Jedyna pełna, oparta o długoletnie kwerendy archiwalne monografia akcji „Wisła”. To książka, która na trwałe zapisała się zarówno w obiegu naukowym, jak i popularnym zawierająca bogaty materiał fotograficzny, w dużej mierze po raz pierwszy publikowany, a także liczne mapy i schematy z czasów operacji.
Problematyka operacji „Wisła” od lat budzi wiele emocji. […] Pomimo to, jak dotąd, nie powstała monografia, która próbowałaby całościowo zająć się operacją „Wisła” i prowadzonymi w jej trakcie działaniami wojskowymi (wysiedleńczymi i przeciwpartyzanckimi).
Wydane dotąd zbiory dokumentów oraz tomy studiów, mimo ich niekwestionowanej wartości, tylko częściowo zapełniały tę lukę. Rozprawa Jana Pisulińskiego niewątpliwie pozwala więc uzupełnić istniejące braki w naszej wiedzy. Fakt, iż autor wcześniej zajmował się szczegółowo wysiedleniami na Ukrainę w latach 1944–1946, w sposób naturalny predysponował go do podjęcia również tego wyzwania. Praca została przygotowana w oparciu o szerokie kwerendy źródłowe i gruntowną, budzącą szacunek, lekturę literatury przedmiotu (polską i zagraniczną). […] Autor sprawnie buduje też narrację, tworząc interesującą panoramę wysiedleń i zwalczania oddziałów ukraińskiego podziemia, jakie miały miejsce pomiędzy kwietniem a końcem lipca 1947 roku […]. [Z recenzji wydawniczej prof. Grzegorza Motyki]
Przez ponad dwa lata władze lekceważyły problem podziemia ukraińskiego. Dopiero wiosną 1947 roku, po rozprawieniu się z podziemiem polskim, zdecydowano o skierowaniu do południowo-wschodniej Polski ponad 20 tysięcy żołnierzy, nie licząc podporządkowanych dowództwu Grupy funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, milicji i innych służb. Pośpiesznie sformowana Grupa Operacyjna „Wisła” 20 kwietnia rozpoczęła w południowo-wschodnim krańcu Polski największą po wojnie operację, nazywaną w dokumentach tego okresu akcją specjalną „Wisła”. Jej celem była likwidacja podziemia ukraińskiego. Jednocześnie, na polecenie rządzących komunistów, przeprowadzono przymusowe przesiedlenie tamtejszej ludności ukraińskiej oraz rodzin mieszanych na poniemieckie tereny na północy i zachodzie kraju, również z obszarów, gdzie podziemie ukraińskie nie operowało. Do 31 lipca 1947 r. przesiedlono ponad 135 tysięcy osób, w tym wielu Polaków. Działania Grupy przeciwko podziemiu doprowadziły do jego znacznego osłabienia i w konsekwencji do demobilizacji. Kilka tysięcy osób umieszczono w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie.
Niniejsze wydanie zostało uzupełnione o rozdział poświęcony działaniom wojskowym przeciwko podziemiu ukraińskiemu oraz akcjom przesiedleńczym przeprowadzanym po formalnym zakończeniu operacji.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Jakie konkretne aspekty historyczne porusza książka "Akcja specjalna "Wisła""?
Publikacja stanowi kompletną monografię obejmującą zarówno działania militarne przeciwko partyzantce, jak i przebieg masowych wysiedleń ludności. Autor szczegółowo opisuje formowanie Grupy Operacyjnej oraz logistykę przerzutu ponad 135 tysięcy osób na tereny zachodnie i północne. Treść wzbogacono o analizę struktur aparatu bezpieczeństwa oraz milicji zaangażowanych w operację trwającą od kwietnia do lipca 1947 roku. To rzetelne źródło wiedzy dla osób szukających naukowego ujęcia losów ludności ukraińskiej i rodzin mieszanych.
Czy wewnątrz publikacji znajdę materiały graficzne ułatwiające zrozumienie przebiegu operacji?
Tak, książka zawiera bardzo bogaty materiał fotograficzny, liczne mapy oraz schematy wojskowe z epoki. Wiele z zamieszczonych zdjęć pochodzi z prywatnych i państwowych archiwów i zostało opublikowanych w tym wydaniu po raz pierwszy. Mapy precyzyjnie obrazują kierunki przesiedleń oraz obszary działań przeciwpartyzanckich prowadzonych w południowo-wschodniej Polsce. Dzięki tym dodatkom czytelnik może lepiej zwizualizować skalę i zasięg terytorialny opisywanej akcji specjalnej.
Dla jakiego typu czytelnika ta monografia historyczna nie będzie odpowiednim wyborem?
Książka ta nie jest przeznaczona dla osób szukających beletrystyki lub lekkiej powieści historycznej opartej na fikcyjnych losach bohaterów. Jest to rygorystyczna naukowo monografia oparta na wieloletnich kwerendach archiwalnych, co wymaga od odbiorcy skupienia i zainteresowania faktografią. Publikacja koncentruje się na twardych danych historycznych, dokumentach i analizie procesów polityczno-militarnych, a nie na fabularyzowanej narracji. Osoby unikające przypisów i szczegółowych opisów struktur wojskowych mogą uznać tę lekturę za zbyt wymagającą.
Czy autor uwzględnił w treści losy osób osadzonych w obozie w Jaworznie?
Opracowanie zawiera informacje o kilku tysiącach osób, które w wyniku działań operacyjnych trafiły do Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie. Jan Pisuliński analizuje represje stosowane wobec osób podejrzanych o współpracę z podziemiem oraz mechanizmy funkcjonowania tego miejsca w kontekście akcji. Czytelnik dowie się, jak przebiegała selekcja zatrzymanych oraz jakie były konsekwencje osadzenia dla lokalnych społeczności. Temat ten jest integralną częścią opisu skutków operacji przedstawionego w książce.
Czym to wydanie różni się od wcześniejszych opracowań na temat wysiedleń z 1947 roku?
Niniejsza edycja została rozszerzona o zupełnie nowy rozdział poświęcony działaniom wojskowym i przesiedleńczym prowadzonym już po oficjalnym zakończeniu akcji. Autor jako pierwszy podjął próbę całościowego ujęcia tematu, wypełniając luki obecne w dotychczasowych zbiorach dokumentów i studiach cząstkowych. Praca bazuje na unikalnych źródłach z archiwów polskich i zagranicznych, co pozwala na szersze spojrzenie na problematykę ukraińskiego podziemia. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu badawczemu Jana Pisulińskiego publikacja ta zyskała status jedynej tak pełnej monografii na rynku.
