Pani Einstein

Po przeczytaniu tej książki, pełne oburzenia wołanie: "Kopernik też była kobietą" - słowa te nabierają nowego sensu. Wszyscy wiemy kim byli Kopernik i Einstein, ale nikt nie zastanawia się jaką rolę w życiu naukowców pełniły kobiety, często partnerki zawodowe, życiowe. Maria Skłodowska - Curie miała szczęście być żoną Piotra Curie. On dbał o jej osiągnięcia naukowe i zagroził, że jeśli małżonka wraz z nim nie otrzyma Nobla, to ON zrzeka się nagrody. Bardzo ryzykowne i odważne w tamtych czasach.

Mileva Marić, żona Alberta, nie miała tyle szczęścia. Kiedy po stracie półtorarocznej Lieserl, córki Einsteina, której nigdy nie uznał, Mileva pełna smutku wraca z domu rodziców do Alberta, zauważa na stacji ruch pociągu i wskazówek zegara. Składa myśli do siebie i powstaje teoria względności. Potem pracują nad nią z Albertem, powstaje artykuł naukowy i zamiast imienia Milevy widnieje pustka i dopiero podpis Alberta. Świat nigdy nie miał się dowiedzieć, że kobieta była pomysłodawcą i współtwórcą teorii względności. Marić była wspaniałą matematyczką, Einstein - wybitnym fizykiem. Teoria względności nie mogłaby powstać bez współpracy obojga geniuszy.

Książka opowiada o trudnym życiu Milevy Marić, jej kalectwie i ciągłej walce o to, by intelektem przesłonić swoją fizyczną ułomność, której wstydzili się jej rodzice. Jednak to oni najwięcej jej pomogą, swoją miłością, wiarą w siłę i upór córki, potem opiekując się ciężarną Milevą i w końcu - Liserl. Była silną osobowością, wytrzymała wiele upokorzeń ze strony męża, który wciąż zarzucał jej egoizm, nie widząc tego u siebie. Świat kręcił się wokół Alberta, żona i dwóch synów było tylko marnym dodatkiem na torcie życia. Krzywdził najbliższych swoim chłodem, obojętnością, kochankami. Ktoś mógłby tłumaczyć, że geniusze tak mają, ale to nie jest żadne usprawiedliwienie na wyrządzanie krzywdy najbliższym.

Podziwiam geniusz Alberta Einsteina, ale już nie tak bardzo, jak niegdyś. Sądzę, że podziw należy się Milevie Marić, jego żonie i partnerce w pracach naukowych. Tylko ona potrafiła uporządkować i poprawić jego obliczenia, których nikt z ich grupy na studiach nie rozumiał.

Marie Benedict

"Pani Einstein" ("The Other Einstein")

Wydawnictwo Znak Horyzont; Kraków 2017

ISBN 978-83-240-4177-0

"- Jesteś geniuszem, ale nie masz pojęcia o ludzkim sercu".

Zanim jeszcze sięgnęłam po "Panią Einstein", domyślałam się, że ta książka będzie taką, która nie tylko zasłużenie otrzyma moją uwagę, ale również pochłonie ją bez reszty. Historia kobiety, o której nie wspomina świat, nie może przejść niezauważenie.

Alberta Einsteina zna każdy; niesamowicie inteligentny fizyk, któremu zawdzięczamy m.in. teorię względności, ogromny wkład w dziedzinę nauk ścisłych. To zdobywca Nagrody Nobla, profesor wielu światowych uczelni, geniusz, który ciężką pracą zasłużył na wieczną pamięć. Ale czy aby na pewno? No właśnie. Jak sama autorka zaznacza: "celem (...) nie jest umniejszenie znaczenia Alberta Einsteina dla ludzkości i nauki, ale przywrócenie człowieczeństwa naukowym odkryciom". Zaręczam Wam jednak, iż po przeczytaniu owej książki, wszelkie pozytywne uczucia ku osobie pana Einsteina zaczynają się chwiać. Ale po kolei.

Bohaterką książki jest Mileva Marić - pierwsza żona Einsteina; niesamowicie mądra i inteligentna kobieta, zakochana w świecie nauki. Z powodu swojego kalectwa (uszkodzone biodro, które sprawia, iż Mileva kuleje) kobieta nie marzy o niczym innym, niż życiu w świecie wielkich umysłów. Nie wierzy, że jakiś mężczyzna mógłby spojrzeć na nią z uczuciem, wie, że prawdopodobnie nie będzie mogła mieć dzieci, jednak nie chce zostać w domu - czuje, że jest stworzona do czegoś więcej. Nie bez powodu przecież wyróżnia się na tle naukowym swoich rówieśników. Wiek XIX to nietolerancyjny czas dla kobiet, zwłaszcza na uczelniach wyższych. Mitza (bo tak nazywają Milevę bliscy), która pochodzi z Serbii, dotkliwie odczuwa ciężar bycia taką właśnie osobą, jaką po prostu jest. Nie poddaje się jednak i cierpliwie dąży do celu. Znosi uszczypliwe uwagi i brak szacunku okazywany przez mężczyzn. Wiedza jednak broni się sama i wkrótce kobieta się o tym przekonuje. Zakochuje się w niej kolega z grupy, Albert Einstein, który za wszelką cenę pragnie pozyskać jej uwagę i zainteresowanie. Mileva broni się przed tym uczuciem; ucieka przed nim nawet na semestr studiów do innego kraju, jednak przeznaczenie zawsze znajdzie drogę do spełnienia się. Albert nie ustępuje w staraniach o wybrankę, aż w końcu ona mu ulega i pozwala się porwać w oszałamiający świat nauki, mężczyzn dyskutujących o nowych teoriach, wynalazkach i eksperymentach, poszukiwań nowych materii, wyjaśniania problematycznych kwestii, opiniowania w światowych dysputach. Jednak każdy kij ma przecież dwa końce i Mileva boleśnie się o tym przekonuje. Pierwszoosobowa narracja pomaga Czytelnikowi bardziej zagłębić się w umysł tej interesującej postaci, która mogła wstrząsnąć światem nauki. Zabrakło jej jednak szczęścia i odwagi.

Świat zna Alberta Einsteina jako genialnego fizyka, który na swojej wiedzy, intelekcie i uporze zbudował sobie pomnik pamięci na zawsze. Pewne przesłanki jednak wskazują na to, iż jego pierwsza żona znacząco mu pomogła w jego dokonaniach, jednak została brutalnie pominięta, chociażby w podpisach pod słynnymi teoriami. Albert w powieści jawi się jako egoistyczny mężczyzna, myślący tylko o sobie i swojej karierze; żądny coraz bardziej napływającej popularności, kompletnie nie panuje nad swoim despotycznym zachowaniem. Obwinia Milevę o każde niepowodzenie, zarzuca jej absurdalne rzeczy, chociażby to, iż zaszła w ciążę w najmniej korzystnym dla niego okresie. Wykorzystuje ją, traktuje z lekceważeniem, nie zwracając uwagi na jej problemy oraz chęć chłonięcia nauki, powrotu do świata uniwersyteckiego, gdzie czuła się jak ryba w wodzie. Einstein nie docenia swojej żony, co jawnie jej okazuje, nie tylko twarzą w twarz, ale przy jego kolegach czy bliskich kobiety. Mileva, niesamowicie stłamszona, dopiero po rozmowie z podziwianą Marią Curie - Skłodowską zaczyna rozumieć, jak bardzo dała się omotać. Żadna kobieta nie powinna zgadzać się na takie zachowania męża, liczne zdrady, pretensje i wymówki. Nie wiem, ile w książce jest prawdy, jednak autorka nie wyssała sobie na pewno tej historii z palca. Opierała się na listach małżonków, skąd jasno wynika, iż pisywali do siebie o "ich wspólnej" pracy nad teorią względności, co daje podstawy do stwierdzenia, iż Albert nie wymyślił jej całkowicie sam. Ja również nie chcę teraz umniejszać jego dokonaniom, jednak jako mężczyzna w żaden sposób mnie nie zachwycił. Wręcz przeciwnie. Odrzuca każdym swoim słowem czy gestem. Jest zarozumiały do granic możliwości, samolubny i dwulicowy. Ale to historia Milevy, więc dalsze wnioski zostawiam do otwartej dyskusji.

"Pani Einstein" to hołd okazany kobiecie, która była geniuszem, jednak nie dane jej było zaistnieć w pełni na naukowej scenie świata. To opowieść o człowieku, który znalazł się w cieniu drugiej połowy; gdzie znalazł się w niewłaściwym czasie i w niewłaściwym miejscu. To historia, która pokazuje, iż kobiety również mają głos w wielu sprawach i że nie należy go lekceważyć; nie zawsze każda jest powołana do powszechnie uznawanej roli żony i mamy - czasem stworzona jest do bycia kobietą nauki. I taka właśnie była Mileva, choć w każdej płaszczyźnie życia odnajdywała sens i cel. Takie postaci należy podziwiać i w żadnym wypadku nie można o nich zapomnieć.

Polecam, polecam bardzo!

[Adres usunięty]

Napisana przez Marie Benedict powieść to idealna okazja, by poznać Milevę Marić i historię jej związku z Albertem Einsteinem. Skąd pochodziła? Jaka była? W jakich okolicznościach zrodziła się miłość, która połączyła dwa, tak genialne umysły? Przystępna historia opowiedziana z perspektywy kobiety, dla której wpierw liczą się tylko nauka, wiedza i oczekiwania, jakie względem niej mają ukochani rodzice, które następnie ustępują przed miłością, przywiązaniem, macierzyństwem i rodziną. Z powieści wyłania się obraz kobiety zdecydowanej, zdolnej i ambitnej, która chce wiele osiągnąć w świecie nauki. Dla ukochanego mężczyzny rezygnuje jednak ze swoich ambicji, pozwala, by wspólne opracowania publikował wyłącznie jako własne. Jako główna narratorka Mileva prowadzi czytelnika przez kolejne lata swego życia, odsłaniając przed nim własne nadzieje, uczucia i rozczarowania. Poznając tak przedstawione losy jej samej, jak i związku z noblistą, trudno poskromić emocje i niezbyt przyjemne odczucia względem Alberta.

Pani Einstein to powieść, która opisuje także trudności, z jakimi musiały zmierzyć się w tamtych czasach kobiety, które chciały studiować i poświęcić się nauce. Przez otoczenie były traktowane jak wyrzutki, ponieważ nie zamierzały poświęcić się roli matek i żon. Przez mężczyzn były wyszydzane, atakowane i szykanowane, gdyż nie chcieli oni przyjąć do wiadomości, że kobieta może być równie o ile nie bardziej inteligenta niż oni. Z takimi problemami musiała zmierzyć się także Mileva Marić. Czy dlatego nie publikowała pod własnym nazwiskiem i zgadzała się, by było pomijane we wspólnych publikacjach? Polecam gorąco Waszej uwadze powieść o Pani Einstein, to naprawdę ciekawa, zajmująca lektura, na dodatek podana w lekkiej i przystępnej formie.

Kto stworzył teorię względności?

Pytanie najbanalniejsze z banalnych. Zupełnie jak odpowiedź – Albert Einstein. Prawda? A może nie… Może to jednak nie Einstein. Marie Benedict swoją książką „Pani Einstein” poddaje w wątpliwość to, co wydawało się nam oczywiste. Wtrąca nas z niezachwianego poczucia pewności, że to Albert był twórcą jednej z najbardziej rewolucyjnych myśli XX wieku. Stawia tezę: teorię względności stworzył(A) Einstein. Wsadza tym samym kij w mrowisko…a może raczej oddaje (wreszcie) należne miejsce w historii tej, która co najmniej przyczyniła się do zmiany myślenia o czasie i przestrzeni.

„Pani Einstein” to historia na wskroś poruszająca. Jej bohaterką jest Mileva Marić – serbska matematyczka i fizyczka. Pochodząca z bogatej rodziny, bardzo inteligentna, o analitycznym, ścisłym umyśle. O wiele mądrzejsza od wielu otaczających ją mężczyzn. Kobieta nastawiona na cel – osiągnięcie sukcesu w męskim świecie nauki. Przekonana, że ze względu na swoje fizyczne ułomności, nie może liczyć na męskie zainteresowanie czy małżeństwo. Mileva rozpoczyna studia w Zurychu i tu poznaje swojego przyszłego męża – Alberta Einsteina. Stają się jedno. Chcą razem podążać drogą nauki, ramię w ramię opracowywać teorie mogące zmienić świat. Książka Marie Benedict poświęcona jest Milevie. Jej wyborom, decyzjom, które zaważyły na przyszłości tej wybitnej osobowości. Autorka w swojej książce po mistrzowsku tworzy portret kobiety o nieprzeciętnym intelekcie, zdolnej do poświęceń i miłości. Marie Benedict sugeruje, że prawdziwe jest stwierdzenie, że za każdym wielkim mężczyzną stoi wielka kobieta. Związek Alberta i Milevy miał być tego najlepszym przykładem. On – wielki myśliciel, roztargniony i zmienny, ona – systematyczna, ułożona, intelektualistka o nieprzeciętnych zdolnościach i szerokiej wiedzy. Połączyła ich miłość do nauki i namiętność. Ta ostatnia, skutkująca ciążą Milevy, doprowadziła do zmiany całego życia serbskiej matematyczki. Ze stron powieści wyłania się postać kobiety, która musi pogodzić macierzyństwo z marzeniami o pracy naukowej. Historia Milevy okazuje się na wskroś tragiczna. Niepowodzenia w życiu prywatnym oraz niewierny mąż zmieniają bohaterkę, rzutują na całe jej życie. Jednak…są też inspiracją. Autorka powieści stawia bowiem tezę, że to pani Einstein jest prawdziwą autorką teorii względności oraz że jako współautorka pracowała nad wieloma z tekstów naukowych Alberta. Teza rewolucyjna, ale…poparta dowodami w postaci listów Milevy do Alberta, przyjaciółki czy ojca. Zatem – możliwa do założenia. I tym bardziej intersująca.

Książka „Pani Einstein” to dobrze napisana, ciekawa i wciągająca lektura. Autorce należą się brawa za dobrze wykonaną pracę badawczą. Pozycja ta zmusza do przemyślenia i zrewidowania swojej wiedzy. Być może to pani a nie pan Einstein powinna otrzymać Nobla!