląda dwóch sióstr które są bliźniaczkami, nagle na wioskę spada groza, ogień i lęk. To handlarze niewolników napadli na osadę, porwali starszą córkę, w matce rozbudzili strach. Całą wioska będzie żyła w strachu a dzieci mają być ostrożne. I Bakhita, wtedy nosząca inne imię, bo pod innym ją i bliźniaczkę przedstawiał księżycowi ich ojciec, jest ostrożna, wychodzi z koleżanką po trawę. Mężczyźnie z sąsiedniej wsi widzą je i niewiadomo, z chęci zysku, z pragnienia odbicia kogoś bliskiego obmyślają plan, boją się uprowadzić je obie, wybierają jedną, tę ładniejszą. To będzie przekleństwo Bakhity, bo jej uroda przykuwa wzrok, nawet gdy jest dzieckiem. Tak zaczyna się tułaczka dziewczynki. Handel, strach, widmo śmierci. Upokarzanie, wymyślne tortury i okrucieństwo, to wszystko stanie się losem Bakhity, jak to się więc stało, że dziewczyna w przyszłości zostanie świętą, skoro pochodzi z serca pogańskiej Afryki?

Ostatnio jakoś często mi wpada na tapet książka o tematyce związanej z czarnoskórymi. Ta książka jednak jest takim przerażającym zapisem tego jak życie człowieka mało znaczyło. Dziewczynka jest śliczna i pewnego dnia, ktoś uznaje że może ją porwać, prawo silniejszego, ludzie zamiast tworzyć wspólny lepszy świat, dokładają się do tego by stworzyć drugiemu piekło. Dlaczego? Ze strachu? Chęci zysku? Życie Bakhity zostaje przecięte, nie będzie pamiętała własnego imienia, straci tożsamość, w końcu zapomni twarz matki. Została wyrwana z korzeniami, a jednak jej instynkt przetrwania jest przemożny. To straszne jak stłamsił ją świat, ile odebrała ciosów, metaforycznych i dosłownych, a jednak zło nie zdołało sięgnąć do jej duszy, nie zmąciło jej wewnętrznego dobra, instynktu opiekuńczego. Niesamowita siła charakteru.

Poczytajcie i sprawdźcie.

Bakhita to niewolnica z Sudanu, która po sprzedaniu jej do Włoch, dzięki swoim licznym zaletom odzyskała wolność, została zakonnicą, a w 2000 roku papież Jan Paweł II ogłosił ją świętą. Powstał film biograficzny o jej życiu, a ja całkiem niedawno przeczytałem książkę o jej życiu „Bakhita”.

Z okładki możemy dowiedzieć się że:

Z czarną jak heban skórą i oczami jak migdały była prawdziwą pięknością. A przy tym cennym łupem. Porwana w 1877 roku jako kilkuletnia dziewczynka z rodzinnej wioski w Darfurze na zachodzie Sudanu, zaznała wszelkich możliwych okrucieństw niewoli. Zapomniała, jak brzmiało jej imię, więc arabscy handlarze ludźmi nazwali ją przekornie Bakhita – Szczęściara. Wykupiona przez włoskiego konsula opuściła Afrykę, ale nie od razu stała się prawdziwie wolna. Dopiero wyrok weneckiego sądu w 1889 roku przyznał jej prawo do pełnego decydowania o sobie. Przyjęła chrzest i jako Józefina resztę życia spędziła w zakonie, odznaczając się wierną, pełną miłości, ciepła i troski służbą. Zmarła w 1947 roku, a w 2000 Jan Paweł II ogłosił ją świętą.

W tej pięknej, pozbawionej patosu i wysoko ocenionej przez francuską krytykę powieści o zniewoleniu i poszukiwaniu wolności, Véronique Olmi ukazuje powikłany los bohaterki, jej heroizm oraz wewnętrzną siłę, której ukryte źródło biło w kilku zaledwie wspomnieniach z rodzinnego domu. Jest to także powieść o miłości, bezgranicznym oddaniu i pokorze. O tym, jak zachować nadzieję i człowieczeństwo mimo przeżytych cierpień i traum. Zachęcam do lektury.

Podsumowując chciałbym zaznaczyć, że czytając biografię kogoś bardzo nie lubię, kiedy autor przedstawia tą osobę w sposób, jakby znał ja osobiście. Nawet co myślała, czy jadła w dany dzień. Oczywiście może się zdarzyć, że zna wzmiankowaną osobę, ale w większości przypadków tak nie jest. A pisarze wymyślają jakieś idiotyzmy o życiu tej osoby, jakby osobiście chodzili za tą postacią.

W tej książce jest podobnie. Koniec XIX wieku, a pisarka wie co Bakhita myślała, czy robiła danego dnia, a z tego co wiem, jej trauma była tak ogromna , że zapomniała własnego imienia.

Rozumiem artystyczną wizję, ale bez przesady, chociaż pisarka zastrzega że to bardziej powieść niż biografia. Ale niestety mimo tych "sprzedanych" egzemplarzy ta książka nie przekona do siebie wszystkich, bowiem jest napisana, bez tak zwanej iskry. To przykład książki o osobie, która mi tak przerażających okoliczności nie poddała się i zdołała przekonać do siebie wiele osób. Święta która mi przeciwności zdołała zachować swoją tożsamość. Polecam, ale z pewnymi zastrzeżeniami. Ja przy pewnych fragmentach zgrzytałem zębami.

„Bakhita” to wstrząsająca biografia niewolnicy uznanej w 2000 roku przez Jana Pawła II za świętą. To również dająca wiele do myślenia opowieść o pragnieniu wolności i prawie do niej, o zezwierzęceniu i głębokim humanitaryzmie, o nienawiści i tolerancji, o miłości do Boga i do ludzi, nawet jeśli ci drudzy wiele razy zawiedli zaufanie.

Przyznam szczerze, że przed sięgnięciem po książkę Veronique Olmi nigdy nie słyszałam o Bakhicie. Zainteresowałam się jednak powieścią, gdy dowiedziałam się, że znalazła się ona w ścisłym finale prestiżowej Nagrody Goncurtów.

Najpierw zaczęłam tylko przeglądać książkę. Potem z zaskoczeniem stwierdziłam, że kartkowanie przerodziło się w pasjonującą lekturę i że jestem już na niemal setnej stronie. A później nie mogłam już oderwać się od czytania, mimo iż nie jest to powieść lekka, łatwa i przyjemna.

Tytułowa bohaterka urodziła się i wychowywała w kochającej się sudańskiej rodzinie. Miała liczne rodzeństwo i pełną ciepła matkę. W roku 1877 jako kilkuletnia dziewczynka została porwana przez handlarzy ludźmi. Najpierw była przetrzymywana w nieludzkich warunkach, bita i gwałcona przez porywaczy oraz ich kamratów, potem sprzedano ją jako wychudzony, ale cenny, bo urodziwy nabytek.

Dalsze koleje losu Bakhity to niekończące się męczarnie, głód, pragnienie, ból i tęsknota za rodziną. Zanim dziewczyna została wykupiona z niewoli przez pochodzącego z Wenecji włoskiego konsula, przeżyła piekło na ziemi. Była tak zdruzgotana i wycieńczona fizycznie oraz psychicznie, że zapomniała nawet, jak naprawdę ma na imię i skąd pochodzi. Bakhitą, czyli Szczęściarą, nazwali ją bowiem porywacze, którzy nawet w tak banalnej kwestii okazali się przewrotni i okrutni.

Po wielu perturbacjach tytułowa bohaterka przebyła do Włoch, gdzie ze zdumieniem odkryła, że wcale nie jest tak niezależna, jak sądziła. Ostatecznie trafiła do klasztoru, w którym spędziła resztę swego życia, poświęcając się najbardziej potrzebującym.

Historię życia świętej czyta się z zapartym tchem i z wielkimi emocjami. Śledząc jej burzliwe losy. aż trudno uwierzyć, do jakich okrucieństw zdolny jest człowiek i jak doskonale zorganizowany był w XIX wieku handel ludźmi, którym odbierano nie tylko wolność, ale i godność.

Książka robi wstrząsające wrażenie, tym bardziej, że jej bohaterkę poznajemy jako małą dziewczynkę, która nie zdążyła jeszcze poznać świata i rządzących nim mechanizmów. W dodatku cały czas ma się świadomość, że to nie literacka fikcja, ale zbeletryzowana biografia, a więc historia, która wydarzyła się naprawdę.

Bakhita jest nie tylko ofiarą, ale i heroiczną bohaterką, która w nawet najbardziej skrajnych okolicznościach stara się zachować człowieczeństwo, a raczej walczy o to, by jej go nie odebrano.

To postać na pewno zasługująca na podziw, bez względu na to, czy patrzy się na nią oczyma wiernego katolika, dla którego ważne jest uznanie postaci za świętą, czy postrzega się Bakhitę przez pryzmat świata ateisty.

Była piękna, wrażliwa, odważna, wewnętrznie niezależna... Była też potulna, posłuszna i uległa, gdyż wiedziała, że tylko tak może przeżyć. Była jednak również ciekawa świata i ludzi, mimo iż od tych drugich doznała niewiarygodnego okrucieństwa.

To, że odnalazła swoje miejsce w zakonie, że potrafiła pokochać nieznanego jej dotąd Boga, że bezinteresownie niosła pomoc skrzywdzonym i poniżonym, przede wszystkim potrzebującym dzieciom, zasługuje na najwyższy szacunek.

Dla mnie to postać wybitna, niezwykła, inspirująca. A powieść Veronique Olmi stawiam na tym samym poziomie, co „Korzenie” Alexa Haleya. Jest równie poruszająca, chociaż napisana innym stylem – bardziej oszczędnym i ekonomicznym, co robi naprawdę druzgocące wrażenie. BEATA IGIELSKA