Procesy czarownic w Polsce w XVII i XVIII wieku

Okres XVII i XVIII wieku to czasy, kiedy dla zachodnich terenów starego kontynentu „procesy czarownic” stawały się powoli niechlubną przeszłością, o której najlepiej było zapomnieć. Do naszego kraju niestety ten „proceder” dotarł ze sporym opóźnieniem i to właśnie w tym okresie dochodziło w Polsce do masowych procesów i przerażających tortur. W recenzowanej książce autor Bohdan Baranowski (niewątpliwie wielki specjalista od tematów wszelkich zabobonów), zajął się więc wskazanym okresem i postarał się przedstawić czytelnikowi zarówno genezę tych wydarzeń, jak i historyczne ich tło.

Autor tak jak zostało to już wspomniane, na początek stara się przedstawić odbiorcy całe tło tego okrutnego procederu i w jaki sposób fala „śmierci” dotarła również do naszego kraju. W kolejnych rozdziałach stara się ON również opisać społeczno-kulturowe realia tamtych czasów, które miały bezpośredni wpływ na postrzeganie świata przez ludzi. Obok czysto etnograficznych treści, poświęca ON również sporo miejsca na dość szczegółowe opisanie przebiegu samych procesów. W rozdziałach tych opiera się ona na konkretnych udokumentowanych przypadkach, sięgając również po liczne źródła historyczne, aby temat był dość kompleksowo zaprezentowany. Całość treści pomimo dość specyficznej i pozornie trudnej tematyki jest podana w dość przystępnej formie. Co bardziej wrażliwi czytelnicy muszą być jednak świadomi tego, że autor opisując konkretne przypadki, nie łagodzi faktów i ukazuje przebieg „procesu” dokładnie takim, jakim był (co często wiąże się z dość drastyczną treścią).

Jeśli chodzi o treść książki, która opiera się na spisanych faktach historycznych nie ma jej co zarzucić. Rozdziały te są naprawdę merytoryczne i bardzo ciekawe. Pojawiają się tutaj jednak również pewne zgrzyty jakościowe, które trochę psują pozytywny odbiór całości. W kilku fragmentach publikacji autor wyciąga trochę za daleko idące wnioski (odczucie mocno subiektywne) lub nie pokazuje wszystkich „faktów”. Przykładem może być moment, kiedy jasno przyznaje on, że danych na temat procesów czarownic naszym kraju jest szczątkowa ilość, a dokumentów zachowało się dosłownie kilka. W jednym fragmencie stwierdza ON więc, że nie ma możliwości oszacowania dokładnej liczby ofiar, kilkanaście stron później przeprowadza ON własne obliczenia i podaje konkretną liczbę. Przyrównuje ON również (moim zdaniem błędnie) „procesy” do „wojny klasowej”, czy też w mniej bezpośredniej formie sugeruje, że mogły być one wykorzystywane do nękania osób wyznania Judaistycznego.

Pomimo opisanych powyżej pewnych wad książka Procesy czarownic w Polsce w XVII i XVIII wieku stanowi jedno z ciekawszych dzieł dostępnych na naszym rynku, które zajmuje się daną tematyką na naszych terenach. Jeśli więc kogoś interesuje ten temat, to nie znajdzie ON nic lepszego po co mógłby sięgnąć.

Kraj bez stosów?

„Procesy czarownic w Polsce w XVII i XVIII wieku” autorstwa Bohdana Baranowskiego to kompleksowa i niezwykle bogata merytorycznie pozycja dotycząca jednego z najbardziej niechlubnych okresów naszej historii, w którym z oazy tolerancji Rzeczpospolita przemieniła się w istny ciemnogród, gdzie na porządku dziennym miały miejsce przysłowiowe „polowania na czarownice”. W jaki sposób „kraj bez stosów” stał się jednym z ostatnich w Europie bastionów zabobonu i strachu? Tego dowiemy się z niniejszej książki.

Bohdan Baranowski firmuje swym nazwiskiem kilka innych tytułów pokrewnych tematycznie „Procesom czarownic…”, czym więc ta akurat pozycja może się na ich tle wyróżniać? Po pierwsze na pewno należy potwierdzić, że faktycznie się ona wyróżnia - i to zdecydowanie! A dzieje się tak z uwagi na niezwykłą wręcz kompleksowość tego opracowania, które czerpie co prawda z innych publikacji, jednak pod względem skondensowanej dawki wiedzy nie ma sobie równych. Śmiało można założyć tezę, że niniejsza pozycja to najbardziej kompleksowe ujęcie tematyki czarów, czarownic i ich procesów wśród książek, które ukazały się dzięki polskim autorom.

Zacznijmy może od tego, o czym była mowa na początku – jak to się stało, że kraj szerokiej tolerancji (takim bowiem państwem była Rzeczpospolita jeszcze w XV i w XVI wieku) stal się nagle krajem pełnym stosów? Bohdan Baranowski szczegółowo nam to wyjaśnia, kontekst sytuacji wymaga bowiem tutaj nakreślenia. XVII i XVIII wiek to w historii Polski czas klęsk, upadku, nieurodzaju, ogólnego zubożenia, a także spadku poziomu edukacji, jak również poziomu życia tak szlachty, jak i zwykłych chłopów. Wśród tych ostatnich wiara w gusła, czary i złe moce nigdy nie była czymś niezwykłym, jednak długie okresy niepowodzeń i klęsk (nieraz także głodu) sprawiły, że chłopstwo stało się bardzo na te kwestie wyczulone. Uprzywilejowane warstwy społeczne (szlachta, duchowieństwo) tylko ten trend podchwyciły, wykorzystując go do rozpraw z niewygodnymi przeciwnikami oraz w celu umocnienia własnej pozycji. Nie bez znaczenia był tutaj także spadek poziomu edukacji, którą w dużej mierze kierowały od pewnego momentu [Adres usunięty]. kolegia jezuickie – nie dbano tam specjalnie o właściwe kształtowanie światopoglądów, a wręcz przeciwnie: dbano raczej o taśmowe wypuszczanie w świat posłusznych i w wielu aspektach nieświadomych realiów świata absolwentów. Efekt to, szacunkowo licząc, 30-40 tysięcy ofiar stosów na przestrzeni dwóch stuleci…

Baranowski bardzo dokładnie opisuje procesy przykładowych czarownic, począwszy od rzucenia oskarżenia, aż po wyrok i jego wykonanie. Do rzucenia samego oskarżenia o czary często wystarczyła plotka, pomówienie, a także czyjaś widoczna w fizyczny czy mentalny sposób odmienność – wszak wszystko to, co nie jest normą, może być złem; czemu więc nie upatrywać w tym dzieła szatana?

Autor nie szczędzi nam także opisów przesłuchań, tortur, przytacza zeznania „świadków”, opisuje praktyki polegające na podtapianiu rzekomych czarownic, czy też na obcinaniu im włosów (w nich bowiem „utaił się szatan”). Później mamy także opisy samych egzekucji oraz wykładnię zasad nimi rządzących według kościelnego protokołu. Czysty ciemnogród… Niestety także historyczna i udokumentowana prawda.

Lektura może być dla części publiki doświadczeniem wstrząsającym. Warto jednak zauważyć jej wielka wartość dodaną, a jest nią merytoryka. Opisów protokołów i zasad tyczących się egzekucji czarownic ciężko skutecznie szukać w innych rodzimych opracowaniach. Swoistym smaczkiem są też liczne ciekawostki społeczne i obyczajowe z omawianego okresu – tych autor wcale nam nie szczędzi, w związku z czym wszystkie opisy są bardzo realne i plastyczne.

Książka z całą pewnością jest pozycją godną uwagi. Zaspokoi głód wiedzy niejednego miłośnika historii i tematów związanych z czarami, gusłami, czy działalnością formalnej i nieformalnej inkwizycji. Ktoś niekoniecznie zorientowany w temacie także powinien być zadowolony, Baranowski bowiem pisze o wszystkim w bardzo przystępny, jasny i łatwy w odbiorze sposób.

Polecam!

Zapraszam także raz jeszcze do działu „Bestsellery” na stronie [Adres usunięty] :)

Książka zrecenzowana dzięki uprzejmości Księgarni [Adres usunięty]

#ProcesyCzarownic #BohdanBaranowski #TaniaKsiążka #bloggujezTK #gusła #zabobony #czary #stosy

[Adres usunięty]

To jedna z niewielu książek, które wywołały we mnie jakiś rodzaj stuporu. Ze strony na stronę przerażała coraz bardziej i nie byłam w stanie przestać jej czytać. Czułam, że muszę zrozumieć. Że jestem to winna tym mordowanym, torturowanym, palonym żywcem. Że powinnam wiedzieć, jak doszło do tego potwornego, zbiorowego szaleństwa.

Znalazłam tu mnóstwo fachowej wiedzy i opis realiów. Jednak naukowa rzetelność nie zmienia faktu, że książka wywołuje kombinację emocji. Powody, dla których zamęczano niewinne osoby na śmierć szokują. Stanowisko kościelne budzi gniew. Skala nienawiści oszałamia. Trzeba przeczytać!