Ch³opki. Opowie¶æ o naszych babkach
Autorka S³u¿±cych do wszystkiego wraca do tematu wiejskich kobiet, ale tym razem to opowie¶æ zza drugiej strony drzwi ch³opskiej cha³upy. Podczas, gdy Mary¶ki i Ka¶ki wyruszaj± do miast, by us³ugiwaæ w pañskich domach, na wsiach zostaj± ich siostry i matki: haruj±ce od ¶witu do nocy gospodynie, folwarczne wyrobnice, mamki, dziewki pracuj±ce w bogatszych gospodarstwach. Marz±ce o w³asnym ³ó¿ku, butach, szkole i o zostaniu pani±. Modl±ce siê o posag, byle „nie wyj¶æ za dziada” i nie zostaæ wydane za morgi. Dziel±ce na czworo zapa³ki, by wy¿ywiæ rodzinê. Czêsto analfabetki, bo „babom szko³y nie potrzeba”.
Nasze babki i prababki.
Joanna Kuciel-Frydryszak daje wiejskim kobietom g³os, by opowiedzia³y o swoim ¿yciu: codziennym znoju, lêkach i marzeniach. Ta mocna, g³êboko dotykaj±ca lektura pokazuje si³ê kobiet, ich bezgraniczne oddanie rodzinie, ale te¿ pragnienie zmiany i nierówn± walkê o siebie w patriarchalnym spo³eczeñstwie.
Opinie o ksi±¿ce
Joanna Kuciel-Frydryszak mówi prawdê. Opisuje historiê wsi bied± i g³odem naszych babek i rozrywa nam serca. Wstrz±saj±ca historia polskich kobiet. Moja babka by³a jedn± z nich.
Izabela Kuna
Ta ksi±¿ka powinna byæ lektur± obowi±zkow±. Nie zrozumie nikt wspó³czesnej Polski, spo³ecznych napiêæ i historii w³asnej rodziny bez zrozumienia tego, co Joanna Kuciel-Frydryszak opisa³a w Ch³opkach. Tej mieszaniny krzywdy od ko³yski i heroizmu a¿ po grób. Wstrz±saj±cy obraz nieludzkiej mêki codziennego ¿ycia, poniewierki, biedy, upokorzenia naszych babek i prababek. Na zegarze historii to przecie¿ by³o wczoraj, dlatego siedzi w nas tyle demonów i buntu…
Joanna Kos-Krauze
Osoby, których ¿ycie stanowi³o t³o dla historii powszechnie uwa¿anych za istotniejsze, wreszcie staj± na pierwszym planie. Wspania³a i poruszaj±ca ksi±¿ka.
Kacper Pob³ocki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor ksi±¿ki Chamstwo
Ziemianki. Co panie z dworów ³±czy³o z ch³opkami
Postêpowe dobrodziejki czy stra¿niczki patriarchatu?
Szko³a w Na³êczowie, dzia³aj±ca w pierwszej po³owie XX wieku, wpisuje siê w ostatni rozdzia³ historii polskiego ziemiañstwa. W prowadzonej przez ziemianki placówce nauczano kobiety z ró¿nych klas – choæ w za³o¿eniu przede wszystkim ch³opki – fachowego prowadzenia gospodarstwa.
Marta Strzelecka rozmawia z rodzinami nauczycielek pracuj±cych niegdy¶ w na³êczowskiej szkole oraz z dzieæmi i krewnymi absolwentek, zg³êbia archiwa, miêdzywojenn± prasê, prace naukowe i zastanawia siê, jak uk³ada³y siê relacje miêdzy ziemiankami i ch³opkami i jakie znaczenie mia³y starania pañ z dworów, by zbli¿yæ do siebie w³o¶cianki.
Ziemianki opisuj±, jak rozwija³ siê system edukacji kobiet w Polsce, jak zmienia³o siê postrzeganie roli pani domu, osoby wolnej i samodzielnej, oraz jak w ówczesnej rzeczywisto¶ci kobiety wspiera³y siê wzajemnie. I jak du¿o my, w kolejnych pokoleniach, mo¿emy mieæ wspólnego z tamtymi córkami, ¿onami, partnerkami czy kobietami wybieraj±cymi ¿ycie bez mê¿czyzn.
Opowie¶æ o dawnych podzia³ach klasowych i wyboistej drodze do emancypacji.
Opinie o ksi±¿ce
Ksi±¿ka Marty Strzeleckiej skupia uwagê na ziemiankach. Poznajemy ich ¶wiat i rolê, jak± odgrywa³y w ¿yciu ch³opek, jak radzi³y sobie z zadaniami p³yn±cymi z obowi±zków, które sobie wyznaczy³y i które wymusza³ na nich patriarchat: edukatorek, spo³ecznic, przewodniczek ludu, ¿on wspieraj±cych mê¿ów, kobiet prowadz±cych domy. Autorka pokazuje, ¿e kobiety próbowa³y ³±czyæ niemo¿liwe do po³±czenia, i zwykle robi³y to swoim kosztem. To kolejna niezwykle wa¿na i ciekawa pozycja ukazuj±ca ogromn± si³ê kobiet, ich solidarno¶æ i wp³yw na kszta³towanie siê spo³ecznego i domowego ¿ycia.
Sylwia Chwedorczuk, autorka ksi±¿ki Kowalska. Ta od D±browskiej
Postêpowe dobrodziejki czy stra¿niczki patriarchatu? Autorka pokazuje wielowymiarowy portret ziemianek, które zak³adaj± szko³y i organizuj± kursy dla kobiet, ale maj± do emancypacji „podej¶cie pe³ne kompromisów”. Same uwik³ane w sieæ spo³ecznych oczekiwañ, kaganek o¶wiaty traktuj± czêsto jak narzêdzie do utrwalania panuj±cych norm. Wydaje siê, ¿e wiele bohaterek tej ksi±¿ki chcia³oby powtórzyæ s³owa powie¶ci Giuseppego Tomasiego di Lampedusy: „Je¶li chcemy, by wszystko pozosta³o tak, jak jest, wszystko siê musi zmieniæ”.
Karolina Dzimira-Zarzycka, autorka ksi±¿ki Samotnica. Dwa ¿ycia Marii Dulêbianki
Strzelecka pokazuje wa¿ny moment w historii polski z perspektywy kobiet. Tego dzieci powinny siê uczyæ w szko³ach. Bohaterki Ziemianek by³y aktywne i dzia³a³y spo³ecznie, a walcz±c o swoje prawa, potrafi³y siê zjednoczyæ ponad podzia³ami politycznymi. Szko³a w Na³êczowie jest tego ¶wietnym przyk³adem: kolektywny wysi³ek przedwojennych kobiet zaowocowa³ stworzeniem miejsca, którego idea wyprzedza³a swoje czasy.
Anna Jadowska, re¿yserka i scenarzystka
O autorce
Marta Strzelecka – autorka wywiadów i tekstów o kulturze, redaktorka. Wspó³tworzy³a dzia³y kultury w kilku redakcjach prasowych, pracowa³a w „Gazecie Wyborczej” i „Dzienniku. Gazecie Prawnej”. Prowadzi³a w³asn± audycjê w Programie Drugim Polskiego Radia. Wspó³pracuje z „Vogue Polska”. Mi³o¶niczka d³ugich spacerów, pieszych wycieczek, ¿ycia w¶ród zieleni. Ziemianki to jej pierwsza ksi±¿ka.
S³u¿±ce do wszystkiego
Przejmuj±ce losy „bia³ych niewolnic”, kobiet z najni¿szego szczebla hierarchii s³u¿by domowej. Tych, których w przedwojennej Polsce by³o najwiêcej. Zatrudniane przez mieszczañstwo wiejskie dziewczêta zaczyna³y s³u¿bê maj±c czêsto 15 lat. Nie mia³y prawa do urlopu i wypoczynku, pracowa³y od ¶witu do nocy za grosze.
Joanna Kuciel-Frydryszak zagl±da do ich maleñkich pokoików w eleganckich kamienicach, przypatruje siê, co robi±, gdy maj± wychodne, obserwuje je przy kuchennej pracy, wspó³czuje, gdy musz± oddaæ swoje czêsto nie¶lubne dzieci.
Ale praca s³u¿±cej to mimo wszystko awans i dotkniêcie lepszego ¶wiata. Dla niektórych s³u¿ba stanie siê przygod± ¿ycia. Inne w rodzinie chlebodawców znajd± przyjació³ i opiekunów.
W galerii s³u¿±cych pojawiaj± siê zarówno te, które zapisa³y siê w historii: Anna Ka¼mierczak, prababcia kanclerz Angeli Merkel, Teosia Pytkówna, ¿ona Stanis³awa Wyspiañskiego, Aniela „Ciemna”, która wymy¶li³a koñcówkê Ferdydurke, komunistka Etla Bomsztyk, jak i te bezimienne. Zobaczymy je tak¿e podczas drugiej wojny ¶wiatowej, gdy heroicznie bêd± pomagaæ swoim chlebodawcom.
S³u¿±ce do wszystkiego to tak¿e opowie¶æ o stosunkach klasowych oraz o potrzebie dominacji lepiej urodzonych nad biedakami. To momentami zabawna, a czasem gorzka lektura. Na pewno za¶ wa¿na.
Opinie o ksi±¿ce
Wspania³a! Tak wiele mówi o korzeniach naszego spo³eczeñstwa, o wyzysku, uleg³o¶ci kobiet akceptuj±cych swój niewolniczy los, ale i o sile ludzkich uczuæ, zdolnych przekroczyæ klasowe podzia³y. Dla mnie szczególnie wzruszaj±ca, bo moja niania, która mog³aby byæ bohaterk± tej ksi±¿ki, by³a jedn± z najwa¿niejszych osób mego dzieciñstwa. Autorka wykona³a ogromn± pracê, dziêkujê!
Agnieszka Holland
Z regu³y nie maj± nazwisk, czêsto nawet imion. A przecie¿ to one wyprasowa³y te bia³e koszule s³awnych mê¿czyzn, których zdjêcia pamiêtamy ze szkolnych podrêczników. S³u¿±ce. Nic dzi¶ o nich nie wiemy, a one kiedy¶ wiedzia³y wszystko. Kuciel-Frydryszak pozwala nam zajrzeæ do miejsca, które historycy dot±d omijali: do „s³u¿bówki”. ¦wietna lektura, otwiera oczy!
Wojciech Orliñski
O autorce
Joanna Kuciel-Frydryszak – absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Wroc³awskim, dziennikarka. Autorka biografii S³onimski. Heretyk na ambonie, nominowanej w najwa¿niejszych konkursach na Historyczn± Ksi±¿kê Roku – im. K. Moczarskiego i O. Haleckiego, oraz bestsellerowej biografii Kazimiery I³³akowiczówny I³³a (Marginesy 2017), nominowanej do Nagrody im. Józefa £ukaszewicza.
Szukasz wiêcej propozycji? Zobacz nasze produkty z kategorii reporta¿
